Qazaqstannyń áleýetin joǵary baǵalady

Atalǵan jıynǵa elimizden, Reseı, Ýkraına, Izraıl, Bolgarııa jáne О́zbekstan memleketterinen etnosaralyq qatynastar, sonymen qatar konflıktologııa salasyndaǵy sarapshylar, Parlament Májilisiniń depýtattary, Joǵarǵy sot, Bas prokýratýra, Ulttyq ekonomıka, Ishki ister, Bilim jáne ǵylym mınıstrlikteriniń, joǵary oqý oryndarynyń ókilderi de boldy. Konferensııanyń ashylýyna qatysqan Jambyl oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń arnaıy joldaǵan hatyn oqyp berdi. «Jalpyulttyq birlik – Qazaqstannyń barlyq jetistikteriniń bastaýynda turatyn baǵa jetpes baılyǵymyz. Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń basshylyǵymen elimizde etnosaralyq kelisimniń ózindik modeli qalyptasty. Búkil álem moıyndaǵan osy úlgi barsha etnos jáne konfessııa ókilderin uıystyrýǵa, mádenıetter men tilderdi ózara úılesimdi damytýǵa negizdelgen. Qazaqstan óziniń ulttyq biregeıliginiń negizi sanalatyn birligimiz áralýandyqta degen qaǵıdatty berik ustanyp keledi. Biz halqymyzdyń yrysty yntymaǵy men jasampaz eńbeginiń arqasynda táýelsizdigimizdi nyǵaıtyp, qýatty memleket qurdyq. Jahandyq jáne óńirlik deńgeıdegi jańa syn-qaterler jaǵdaıynda el birligin nyǵaıtýdyń mańyzy arta túsýde. Kóptegen memlekette etnosaralyq sıpattaǵy áleýmettik shıelenis órship barady. Sondyqtan halyqaralyq qaýymdastyqtyń aldynda osy túıtkildi máseleni sheshýdiń tıimdi joldaryn izdeý, qoǵamdyq damýdyń jańa ınklıýzıvti modelin ázirleý mindeti tur. Bul rette sarapshylar men kásibı zertteýshilerdiń ǵylymı ustanymnan aınymaı belsendi jumys isteýi asa mańyzdy. Konferensııaǵa qatysýshylar tyń ıdeıalar usynyp, óz tájirıbelerimen bólisip, syndarly suhbat qurady dep senemin. Eńbekterińiz jemisti bolsyn», delingen Prezıdenttiń quttyqtaý hatynda.

Budan keıin B.Saparbaev etnosaralyq kelisimdi nyǵaıtýdaǵy aımaqtyq táji­rıbeniń mańyzdy baǵyttaryna toqtaldy. «Kez kelgen eldiń kúshi – onyń halqynyń birliginde. Elbasy Nursultan Ábishuly «Turaqtylyq pen kelisim – bul jyldan-jylǵa, urpaqtan-urpaqqa júrgizilip otyratyn kúndelikti jumys bolýǵa tıis» dep atap ótken bolatyn. Jambyl oblysy res­pýblıkada etnostardyń kóp shoǵyrlanǵan óńirlerdiń biri. 87 etnos bir shańyraq astynda tatý-tátti ómir súrýde. Olar oblys aýmaǵynyń 7 aýdanyndaǵy 25 eldi mekende turady. Ár aýyldyń áleýmettik kartalary jasaldy. Negizgi maqsat – halyqty tolǵandyratyn, narazylyq týdyratyn máselelerdi anyqtaý, olardyń sheshilýine kómektesý. О́ńirdegi etnomádenı birlestikterdiń sany turaqty túrde ósip keledi. Búgingi tańda olardyń sany 75-ke jetti», dedi oblys ákimi.

Konferensııa barysynda Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary – Prezıdent Ákimshiligi Qazaqstan halqy Assambleıasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi Marat Ázilhanov qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtýdaǵy Assambleıanyń róli týraly aıtty. Sondaı-aq konferensııanyń elimizdiń saıası ómirindegi mańyzdylyǵyna jáne Assambleıanyń qurylý tarıhyna toqtaldy. Al Parlament Májilisiniń depýtaty Erlan Saırov jańa geosaıası jaǵdaılarda etnosaralyq kelisimdi qamtamasyz etýdiń mańyzdylyǵy týraly aıtyp ótti.

Eki kúnge josparlanǵan halyqaralyq konferensııa jumysy «Kópetnosty eldi me­kenderdegi áleýmettik problemalardy sheshýdegi jergilikti atqarýshy organ­dar men azamattyq ınstıtýttardyń róli», «Shıelenister men narazylyq kóńil kúı­lerdi aldyn alý jáne olardy esker­tý», «Mýltımádenı ortadaǵy qaqtyǵys­tardyń aldyn alý isine ǵylymı-sarap­tamalyq áleýetti paıdalaný» jáne «Qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtýdaǵy Qazaq­stan halqy Assambleıasy men BAQ-tyń róli» taqyryptardaǵy tórt seksııa boıyn­sha jalǵasty. Munda da otandyq jáne she­teldik spıkerler baıandama jasap, búgingi jahandyq máseleler jóninde óz oılaryn ortaǵa saldy.

Konferensııanyń ekinshi kúni sheteldik tanymal sarapshylar baıandama jasady. Máselen, Izraıl memleketinen kelgen saıası strateg, «Azııa. Úlken oıyn» baǵdarlamasynyń júrgizýshisi, ızraıldik Asia. Great Game jobasynyń jetekshisi Devıd Eıdelman ultaralyq kelisimge negizdelgen halyqaralyq konferensııanyń jumysy men mańyzdylyǵyn joǵary ba­ǵalady.

Taraz – tarıhta birneshe ret órke­nıettik shaıqastar ótken, álemdik shekaraǵa aınalǵan jer. Bul qalanyń irgesin bir kezderi Qytaı ekspansııasynan qashyp, Talasty panalaǵan ǵundar qalaǵan. Vızantııa da, rımdik aldyńǵy jasaqtar da Talastan asa alǵan joq. Olar dál osynda toqtady. Munda musylmandar Qytaıǵa joıqyn toıtarys bergen Uly Talas soǵysy ótken. Bul jerde myńjyldyq mańyzy bar aıtýly oqıǵalar oryn aldy. Dál osy Tarazda biregeılik saıasatyna qatysty suraqtardyń talqylanýynyń sımvoldyq máni zor. Meni osy turǵydaǵy máselelerdiń qazaqstandyq sheshý joldary qyzyqtyrady. О́ıtkeni Qazaqstan etnostyq turǵydan óte kúrdeli memleket. Mysaly, Ýkraınadaǵy sekildi jaǵdaılardyń oryn almaýyna sizderdegi saıası basshylyqtyń, Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy men Memleket basshysynyń eńbegi eleýli dep bilemin», dedi Devıd Eıdelman.

Al M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý mem­le­kettik ýnıversıtetiniń professory Andreı Manoılo konferensııa taqyry­by men tıimdi formýlalardy izdeý, etnos­aralyq jáne ultaralyq kelisimge qol jet­kizý – bul tek Qazaqstan úshin ǵana emes, Reseı Federasııasy men birqatar el úshin de óte ótkir jáne ózekti taqyryp ekenin aıtty.

Sol sııaqty, Halyqaralyq konferensııa taqyrybynyń ózektiligin ýkraınalyq saıasattanýshy, «Sofııa» strategııalyq tobynyń ǵylym jónindegi dırektory, áleýmettaný ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Vıktor Sherbına da atap ótti. «Ǵylymı problemalardyń biri – HH ǵasyrda bolǵan etnogenezdegi ózgeristerdi sıpattaý qajet. Sol kezde bizdiń halyq­tarymyz bastan keshken oqıǵalardy biz tolyq túsinemiz jáne ultaralyq qarym-qatynas prosesine kirmeımiz. Qazaqstan halqy Assambleıasy mundaı jumysty ǵylymı negizde júrgizgeni óte mańyzdy. Assambleıanyń róli basqa postkeńestik memleketter úshin úlgi ekenin de atap aıtý kerek. Osy is-sharanyń joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵanyn da moıyndaýǵa tıispiz. Qazaqstan men Jambyl oblysynyń basshylyǵyna etnosaralyq qarym-qatynas sııaqty mańyzdy taqyrypqa nazar aýdarǵany úshin alǵysymdy bildirgim keledi», dedi ol.

Eki kúnge sozylǵan konferensııada jalpy 40-qa jýyq otandyq jáne shetel­dik spıkerler baıandama jasady. Sońyn­da kon­ferensııaǵa qatysýshylar etnos­ara­lyq kelisimdi nyǵaıtý boıynsha jer­gi­likti atqarýshy organdarǵa arnal­ǵan usy­nymdar kórsetilgen qarar qabyl­dady. Atap aıtqanda, konferensııaǵa qaty­sý­shy­­lar «Beıbitshilik pen kelisim» joba­syn júzege asyrý boıynsha Jambyl ob­ly­sy­nyń tájirıbesin taratýdy usyndy.