Onlaın nesıeni berý talabyna ózgerister engizý jaıy buǵan deıin de talqylanyp keldi. Este bolsa, 2018 jyly bolǵan qoǵamdyq talqylaýda Ulttyq bank osy salaǵa ınternet naryqpen retteýdi engizdi. Qaryz alýshylardyń quqyǵyn qorǵaý jáne bar olqylyqtardy joıý maqsatynda elimizdiń Azamattyq kodeksi «Qaryz alýshymen – jeke tulǵamen jasalǵan nesıelik sharttyń erekshelikteri» babymen tolyqty. Sonymen qatar nesıe sharty boıynsha nesıe somasyn qaıtarý jáne (nemese) syıaqy tóleý mindettemesin buzǵany úshin turaqsyzdyq aıybynyń somasy árbir keshiktirilgen kún úshin ótelmegen mindetteme somasynyń 0,5%-ynan aspaıtyny da erejemen shegelendi.
Mundaı ózgerister tutynýshydan góri mıkroqarjy uıymdaryna paıdalyraq bolǵany anyq. Jalpy, sarapshylar «Úkimet te, Ulttyq bank te MQU erkeligine kóz jumyp qaraıdy» degen pikirdi jıi aıtady. Aıtalyq, keıbir qarjy uıymdarynyń nesıelik paıyzy 200 paıyzdan asyp ketken kezde de Ulttyq bank oǵan kóz juma qaraǵan. Bul faktor MQU-nyń kúsh alýyna, qarjy naryǵynda tanylýyna, dástúrli bankterdiń qoly jetpeı jatqan tustarǵa MQU-nyń jetýine múmkindik berdi. Alaıda quzyrly oryndar osyǵan qatysty oı-usynystaryn keıinge saqtap kelgenin 2018 jyly bildik. Osydan keıin Ulttyq bank basqarmasynyń «Elektrondyq tásilmen mıkrokredıtter berý qaǵıdalaryn bekitý týraly» №217 qaýlysymen ózgerister engizildi.
Al bıylǵy ózgeristerdi 2018 jylǵy qaýlynyń jalǵasy dep qabyldaýǵa bolady. Agenttik ókilderiniń aıtýynsha, túzetýler jeke kásipkerlik sýbektileri shyǵyndarynyń tómendeýine jáne (nemese) ulǵaıýyna ákelmeıtinin eskertip otyr. Sondaı-aq mundaı qadam qazaqstandyqtarǵa onlaın shaǵyn nesıe berý kezinde úshinshi tulǵalardyń alaıaqtyq áreketterin barynsha azaıtý úshin qolǵa alyndy, deıdi mamandar. Endi shaǵyn nesıe berý erejeleri boıynsha klıent óziniń fotosyn usynýy kerek, MQU onyń tupnusqasyn tekserýge quqyly.
Agenttik ókilderi ótkizgen jıynda mamandar endi qaryz berýshi men nesıe alýshy arasyndaǵy kelisimde myna sharttarǵa basymdyq beriledi: eger nesıe alýǵa ótinish bergen tulǵanyń nesıe tarıhynda tólenbeı qalǵan nemese uzaq merzimge keshiktirilip kelgen qaryzy bolsa, nesıe berilmeıdi; bıometrııalyq sáıkestendirý boıynsha nesıe alýshynyń bet-keskinin anyqtaýǵa basymdyq beriledi; onlaın formatynda qyzmet kórsetý kezinde tek rettik qyzmettik parol beriledi, nesıe alýshy tirkelý úshin jiberiletin paroldi nemese kod sózin tek bir ret qana engize alady.
Agenttik sarapshylary aıtyp ótkendeı, bul ózgerister onlaın rejiminde shaǵyn nesıe berý erejesiniń 15-tarmaǵyna da áser etti. Mamandar onlaın-nesıe men dástúrli nesıe arasyndaǵy aıyrmashylyq – alǵashqysynda eki taraptyń da jaýapkershiligin kúsheıtetin zańdyq negiz kemshin ekenin jetkizdi. Nesıe berý naryǵyndaǵy ala-qulalyqtyń basty sebebi de osynda. Tipti dástúrli nesıe berýdegi progress, aqparatty tehnologııamen ıntegrasııalanýy da bul kemshilikterdi túzete almaǵan.
DAMU Capital Management ókili Murat Qastaevtyń aıtýynsha, ekinshi deńgeıli bankter myńdaǵan salymshynyń derekter bazasyn bir mezgilde saraptaýǵa, aq-qarasyn anyqtaýǵa qaýqarly bolsa, onlaın nesıede ondaı múmkindik joq. Basqasha aıtqanda, MQU-nyń basym kópshiliginde skorıngtik jáne saraptamalyq taldaý monıtorıngin jasaýǵa múmkindigi joq. Olardyń aldaǵy birer jylda mundaı múmkindikke ıe bolary da neǵaıbyl. Dástúrli bankıngterdiń qazirgi qol jetken jetistigi – uzaq jylǵy daıyndyqtyń jemisi. Sol sebepti MQU-ǵa qoıylǵan talap olardyń aqparatty tehnologııamen jaraqtaný múmkindigine qarap kezeń-kezeńimen júrgizilýi tıis.
Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵy keńesi tóraǵasynyń birinshi orynbasary Irına Kýshnareva bul másele boıynsha sońǵy sheshim EDB men MQU nesıeleý naryǵyn taldaý negizinde qabyldanatynyn aıtty. «Biz sheshim qabyldaǵan kezde naryq qatysýshylarynyń pikiri eskeriledi degen úmittemiz», dedi ol. Ulttyq bank pen Úkimet MQU sektorynyń jandanýy kompanııalardyń ashyqtyǵy men sektorǵa degen senimdilik deńgeıiniń joǵarylaýymen, oblıgasııalardy qarjylandyrý róliniń artýymen jáne segmenttiń nesıemen qamtylýynyń ulǵaıýymen qatar júretinin aıtqan.
Biraq zańdyq erejeni qansha qatańdatqanymen halyqtyń onlaın nesıege degen suranysy joǵary. Naqtylasaq, nesıe portfeliniń bıylǵy 9 aıdaǵy ósimi 10,9 paıyzǵa kóterilgen. Zańǵa engizilgen ózgerister MQU-nyń jumysyna oń áser etken. MQU qaýymdastyǵy ókilderi sońǵy bir jylda MQU sany bes paıyzǵa qysqarǵanyn, qazir 217 uıym jumys isteıtinin aıtady. Qaýymdastyq dırektory Erbol Omarhanov atap ótkendeı, shaǵyn nesıe naryǵy birtindep qalyptasyp keledi. Jaǵdaı jaman emes. Nesıe portfelinde merzimi ótken qaryzdardyń úlesi 6,1%-dan aspaıdy.
Onlaın nesıe formatyna baıla-
nysty qoǵamda pikir ártúrli. Halyqtyń qaryzsyz ómir súre almaıtyn deńgeıge jetýine MQU kináli degen pikirler de joq emes. Biraq Qazaqstannyń mıkrokredıttik uıymdar qaýymdastyǵynyń málimetinen MQU nesıesi jalpy nesıe kóleminiń úsh paıyzynan aspaıdy, ıaǵnı qazaqstandyqtardyń boryshtyq júktemesi deńgeıiniń artýyna MQU-ny kinálaý qısynsyz.
E.Omarhanov aıtqandaı, nesıe naryǵyndaǵy osyǵan deıingi qalyptasqan jaǵdaıǵa MQU-nyń áseri az. Bankter paıdaly emes nesıelendirý segmentterimen MQU aınalysyp keldi. Sondyqtan MQU bankpen básekelesip keldi degen pikir de jónsiz. «Mıkroqarjy uıymdarynyń nesıe berýine qatysty jańa erejeler kópshiliktiń talqylaýyna usynyldy. Endi osy segmenttiń qatysýshylary MQU paıyzdyq mólsherlemelerdi esepteýge muqııat qaraıtyn shyǵar dep oılaımyn. Jańa klıentterdi tartý úshin jańa tehnologııa, ınvestısııa qajet. MQU-nyń tranzaksııalyq shyǵyndary joǵary, óıtkeni birqatar operasııaǵa úshinshi tarap uıymdaryn tartý qajet. MQU úshin tólem kartalaryn engizý olardyń ishki naryqpen ıntegrasııalanýyn tezdetedi», deıdi E.Omarhanov.
Qazir EDB men MQU jumysyna birdeı qaraýǵa bolmaıtynyn aıtqan sarapshylar árbir erekshelikti qaperge ala otyryp sheshim qabyldaý qajettigin eskertti.
Qazaqstandyq FinTech qaýymdastyǵynyń dırektory Anatolıı Glýhovtyń aıtýynsha, MQU sektory úshin eń mańyzdy trend te onlaın nesıe berý salasyndaǵy ózgerister arqyly alaıaqtyq áreketterdi azaıtý. Bul úshin MQU men EDB kúshin biriktirý kerek, tájirıbe almasý qajet. Bul rette MQU qyzmetkerlerin eldegi ekonomıka túzýshi bankterde tájirıbeden ótkizip alý mańyzdy. Sebebi nesıe berý prosesine foto jáne beınetúsirýdi qoldana otyryp, qaryz alýshylardy bıometrııalyq parametrler boıynsha anyqtaý algorıtmi tek azýly oıynshylardyń ǵana qolynda bolǵan. MQU mártebesin EDB-men teńestirgisi keletin quzyrly oryndar osy máselege kóńil bólse, aradaǵy alshaqtyq az ýaqytta teńesetin kórinedi. A.Glýhov naqtylap ótkendeı, MQU-nyń Ulttyq bankpen, sot oryndarymen, basqa da mekemelermen baılanysyn retteý, júıelendirý de basym baǵyt retinde qarastyrylýǵa tıis. Osyǵan deıin qabyldanǵan ózgerister onlaın nesıe berýshilerge syıaqynyń tıimdi mólsherlemesin 56 paıyz sheginde ustaýǵa mindettedi. Endi bul ózgeristerdi qarjy kózin eki tarapqa birdeı qoljetimdi etý arqyly ǵana tómendetýge bolatyn kórinedi. A.Glýhov mundaı qadam óte qısyndy, óıtkeni tıimdi stavkany esepteýdiń matematıkalyq formýlasy, sondaı-aq tabystylyqqa jetýdiń ekonomıkalyq modeli mundaı uıymdardyń basqa jaǵdaılarda jumys isteýine múmkindik bermeıtinin aıtady.
Mıkroqarjy uıymdary máselesi bir erejemen sheshile qoımaıtyny belgili. Qarjyger Ánýar Úshbaevtyń sózine den qoısaq, agenttik pen Ulttyq bank erejelerdi kóptiń talqysyna salyp, bir shıratyp alý nıeti arqyly tyǵyryqtan shyǵyp otyr. Endigi salmaq kóptiń ıyǵyna túseıin dep tur. Qarjyger aıtyp ótkendeı, MQU men EDB arasyndaǵy baılanys, olardyń aıyrmashylyqtary men mindetteri zańmen shegelenip jatyr. Sońǵy birer jylda naryqty álsiz oıynshylardan tazartý jáne ashyqtyqty arttyrý úshin de Úkimet biraz jumys atqardy. Qaryz alýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi zańnamalyq bastamalardyń jeke úlken blogy iske asyryldy. Endi ashyq portal arqyly kópshilik óziniń tańdaýyn jasap, baǵytyn durys tabýy qajet.
