Rýhanııat • 18 Qazan, 2021

Jambyl men Ǵalıdyń qaljyń qaǵytpasy

166 ret kórsetildi

Bıyl 175 jyldyq mereıtoıyn respýblıka kóleminde atap ótip jatqan dańǵyl aqyn Jambyl Jabaevtyń 1939-1945 jyldary ádebı hatshysy bolyp qyzmet atqarǵan lırık aqyn, sheber aýdarmashy Ǵalı Ormanov sońyna jyr alyby jaıly qujattyq derekter qaldyrǵan birden-bir tulǵa.

 

Sýrette: Jambyl men Ǵalı. 1939 jyl.

Sonyń biri – «Jambylmen qal­jyń» atty Ǵ.Ormanovtyń 1942 jyly jazý mashınkasy­men tergen qoljazbasy. Bul qun­dy derek Ǵalı aqynnyń ot­ba­sy­lyq qorynda saqtalǵan. A­l­ǵash ret 2017 jyly, ıaǵnı aqyn­­nyń týǵanyna 110 jyl tol­­ǵan mere­ke qarsańynda bul qol­jazba qu­jat NDH por­ta­lyn­da jarııalan­sa, sondaı-aq aqynnyń nemere-jıe­ni As­qar Qyryqbaevtyń aıtýy­­na qa­ra­ǵanda, qujattyń tup­­nus­qa­sy qazir Nur-Sultan qala­syn­da ornalasqan Ǵ.Orma­­nov atyn­daǵy №7 mektep-gımna­zııa­nyń mýzeı-kabınetinde turǵan kórinedi.

Bul oraıda aıta keterlik oqıǵa, 1938 jyly respýblıka basshylary 92 jasqa tolǵan Jákeńe 12 bólmeli úlken úı salyp berip, ózin tolyqtaı Úki­met qamqorlyǵyna alady. Qart aqynǵa jeke dáriger, medbıke, aspaz, kólik júrgizý­shi, sondaı-aq birneshe ádebı hatshy taǵaıyndaǵan. Sonyń biri – Ǵalı Ormanov. Bul eki tul­ǵa ázil-qaljyńy jarasyp, shy­­­­ǵarmashylyq turǵydan b­i­­rin-biri ushtap otyrǵan. Ǵalı aqy­­nnyń qyzy Jamıǵa Orma­novanyń esteliginde: «Jam­byl ata Almatyǵa kelgende, úne­mi «Kók bazar» mańyndaǵy biz­diń úıge túsetin. Sheshem bol­sa asyn daıarlap, jaǵdaıyn ja­saıdy. Mazasyn almasyn dep olar otyrǵan bólmege bizdi jiber­meıtin. Úıde úsh bala bolatynbyz. Sonda Jambyl ata «Osy úıdiń balalary qaı­da, bala bar ekendigi tipti bilin­beıdi ǵoı deıtin» dep ákesi men Jambyl qarttyń dostyǵyn esi­ne alady.

Sol sııaqty, Jambyl men Ǵalı arasyndaǵy syılastyq qatynasty qart aqynnyń Ǵa­lıǵa arnap shyǵarǵan birneshe óle­ńinen de baıqaýǵa bolady. Sonyń alǵashqysy – 1939 jyl­­dyń kúzinde Qazaqstan Ja­zý­­shylar odaǵy Ǵalı Orma­nov­ty qart aqynnyń ádebı hat­shy­sy etip taǵaıyndaǵan ke­zin­de, Almatydan Jambyl­dyń aýy­lyna barǵan Ǵalı: «Assa­laý­maǵaleıkúm, densaýlyǵy­ńyz qalaı?» dep suraǵanda, Jambyl birden óleńdetip jaýap qaıyrǵan eken. Bul óleń tarıhta «Kárilik» dep atalyp, Jambyldyń Ǵalıǵa arnaǵan birinshi óleńi esepteldi: «Kóki­regiń kirildep, Kózdiń aldy iriń­dep. Qaz-qaz basqan bala­daı, Býyndaryń dirildep. Qartaıǵan soń, nemene, Qaýip oılaıtyn kú­niń kóp. Aılashy eken kári­lik, Birge túnep, bir júrip. Syr bil­dirmeı suramaı, Ne kórse­tip tonamaı, Músheńdi alǵan birtindep».

Keshikpeı osy jyldyń aıaǵy­na taman, naqtyraq aıtqanda 9 qarasha kúni Almatyda qa­zaq aqyndarynyń respýblıka­lyq sleti ótedi. Sletke júrgeli jat­qanynda Ǵalekeń qart aqyn­­nyń kıimine átir seýip, jaǵa-jeńin retteı bastaıdy. Sol kezde Jambyl Ǵalekeńe ázil­dep «Iisti maıǵa» dep atalatyn óleńin shyǵarǵan eken: «Iisiń jaqsy nársesiń jas adam­ǵa, Jaraspaısyń toqsandy ja­saǵanǵa. Jas kúnimde janymnan shyqpaıtyndar, Bári de uqsap ketti ǵoı qashaǵanǵa. Jaby kúlik bolar ma baılaǵanmen, Jasyq – bolat bolar ma qaıraǵanmen? Jambyl qaıta jasaryp jigit bolmas, Jaǵasyn neshe qaıta maılaǵanmen. Jabaǵyny japsyryp ıegime, Júrgenime, ózim de kúlemin de. Korolindeı kar­tanyń qaýjıyppyn, Qansha jylý bolǵanmen júregimde».

Qart jyraý aqyn inisine budan basqa da «Jambylmen qaljyń», «Jetippin júre-jú­­re qyr basyna», «Jambyl óleń aıtpaıdy jantaıǵan soń», «Keki­lik ushyp dúr etti», t.b. óleń­­derin arnaǵan. Joǵaryda aıt­­qanymyzdaı, «Jambylmen qal­jyń» óleńiniń hatqa túsken nus­qasynda – Jambyl:

Kel, Ǵalı-jan, beri otyr,

Maıpalaýdan jeı otyr,

Qasyńyzǵa qalaısha,

Shaqyrdyńyz deı otyr.

 

Saǵan aıtar qaljyń bar,

Hatshym ediń qaljyńdar,

Qaǵys tıse keı sózim,

Deme munda aljý bar.

 

Shólge shyqqan butadaı,

Boıyń qysqa myrtıǵan,

Qara sholaq buqadaı,

Sýǵa toıyp tyńqıǵan, – dep ótkir qaljyńmen ilip tús­kende, Ǵalı aqyn da qarap qalmaı:

Jáke, meni shaqyrdyń,

Ádeıilep qasyńa,

Aýlaǵyraq otyrdym,

Ortaq bolmaı asyńa.

 

Meniń aıtar jaýabym,

Qaljyńyńa tatyr ma,

Qatty tıse, qalaýym,

Qapelimde aqyrma,

degen eken.

 

 

Sońǵy jańalyqtar

Qarsylasyn 7 raýnd boıy sabady

Kásipqoı boks • Búgin, 10:32

Indonezııada jer silkindi

Álem • Búgin, 09:32

Úshinshi jeńilis

Jekpe-jek • Búgin, 09:02

Josparyn joqqa shyǵardy

Kásipqoı boks • Keshe

Kópirden sekirip ólmek boldy

Aımaqtar • Keshe

Úzdik ondyqta Golovkın joq

Kásipqoı boks • Keshe

Mektep oqýshysy mert boldy

Aımaqtar • Keshe

Jekpe-jeksiz ótken alǵashqy jyl

Kásipqoı boks • Keshe

Uqsas jańalyqtar