Rýhanııat • 22 Qazan, 2021

Bizdiń Saıyn...

77 ret kórsetildi

Qazaq prozasy úshin Saıyn Muratbekovtiń alar orny erekshe. Soǵystan keıingi aýyl ómirin móldirete jazǵan qalamgerdiń ár shyǵar­masy oqyrman jadynan áli óshken joq, kerisinshe, sát saıyn oqy­lyp keledi. Ádebıettiń júgin jaýapkershilikpen atqara bilgen arda jazýshy eshkimge uqsamaıtyn stılimen ult prozasyndaǵy ornyn bıik­tetip, ózindik mektep qalyptastyryp ketti. Búgin jazýshynyń týǵan kúninde kózkórgen qalamdastary men shyǵarmashylyǵyn zerttegen áde­bıet­shilerdiń pikirlerin oqyrman nazaryna usynyp otyrmyz.

«Bizde shaǵyn janr – áńgimeni jańa forma, tyń taqyryppen baıy­ta otyryp, ony joǵary deń­geıge kó­terýdiń izgi nyshandary baı­qa­lý­da. Oǵan jas jazýshy Saıyn Mu­rat­bekovtiń «Meniń qarynda­sym» áńgi­mesin mysalǵa keltirýge bolady. Oımaqtaı nárseden oı tú­ıindeýge ty­rys­qan bul shyǵarma­da móldirlik, tabı­­ǵılyq, syr­shyl lırızm men adam janyna barlaý jasaǵan psıhologızm ushqyndary bar».

Tahaýı Ahtanov

 

 * * *

«Tabıǵaty ásem ólkede týǵan sýretker kózin asha sala kórgen álemdi sóz­ben tirkeýge tyrysty. Mıýaly dúnıeniń máýe­sin mápelep tirlik keshken baǵban orta­­nyń bııazy da bıpaz qulyǵyn sol qal­pynda sózben jetkizýge umtyldy. Shalǵyn­nyń sý­syly men bulaqtyń syldyryn tyń­­dap ósken názik sezim tirshilikti pák qal­­pyn­da túısinip, túsinip, ózge­lerdi de sulý­lyqqa eliktire bi­ledi. Jıyr­masynshy ǵasyr­daǵy qa­zaq sóz óneri jármeńkesiniń bir tó­rinde – Jetisý baǵynan jańa úzip ákel­gen bir sebet mıýadaı ju­par ańqyp bir úıir kitaptar tu­rar. Ol – Saıyn Mu­ratbe­kovtiń áń­gime­leri men hıkaıattary. Der ke­zinde ju­lynǵan jemisterdeı shyryny da súıkimin tanyta alatyndaı syndarly týyńdylar».

Ábish Kekilbaev

 

* * *

«Zerger sózdiń sheberi jazýshy Saıyn Muratbekov, ómirdiń bol­mysyn shynaıy beı­neleıtin tań­ǵy shyqtaı móldir shyǵar­­malary arqyly oqyrmandardyń jan júre­gin baýrap, yqylas-qurmetine bó­lengen sırek daryn ıesi. Saıyn biz­diń – ulttyq qun­dylyǵymyz onyń shyǵar­masynyń ǵumyry uzaq. Búgin bolmasa erteń, ultyna qaramaı-aq óz oqyrmanymen ajy­ramastaı tabysatyny kámil».

Sherhan Murtaza

 

* * *

«Saıyn Muratbekov shyǵar­ma­­shy­­lyǵyn­daǵy shynaıylyǵy, ómir­­súı­gishtik qýaty arqyly bul kór­­kem­dik tendensııanyń qoǵam tyny­syn ásirese, jarqyn tustarynan baryn­sha jan-jaqty beıneleý talaptaryn júzege asyrýdaǵy eleýli úlesine kú­mán týdyrmaıdy. Ol roman jazǵan joq. Onyń romany – áńgimeleri. Al áńgimeleri máńgilik dańqtyń ıeligine shaqyrý alǵan. Qalamger baqyty son­daı-aq bolsyn...»

Baqytjan Maıtanov

* * *

«Jalpy, qazaq ádebıetinde sha­ǵyn janr, áńgime janryn shyńǵa shyǵarǵan sózsiz dúldúl Beıimbet Maılın edi. Onyń jolyn qýmaǵan, yqpalyna túspegen jan prozada kemde-kem. Bárimizdi Beıimbet­tiń shekpeninen shyqtyq dep aıtýǵa bolady. Sol Bı-aǵańnyń jolyn qýǵan, shaǵyn janrǵa búkil ómi­rin arnaǵan jalǵyz jazý­shy bolsa, ol Saıyn Muratbekov edi. HH ǵasyrdyń ekin­shi jartysynda qazaq áńgimesin ­jańa beleske kó­tergen osy qalamger ­desem qa­te­lespeımin. Men Saıyndy maq­ta­ǵym kelmeıdi. Kez kelgen kózi ashyq oqyrman onyń prozasy­na kóz júgirtse, onyń iri talant, jaz­ǵan­­dary she­tinen dúr dúnıe ekenine kóz jetkizer edi».

Smaǵul Elýbaev

 

 * * *

«Onyń sýretkerlik jany qan­daı taza ári qaıtalap aıtaıyn, qa­­ıyńnyń bezindeı qatań bolsa, fánıdegi tirshilik aıasy da sondaı ashyq, boıyna kir juqtyrmaı­tyn muntazdaı kirshiksiz jáne ar­tyq pysyq­tyqty basynan asyrmaı­tyn týra minezdi kirpııaz edi. Kishi­peıildene qalǵanda – danalyǵy qaısy, balalyǵy qaısy, kir­pııaz­dana qal­ǵanda – ákimdigi qaısy, aǵa­­lyǵy qaısy ekeni ańǵarylmaı, ań-tań qaldyratyn. О́zi bala­lyq­tyń qyzyǵyna meıiri qanbaı jetil­­gen­dikten shyǵar, balalardy bar qýa­ny­shymen baýyryna tartatyn da, kóz qıyǵyn tez qadap jiberip, bolmysyn jazbaı tanıtyn. Tanıtyn da bir sózben qabaq tanytatyn. Sol túıgenine oraı erkeletetin, ne syrttatyp jiberetin. Syrt túsinen baýyrmaldyǵy baıqalmasa da, ishin jylytyp qaraǵanyn kózinen ańǵa­rý qıyn da emes bolatyn. Kerisin­she, balanyń aty – bala emes pe, ar­tyq-kemin jasyrýǵa áli túısinbegen shı­ki­ókpeniń basynan sıpaı salatyn jerde, baıqamaǵansyp te­ris qarap ketken kezin de shalyp qal­dym. Shal­qalaǵanǵa – shalqaq, asqaqtaǵanǵa – asqaq qaraıtyn qa­ıyń­nyń bezindeı qatań (qatal emes) Saıyn, kerisinshe: jasqanshaq – batyl, jasyǵan – ójet, jaraly – daýaly, qaıǵyrǵan – qaısar bolsa eken dep tileıtin jáne ol adamdy bu­ryn tanysyn-tanymasyn, aralas­syn-aralaspasyn, oǵan qaramaı sol adam­nyń muqtajdyǵymen birge ózi de erip ketetin, ózgeniń de sol adam­ǵa demeý bolǵanyn qalaıtyn».

Tursyn Jurtbaı

 

Sońǵy jańalyqtar

Ábilhan kásipqoı boksqa aýysty ma?

Kásipqoı boks • Búgin, 12:39

7361 týrıst elge oraldy

Qoǵam • Búgin, 12:20

Rezervte qansha dáriger bar?

Koronavırýs • Búgin, 12:16

Qazposhta tarıfter qunyn tómendetti

Qazaqstan • Búgin, 11:55

Qor naryǵynda dollar taǵy arzandady

Ekonomıka • Búgin, 11:46

Elde shekteý sharalary kúsheıtildi

Koronavırýs • Búgin, 11:45

Qanat Islam reıtıngte tómendedi

Kásipqoı boks • Búgin, 10:30

Uqsas jańalyqtar