– Jalpy, jyl saıyn óńir turǵyndarynyń jalpy suranysynan 7,5 ese kóp kartop, 11,4 ese artyq sábiz ósiriledi. О́ńirde syıymdylyǵy 412 myń tonna bolatyn 141 qoıma bar. Jyl sońyna deıin 35 myń tonna kartop pen kókónisti saqtaıtyn 5 qoıma paıdalanýǵa berilmek. Sondaı-aq astyq saqtaıtyn 257 qamba bar, – deıdi basqarma basshysy Nurbolat Maqashev.
Al qys-kóktem aılarynda kartop, sábiz, basqa da ónimder tapshylyǵy bolmas úshin jınalǵan astyqty, kókónisti saqtaý mańyzdy. Sondyqtan jergilikti sharýashylyqtar turaqtandyrý qoryn kókónistermen qamtamasyz etý boıynsha aldyn-ala memorandýmdar jasaýy qajet. Tipti jergilikti sharýashylyqtar arasynda «saqtaıtyn qoımań bolmasa ónim ósirip, jınamaı-aq qoı» degen de ustanym bar.
Bıyl 778,3 myń tonna dándi daqyl, 126,9 myń tonna maıly daqyl, 558,5 myń tonna kartop, 251,7 myń tonna kókónis jınap alý josparlandy. Osy ýaqytqa deıin 70,9 myń gektar jerden 66 myń tonna dándi daqyl, 0,9 myń gektardan 23,9 myń tonna kartop, 0,33 myń gektar alqaptan 8,5 myń tonna kókónis jáne 0,1 myń gektardan 3,5 myń tonna baqsha ónimderi jınalǵan.
Egin jınaý naýqanyna 2 206 traktor, 2 037 kombaın, onyń ishinde 1 850 astyq jınaıtyn kombaın, 721 destelegish jáne 1 255 traktor tirkemesi qatysýda. Alqaptarda Class, Vektor, «Esil», John Deere markaly zamanaýı kombaındar júr.
Ertis jáne Aqtoǵaı aýdandarynda gektarynan 12 sentnerden ónim alynýda. Ýspen aýdanynda 18 myń gektar alqapqa qaraqumyq egilse, qazir, gektarynan 8 sentner ónim jınalýda. Mıneraldy tyńaıtqyshtar jerdiń qunarlyǵyn saqtaýǵa óte qajet ekeni de belgili. Bıyl ósimdik sharýashylyǵyn qoldaý maqsatynda sýbsıdııa retinde 3,4 mlrd teńge qarajat bólingen. Al Tereńkól aýdanyndaǵy ASTYK PV JShS dırektory Abaı Orazymbetovtiń aıtýynsha, sýarmaly alqap kólem 100 gektarǵa artqan. О́z qarajattaryna tamshylatyp sýarý qondyrǵysyn, aýyl sharýashylyǵyna qajetti tehnıka túrlerin satyp alǵan. Qazir 150 gektar jerge otyrǵyzylǵan kartop jınalýda. Gektarynan 40 tonnaǵa jýyq ónim alynýda. Kartop suryptalyp, tazartylýda. Kúzgi naýqanǵa qatysýǵa kelgen 80 jumysshyǵa jemshóp, kartop tegin berilse, 30 adam ýaqytsha eńbekpen qamtylǵan.
Bul kúnderi oblysta syıymdylyǵy 301,3 myń tonna bolatyn 7 elevator jumys isteıdi. Jańa eginniń astyǵyn qabyldaýǵa jáne saqtaýǵa 257 qoıma (syıymdylyǵy 890,1 myń tonna), 82 astyq keptirý jabdyǵy (táýligine 1 651 tonna), 196 astyq tazalaýǵa arnalǵan qondyrǵy, 409 qyrman (táýligine 6 072 tonna) daıyn. Kartop pen kókónisti saqtaý úshin syıymdylyǵy 408 myń tonna bolatyn 140 kókónis saqtaý qoımasy bar. Onyń basym bóligi zamanaýı tehnologııalyq qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan.
Qazir kókónisi kópke tanymal Pavlodar aýdany, chernoıarkalyq kókónisshi sharýashylyqtardyń kartop pen sábizi jergilikti naryqqa jol tartyp, turǵyndardy qoljetimdi ári sapaly ónimmen qamtamasyz etýde. Bir ǵana Chernoıarka aýyldyq aýmaǵynda 137 sharýa qojalyǵy tirkelgen. Onyń 98-i – «Chernoıarskıı-2017» ÁKK quramynda. Korporasııa basshysy Nıkolaı Nadedovtiń aıtýynsha, bıyl egis alańyna byltyrǵy kólemde kókónis egilipti. Atap aıtsaq, 2 myń gektarǵa sábiz, 600 gektarǵa jýyq kartop, 100 gektardaı qyzylsha, 70 gektarǵa pııaz jáne 15 gektarǵa oramjapyraq tamyr jaıǵan. Chernoıarka alqabyndaǵy kartoptyń ónimdiligi gektaryna 250 sentner, kókónis 280 sentnerdi qurap otyr. Ár sharýashylyqtyń qoımasy bar.
Sońǵy úsh jyldyń ishinde Sharbaqty aýdanynda da egistikterdiń aýmaǵy 150 myń gektardan 200 myń gektarǵa deıin ulǵaıtylǵan. Jyldar boıy bos jatqan aýmaqtar aýyl sharýashylyǵy aınalymyna engizildi. Aýdandaǵy «Pobeda» JShS alqaptarynda dándi daqyldardyń gektarynan 10 sentnerge deıin ónim jınaýda. Kúnbaǵys ta jaqsy ónim berýde.
Sonymen birge, astyqty aýdan sanalatyn Jelezınka aýdanyndaǵy «KAB» JShS sýarmaly eginshilikpen aınalysady. Kartopty saqtaý úshin syıymdylyǵy 11 myń tonnaǵa deıin jetetin qoımalar salyp úlgeripti.
– Árıne, aýdannyń ınvestısııalyq tartymdylyǵy joǵary, – deıdi seriktestik basshysy T.Qabdolov. – Memlekettiń qoldaýymen sharýashylyqtardyń da damý múmkindigi bar. Iаǵnı sýbsıdııa túrindegi memlekettik qoldaýǵa áleýmettik jaýapkershilik baǵytynda óz ónimderin óńirlik turaqtandyrý qoryna tapsyra alady.
Al aýdandaǵy jemshóp qoryn daıyndaıtyn sharýashylyqtar úshin jaıylymdardy sýlandyrý boıynsha memlekettik qoldaýǵa qaramastan óz alqaptaryn sýmen qamtamasyz etý úshin sý asty kózderin tabý qıyn. О́ıtkeni Ertis ózeni jaǵalaýynda mal ósiretin sharýalarǵa jaıylym jeri jetpeıdi. Jeke qosalqy sharýashylyqtardy da jaıylym jermen qamtamasyz etý – ózekti másele. Turǵyndardyń aıtýynsha, aýyldyń mańaıyndaǵy 9-10 shaqyrym jer jeke qosalqy sharýashylyqtyń mal jaıylymyna berilýi kerek. О́ıtkeni sharýa qojalyqtary jerdi memlekettik aktimen ıelenýde. Jerdi zańdy túrde alǵan olar óz jerine ózgeniń malyn túsirmeıdi. О́zine tıesili aýmaqty qorshap alady.
Basqarmanyń málimetinshe, bıyl jemshóptiń baǵasyn turaqtandyrý maqsatynda respýblıkalyq bıýdjetten 1,5 mlrd teńge bólingen. Endigi másele – osy qarajatty jemshóp qoryn ázirleıtin sharýashylyqtarǵa sýbsıdııa retinde úlestirý. Sýbsıdııany berýdiń qaǵıdattary men erejeleri bekitiledi.
– Bizdiń oblysta mal azyǵy tapshylyǵy bolmaýy kerek. Mysaly, 4 myń tonna janar-jaǵarmaı 20 paıyzǵa deıin arzandatyldy. Ár aýylda qansha turǵyn bar jáne qanshasy mal ustaıtynyn zerttep, qoldanylmaı jatqan jerlerdi ıgerý boıynsha baǵdarlama ázirleý qajet. Iаǵnı jaıylymdy kim alady, shabyndyq jerdi kim ıgeredi? Sondaı-aq óńirde kópjyldyq shópterdi buryn óspegen jerlerde ósirý kerek. Bul bastamany qanatqaqty joba retinde birneshe aýylǵa qoldanamyz. Sonda jemshóp aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerge de, jeke qosalqy sharýashylyqtarǵa da jetedi, – dedi kúzgi-jıyn teringe oraı aýdandarǵa barǵan saparynda oblys ákimi Ábilqaıyr Sqaqov.
Al óńirde qazan aıynan bastap, jemshóp ázirleýshiler sýbsıdııa ala bastaıdy. Bul shóptiń baǵasyn retteýge kómektesedi. Sharýashylyqtar ózderine qajetti jemshópti ázirlep alady. Jınalatyn shóptiń basym bóligi jeke aýlalarǵa da qajet ekeni belgili. Sondyqtan aýyldyqtarǵa da kómektesip, qora toly mal basynyń kóbeıýin de umytpaǵan jón deımiz.
Pavlodar oblysy
