Qarııa ras aıtady. Bundaı «qubyla» arman-ańsar shettegi ár qazaqtyń basynda bar. Redaksııany izdep kelgen aqsaqal áńgime tıegin atajurtqa degen arman-ańsardan bastaǵany tegin emes. Bala kezimizde Shyńjań-Altaı ólkesine aty shyqqan áıgili jyraý Sháý aıtty deıtin: «Árıaıdaı arbanyń dóńgelegi, Elimniń keıin qaldy bir bólegi, Elime keıin qalǵan barar edim, Orystyń qorqytady zeńbiregi» dep aıtylatyn bir shýmaq jyrdy kóp estıtin edik. Qazir oılap otyrsam, osy tórt jol óleń – shette júrgen bar qazaqtyń arman-ańsary eken.
– Meni atajurtqa yntyq etken bala kúngi ańsar-armanym, – deıdi qandas qarııa. – 1963 jyly Ulanbatyr qalasyndaǵy Aýylsharýashylyq ınstıtýtyn agronom mamandyǵy boıynsha bitirip, 1970 jyly Ýkraınanyń beldi bilim ordasy A.Sıýrýpa atyndaǵy aýylsharýashylyq ýnıversıtetinde bilim jetildirdim. Sodan úzbeı 30 jyl Baı-ólke aımaǵynyń aýylsharýashylyq mekemelerinde agronom bolyp qyzmet atqardym. Osy aralyqta Baınor kókónis suryptaý mekemesinde áriptesterimmen birge jergilikti ólkeniń tabıǵı ereksheligine beıimdelgen almanyń jańa sortyn óndirý isine at salystym. Sóıtip, júrgende 1991 jyly Qazaqstan táýelsizdigin jarııalady. Keshikpeı atamekenge kósh bastaldy. Sary dala – Saryarqany betke alǵan uly kóshten qalmaı kindigimnen taraǵan 9 balamdy jetektep, arman bolǵan, ańsarym aýǵan atajurtqa jettim.
Aqsaqal aıtyp otyrǵan uly kóshtiń ortasynda biz de bolǵan edik. Qazir oılap otyrsam, qıly zaman, qıyn kezeńge qaramaı údere tartqan mońǵolııalyq qazaqtardyń isi erlik eken. Basqasyn aıtpaǵanda, keń keńseli qyzmeti men laýazymdy kásibin tárk etip, nesibesin aıyryp otyrǵan jumysyn tastap, atajurtqa kelip, qara quryq ustap otar qoıdyń sońynan salpaqtaý ekiniń biriniń qolynan keletin sharýa emes. Bul tek atamekenge degen shynaıy yqylastyń, joǵaryda aıtqan atadan kele jatqan arman-ańsardyń naqty dáleli.
– Atamekenge alǵash tabanym 1993 jyldyń jazynda burynǵy Jezqazǵan oblysy Aqtoǵaı aýdany Toqyraýyn boıyna tıdi, – deıdi aqsaqal. – Osy jerde taban aýdarmaı jeti jyl qoı baqtym. Shynymdy aıtsam, eshqashan qyzmet surap qyńqyldamadym. Áıtpegende, Ýkraınada oqydy degen tabaqtaı dıplomym bar, onyń bir kádege jarary haq edi. Atam qazaq «qoı jaıǵannyń qońy ketpeıdi» dedi emes pe. Eń bastysy, ańsar bolǵan, arman bolǵan atajurtqa jettim. Urpaǵymdy uly dalaǵa tabystyrdym. Bul – meniń azamattyq paryzym.
Aqsaqal seksenniń besine shyqqan jasyna qaramaı, tobylǵy taıaǵyn tyqyldatyp, eldiń úni «Egemendi» izdep kelgen. Jaryqtyq kórge ketpeı turyp, jurtyma ańsar sózimdi aıtsam deıdi. Bir qyzyǵy, bul aǵamyz jan-jaqqa jańqasha shashylyp ketken aǵaıyn-týysyn qýalap birneshe dúrkin kóshipti.
– Qos ǵasyr toǵysqan 2000 jyly týys-týǵandarymdy jaǵalap, Qostanaı oblysynyń Qostanaı aýdany Ozernyı degen aýylyna kóship bardym. Munda tórt jyl aýyl ımamy qyzmetin atqardym, – deıdi qarııa.
Qarańyz, ótken shaǵy agronom, keshegisi qarataıaq qoıshy, búgingisi ımam. Bul – táýelsizdiktiń eleń-alań aýyr jyldary shetten kóship kelgen árbir qazaqtyń basynan ótken taǵdyr. Basqasyn aıtpaǵanda, óz basym eshqashan jýrnalıst bolam dep oılaǵan emespin. Biraq aýmaly-tókpeli taǵdyr meni keshegi áskerı maman artıllerıst-ofıserden qalam qýatyn maldanǵan tilshi etip shyǵardy. Sondyqtan da óz basym qoıshydan ımam bolǵan qarııanyń taǵdyryn tolyq túsinemin.
– Qazir elordaǵa jaqyn aýylda kenje ulymnyń qolynda turyp jatyrmyn, – deıdi aqsaqal. – Ejelden beri «Egemen Qazaqstan» gazetin úzbeı oqyp kelemin. Bul basylymdy shetelde júrip 30 jyl, munda kelip taǵy 30 jyl, barlyǵy 60 jyl oqydym. Kelinim mektepte muǵalim, sol bala jazdyryp beredi. Atamyz qazaqtyń «ne ekseń, sony orasyń» degenindeı, neni oqysań sonyń jankúıeri bolasyń. Meniń alańdaıtynym, qazirgi jas býyn gazet oqymaıdy. Qaraıtyny – álem-jálem, aldy bar, arty joq, sholaq dúnıeler.
«Terin satpaı, telmirip, kózin satqan, Shoshımyn keıingi jas balalardan» dep Abaı dana aıtqandaı, jeti músheldiń júzin kórgen qarııa retinde meni alańdatatyn dúnıe osy.
Rasynda, qazirgi beıpil aqparat, beıdaýa habar halyqty aq pen qarany ajyratý qabiletinen aıyrýda. Kópti kórgen kónekóz qarııa dál aıtyp otyr. Sóz sońynda, aqsaqalǵa ázil-shyny aralas «Shetten kelip, elińizge ne berdińiz?» degen suraq qoıdyq:
– Senseńiz, – deıdi qarııa, – bul elge alam dep kelmedim, berem dep keldim.
– Sonda ne berdińiz?
– Azattyqtyń arqasynda atamekende tamyr jaıdym. Qazaqqa qazaq qostym. Elge jetektep ákelgen toǵyz balamnan qazir 40 nemere, 13 shóbere súıip otyrmyn. Bul az ba, kóp pe, shyraǵym?!
– Keremet! Qarashańyraqqa bir taıpa el qosqan ekensiz, sizge jáne urpaǵyńyzǵa Allanyń nury jaýsyn!
