Almaty oblysy Raıymbek aýdanynda tazy ósirýmen aınalysatyn jandardyń baryn estip qýanyp qaldyq. Muny belgili jýrnalıst Qanat Birjansal habarlasyp aıtqanda, ıesine qońyraý shalyp maqalamyzǵa mazmun bolaryn jetkizgen edik. Bul, ásirese, Medet Azanbaevtaı azamat aýyl ákimi bolyp eńbek etetin Saryjaz aýyldyq okrýgine tán qubylys. Taza tuqymdy tazy ósirýmen, baǵýmen Qobylandy Dúısenbek atty azamat aınalysyp júr eken. Onyń 3 jasar «Aqtaban» atty arlan tazysy bar. Túlki, borsyq alǵan. «Lashyn» atty qanshyq tazysy sondaılyq qyraǵy ári izkeser. Qobylandy 8 jasynan bastap tazy ósirýge qumartypty.
«Qazaq qasqyr alatyn ıt izdeıdi. Sol úshin ártúrli áreketke baryp, nebir qandy aralastyrady. О́zim osyǵan qatty narazymyn jáne qarsymyn. Tazy – tazy bolýy kerek, dúregeıi – dúregeı, tóbet – tóbet bolyp qalýy kerek. Tazynyń da túr-túri bar. Jarǵaq qulaq tazy, shashaq qulaq tazy degendeı. Shashaq qulaq pen jarǵaq qulaqty aralastyrady. Nátıjesinde, «túsiniksiz» ıtter paıda bolady. Odan da soraqysy – tóbetti tazyǵa salý. Menińshe, ata-babalar ustaǵan tazylar salpań qulaq, shashaq qulaqty, quıryǵy dóńgelene oıýlanyp, qaıyrylyp turady. Quıryǵynda seldir shashaqtary, keıbiriniń aıaqtarynda balaq júnderi bolady. Men sondaı ıtterdi kórip óskenmin. Keıinnen neshe túrli ıt paıda bola bastady. Arabtyń salıýkıine, qyrǵyzdyń taıǵanyna, aǵylshynnyń greıhaýndyna qolymyz jetti. Solardyń barlyǵy aralasyp, túsiniksiz tuqym paıda boldy. Bylaı qarasań taıǵanǵa, bylaı qarasań tazyǵa uqsaıdy. Munyń bárin ákem úıretken», deıdi Q.Dúısenbek.
2019 jyly sol kezdegi Raıymbek aýdanynyń ákimi, marqum Jolan Omarovtyń uıymdastyrýymen ataqty Shalkóde jaılaýynda qymyzmuryndyq is-sharasy, malshylardyń toıy ótti. Sol toıda at báıgesiniń arasynda tazylar jarysy ótti. Buryn-sońdy kórmegen soń qyzyq eken. Ańsarymyz aýa tamashalaǵanbyz. О́zbekstan, Qyrǵyzstan jáne Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen kelgen 56 tazynyń arasynan Qobylandynyń «Aqtabany» 1-oryndy alǵan bolatyn.
Saryjaz aýylynda turatyn Janat Shádenov te tazy ósirýmen aınalysyp keledi. Taza tuqymdy sary tazysy – jeńimpaz. Janat kók kúshikti sonaý Qaraǵandydan ákelgen eken. Jalpy, qasqyr alatyn tuqym. Janat ta jastaıynan tazy qumar bolyp ósipti.
Raıymbek aýdanynda jalpy jetpiske tarta taza tuqymdy tazy bar eken. Ár aýylda ıt júgirtetin azamattar bar. Narynqol aýylynan Ǵanı, Tekesten Saıanysh, Qaınardan Janteli, Tegistikten Tımýr atty azamattardyń esimderin jeke-jeke tústep aıtýǵa da bolady. Saryjaz aýylynda Qobylandy Dúısenbek, Janat Shádenov, Bolat Qonysbaı, Ǵalym Tursynbaı sekildi tazy baptaıtyn jandar óz ishinde dodalar uıymdastyryp turady. Jalpy, olardyń basty maqsaty – taza tuqymdy tazylardy joǵaltyp almaý. Bul – jaqsy nıet. Jaqsy qubylys. Ary da jalǵasa beredi degen oıdamyz.
Iá, ıt te ejelden halqymyzdyń malyna qorǵan, janyna jubanysh ári serik bolyp keledi. Ittiń jaqsy qasıetterin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Alaıda qazaq halqy ushqyr tazymen ań aýlap, jaǵdaıyn jaqsartyp otyrǵan. Qyran qus, ushqyr tazy, júırik at – qazaqtyń shynaıy joldasy, bar nıetin, yqylas-peıilin aýdara aınalysqan dúnıeleri boldy. Áli de bolyp keledi. Alaıda taza qandy tazymen aınalysatyndar az. Sonyń áserinen taza tuqymdy ushqyr tazylardyń sany azaıyp ketti. Sondyqtan osyndaı azamattarǵa qoldaý kórsetýimiz kerek.
