Qoǵam • 23 Qyrkúıek, 2021

Ittiń tektisi – tazy

56 ret kórsetildi

Ańshylyqqa jany qumar babalarymyz qyrannyń qyraǵylyǵyna ǵana emes, tazynyń tektiligine asa mán bergen. Júırik attyń janyna ertip júrip, qańjyǵasy maılanyp, qus qanaty talatyn ulan-ǵaıyr dalany erkin sholǵany ertegi emes. Jeti qazynaǵa balap, jolda qaldyrmas joldasyn­daı qadir tutqany da ámbege aıan. «Ittiń tektisi – tazy» dep taný qazaqy qalyp­ty túsinikten týǵan támsil. Bizdiń búgingi áńgimemiz de sol týraly.

Almaty oblysy Raıymbek aýda­nynda tazy ósirýmen aınalysatyn jan­dardyń baryn estip qýanyp qal­dyq. Muny belgili jýrnalıst Qanat Bir­jansal habarlasyp aıtqanda, ıesine qońyraý shalyp maqalamyzǵa mazmun bolaryn jetkizgen edik. Bul, ásirese, Medet Azanbaevtaı azamat aýyl ákimi bolyp eńbek etetin Saryjaz aýyldyq okrýgine tán qubylys. Taza tuqymdy tazy ósirýmen, baǵýmen Qobylandy Dúı­senbek atty azamat aınalysyp júr eken. Onyń 3 jasar «Aqtaban» atty arlan tazysy bar. Túlki, borsyq alǵan. «Lashyn» atty qanshyq tazysy sondaılyq qyraǵy ári izkeser. Qobylandy 8 jasynan bas­tap tazy ósirýge qumartypty.

«Qazaq qasqyr alatyn ıt izdeıdi. Sol úshin ártúrli áreketke baryp, nebir qan­dy aralastyrady. О́zim osyǵan qatty narazymyn jáne qarsymyn. Tazy – tazy bolýy kerek, dúregeıi – dúregeı, tóbet – tóbet bolyp qalýy kerek. Tazynyń da túr-túri bar. Jarǵaq qulaq tazy, sha­shaq qulaq tazy degendeı. Shashaq qulaq pen jarǵaq qulaqty aralastyrady. Nátıjesinde, «túsiniksiz» ıtter paıda bolady. Odan da soraqysy – tóbetti tazyǵa salý. Menińshe, ata-babalar ustaǵan tazylar salpań qulaq, shashaq qulaqty, quıryǵy dóńgelene oıýlanyp, qaıyrylyp turady. Quıryǵynda seldir shashaqtary, keıbiriniń aıaqtarynda balaq júnderi bolady. Men sondaı ıtterdi kórip óskenmin. Keıinnen neshe túrli ıt paıda bola bastady. Arabtyń salıýkıine, qyrǵyzdyń taıǵanyna, aǵyl­shynnyń greıhaýndyna qolymyz jetti. Solardyń barlyǵy aralasyp, túsiniksiz tuqym paıda boldy. Bylaı qarasań taıǵanǵa, bylaı qarasań tazyǵa uqsaıdy. Munyń bárin ákem úıretken», deıdi Q.Dúısenbek.

2019 jyly sol kezdegi Raıymbek aýda­nynyń ákimi, marqum Jolan Oma­rov­tyń uıymdastyrýymen ataqty Shalkóde jaılaýynda qymyzmuryn­dyq is-sharasy, malshylardyń toıy ótti. Sol toıda at báıgesiniń arasynda tazy­lar jarysy ótti. Buryn-sońdy kór­megen soń qyzyq eken. Ańsarymyz aýa tamashalaǵanbyz. О́zbekstan, Qyr­ǵyzstan jáne Qazaqstannyń túkpir-túk­pirinen kelgen 56 tazynyń arasynan Qobylandynyń «Aqtabany» 1-oryndy alǵan bolatyn.

Saryjaz aýylynda turatyn Janat Shádenov te tazy ósirýmen aınalysyp keledi. Taza tuqymdy sary tazysy – jeńimpaz. Janat kók kúshikti sonaý Qaraǵandydan ákelgen eken. Jalpy, qasqyr alatyn tuqym. Janat ta jas­taıynan tazy qumar bolyp ósipti.

Raıymbek aýdanynda jalpy jet­piske tarta taza tuqymdy tazy bar eken. Ár aýylda ıt júgirtetin azamattar bar. Narynqol aýylynan Ǵanı, Tekes­ten Saıanysh, Qaınardan Janteli, Tegis­tikten Tımýr atty azamattardyń esim­derin jeke-jeke tústep aıtýǵa da bolady. Saryjaz aýylynda Qobylandy Dúısenbek, Janat Shádenov, Bolat Qonysbaı, Ǵalym Tursynbaı sekildi tazy baptaıtyn jandar óz ishinde dodalar uıymdastyryp turady. Jalpy, olardyń basty maqsaty – taza tuqymdy tazylardy joǵaltyp almaý. Bul – jaqsy nıet. Jaqsy qubylys. Ary da jalǵasa beredi degen oıdamyz.

Iá, ıt te ejelden halqymyzdyń malyna qorǵan, janyna jubanysh ári serik bolyp keledi. Ittiń jaqsy qasıetterin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Alaıda qazaq halqy ushqyr tazymen ań aýlap, jaǵdaıyn jaqsartyp otyrǵan. Qyran qus, ushqyr tazy, júırik at – qazaqtyń shynaıy joldasy, bar nıetin, yqylas-peıilin aýdara aınalysqan dúnıeleri boldy. Áli de bolyp keledi. Alaıda taza qandy tazymen aınalysatyndar az. Sonyń áserinen taza tuqymdy ush­qyr tazylardyń sany azaıyp ketti. Sondyqtan osyndaı azamattarǵa qol­daý kórsetýimiz kerek.

 

Sońǵy jańalyqtar

Omıkron álemniń 20 memleketinen tabyldy

Koronavırýs • Búgin, 00:00

Altaı úzdikteri anyqtaldy

Aımaqtar • Keshe

Bir oblys «qyzyl» aımaqta tur

Koronavırýs • Keshe

Uly dala muralary

Elorda • Keshe

Eki júlde – «egemendikterde»

Egemen Qazaqstan • Keshe

Tbılısıde top jardy

Sport • Keshe

Kardıng shabýyly

Qoǵam • Keshe

Uqsas jańalyqtar