ÁMSQ: Júkti jáne bosanǵan áıelderge paıdaly sholý

Zań boıynsha quqyly

Ana men balany qorǵaý medısınalyq kómek kórsetýdiń basym baǵyty bolyp sanalady. Júktilik barysyn baqylaý bolashaq anany qajetti medısınalyq qyzmettermen qamtamasyz etýge jáne júktilikti júrgizý hattamalaryn saqtaý­ǵa dá­rigerlerdiń ǵana qatysýyn talap et­peı­di. Júkti áıel dárigerdiń usy­nys­ta­ry men nusqaýlaryn mindetti túrde oryndaýy tıis.

«Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saq­taý júıesi týraly» Kodekste júkti áıel­diń quqyqtary men mindetteri kór­se­tilgen. Bul – eń aldymen, áıeldiń óz den­saýlyǵyn jáne áli týylmaǵan ba­la­synyń densaýlyǵyn qorǵaýǵa, júk­­tilik kezinde, bosaný kezinde jáne odan keıin medısınalyq kómek alýǵa quqyǵy. Al júkti áıeldiń mindeti – dá­ri­ger baqy­la­ýynda bolý úshin der ke­zinde esep­ke turý», dep atap ótti B.Ábdi­ra­sy­lova.

Júktiliktiń alǵashqy belgilerin baı­qa­ǵan sátten áıel turǵylyqty jeri bo­ıyn­sha emhanaǵa júginýi qajet.

Emhananyń medısına qyzmetkerleri júk­tilik kezinde tek medısınalyq baqy­laý júrgizip qana qoımaı, psıho­pro­fılaktıkalyq kómek kórsetý arqyly bolashaq anaǵa járdemdesip, qoldaýy tıis.

Júkti áıeldi esepke qoıý

Spıker atap ótkendeı, áıel júktilik­tiń 12 aptasyna deıin mindetti túrde emhanaǵa baryp tirkelýi kerek. Eger áıel resmı túrde jumysqa ornalasqan bolsa, onda zań boıynsha jumys berýshi óz qyzmetkerine tekserilý úshin jáne júk­tiligi boıynsha medısınalyq esepke turý úshin ýaqyt berýi kerek. Bul rette onyń jumys orny, laýazymy jáne ortasha jalaqysy saqtalady. Bul norma Kodekste qarastyrylǵanymen, barlyq áıelder ózderiniń quqyqtary týraly bile bermeıdi.

Qandaı medısınalyq kómek kórse­tilýi tıis?

«Akýsherlik-gınekologııalyq kómek kórsetý standartynda (QR DSM №92 buı­ryǵy) júkti áıeldiń mindetti tekse­ris­terden ótýi jáne gınekolog, terapevt dárigerine nemese basqa da beıindi mamandarǵa barýy qarastyrylǵan. Eń bastysy, júkti áıel árdaıym baılanysta bolýy jáne akýshermen nemese gınekologpen habarlasyp turýy shart. Júkti áıel akýsher-gınekologke birinshi ret júgingen kezde dáriger ómir tarıhyn, ıaǵnı onyń damý tarıhyn jınaqtaıdy: balalyq shaqta qandaı da bir syrqattary, otalar boldy ma, ony emdeý ádisteri qalaı júrgizildi jáne t.b. Áıel barlyq maǵlumatty, sonyń ishinde eger bolǵan jaǵdaıda, aldyńǵy júktilik týraly aıtýy kerek. Munyń bári óte mańyzdy», deıdi B.Ábdirasylova.

Anamnezdi tolyq jınaqtaǵannan keıin gınekolog naýqastyń jáne onyń seriktesiniń medısınalyq derekterin zert­­teı bastaıdy. Áıeldiń jumys jaǵ­daıy­,­ ­­­sonymen qatar temeki shegý, al­kogol, esirtki nemese basqa da psıho­ak­­t­ıvti zattar­dy qoldaný sııaqty zııandy ádet­ter­diń bolý-bolmaýyna deıin bar­ly­ǵyn anyqtap alady.

Júktilik merzimi belgilengennen keıin birinshi qabyldaýda akýsher-gınekolog júkti áıeldiń jeke kartasyn resimdeıdi jáne onyń qolyna júktilikti baqylaý-qadaǵalaý kartasyn beredi. Sondaı-aq medısınalyq tekserýler ta­ǵaıyn­dalady, oǵan mindetti túrde mynalar kiredi:

1) júkti áıeldi zerthanalyq tekserý – jalpy sıpatta, ártúrli aýrýlardy anyq­taý úshin;

2) hromosomalyq patologııa jáne qursaq­ishilik uryqtyń týa bitken damý aýyt­qýlary (damý kemistikteri) boıyn­sha qaýip tobyn anyqtaý úshin prena­tal­dyq skrınıng;

3) fýnksıonaldy tekserýler: elektrokardıogramma (EKG), kórsetilimder boıynsha ehokardıografııa (EhoKG), búırektiń ýltradybystyq zertteýi (ÝDZ);

4) stomatologtiń konsýltasııasy (júk­ti áıelderge shuǵyl jáne josparly sto­­matologııalyq kómek MÁMS júıe­si­niń qatysýshylary retinde tegin kórse­tiledi) jáne kórsetilimder boıynsha – otolarıngolog dárigerdiń qaraýy.

Júktilik boıynsha esepke qoıyl­ǵan­nan keıin kelesi qabyldaý kúni 10 kúnnen aspaıtyn merzimde taǵaıyndalady.

Júkti áıeldi baqylaý-qadaǵalaý jospary

Ekinshi qabyldaýda, júkti áıeldiń tekserý nátıjelerin alǵannan keıin gınekolog qaýip faktorlaryn eskere otyryp, onyń qaı topqa jatatynyn anyqtaıdy jáne júktilik pen bosanýdy baqylaýdyń jeke josparyn jasaıdy, sonymen qatar qosymsha tekserý júrgizedi.

Sondaı-aq ekinshi qabyldaýda júk­tilik­ke qarsy kórsetilimderdiń bolýy nemese bolmaýy anyqtalady. Qarsy kór­setilimder bolǵan jaǵdaıda, onda júk­tilikti toqtatý týraly másele medı­sı­­nalyq keńes berý komıssııasyna jibe­riledi. Sonymen qatar áıelge bala kóte­rý­ge jáne onyń týylýyna baılanysty bar­lyq qaýipter túsindirilgennen keıin, jú­k­ti­likti úzýge qatysty ózi sheshim qa­byl­­daýǵa quqyly.

«Júktilikti emhananyń akýsher-gınekolog dárigeri tirkeıdi. Medısınalyq kórsetilimderin, sondaı-aq júkti áıeldiń jaǵdaıyn eskere otyryp, ony júktilikti júrgizýge arnalǵan mamandandyrylǵan ortalyqqa aýystyrýy múmkin. Sondaı-aq áıel dárigerlik-konsýltatıvtik ko­mıs­sııanyń qorytyndysy boıynsha ne­ǵur­lym jeńildetilgen jumysqa aýy­sý­­ǵa quqyly», dep túsindiredi Baǵdagúl Ysqaqqyzy.

Sodan keıin, 30 aptada bolashaq ana min­detti túrde qaıta tekserýden ótýi qa­jet. Ol qaıtadan qajetti saraptamalar tapsyrady. Úshinshi trımestrde ýltra­dybystyq skrınıng júrgiziledi.

Sarapshy atap ótkendeı, eger áıelden patologııa anyqtalatyn bolsa, onda onyń densaýlyǵy men júktiliktiń barysyn erekshe baqylaý úshin áıelder keńesinde jıi bolýy kerek.

Skrınıng týraly tolyǵyraq

Úsh rettik ýltradybystyq skrınıng júrgiziledi:

1) júktiliktiń 11 aptasynan 13 apta jáne 6 kúnine deıingi merzimde;

2) 19 aptadan 21 aptaǵa deıin;

3) 30 aptadan 32 aptaǵa deıin.

Eger ýltradybystyq skrınıng júr­gi­zý kezinde prenataldy skrınıng­tiń birinshi kezeńinde:

- hromosomalyq patologııanyń ýl­tra­­­dy­bystyq markerleri (belgileri);

- uryqtyń týa bitken aqaýlary;

- birinshi trımestrdiń biriktirilgen testin ótkizgennen keıin uryqtyń hromo­so­malyq patologııasynyń joǵary jeke genetıkalyq qaýpi (1:150 jáne odan tómen) anyqtalsa;

- nemese júkti áıeldiń jasy 37-de, al onyń seriktesi 40 jasta bolsa, onda (kórsetilgen faktorlardyń biri bolǵan kezde) júkti áıel júkti­lik­ti uzartýdyń oryndylyǵy týraly má­se­leni sheshý maqsatynda uryq­qa ÝDZ qaıta júrgizý nemese ınvazıv­tik pre­nataldyq dıagnos­tıka júr­gizý ne mýltıdıssıplınarlyq perına­tal­dyq konsılıým júrgizý úshin kórse­ti­lim­­derdi anyqtaý boıynsha genetıkke prena­taldyq skrınıngtiń ekinshi keze­ńi­ne jiberiledi.

Akýsher qandaı medısınalyq kómek kórsete alady?

Akýsher dárigerdiń qatysýyn qajet etpeıtin mynadaı medısınalyq kómek kórsetedi:

1) pasıenttiń densaýlyq jaǵdaıyn anyq­taý úshin qabyldaý jáne medı­sı­na­lyq tekserý, júktiliktiń aýrýlary men asqynýlaryn anyqtaý;

2) júkti áıelderge, bosanǵan áıel­der­ge jáne fertıldi jastaǵy áıel­derge olardyń ómiri men densaý­ly­ǵy­na qaýip tóndiretin jaǵdaılarda kezek kút­tirmeıtin jáne shuǵyl medısınalyq kómek;

3) sozylmaly aýrýlary bar júkti áıelderdi ýchaskelik dárigerlermen jáne be­ıindi mamandarmen birlesip dına­mı­ka­lyq baqylaý;

4) akýsher-gınekolog dárigerdiń taǵa­ıyn­daýlaryn oryndaý;

5) baǵyttar men usynymdar bere oty­ryp, ámbebap-progressıvtik model negizinde júkti áıelder men bosanǵan áıelderdiń fızıologııalyq júktiligin jáne patronajyn óz betinshe júrgizý;

6) júkti áıelderge, bosanǵan áıel­der­ge, gınekologııalyq naýqastarǵa jáne áleýmettik qaýpi bar urpaqty bolý jasyndaǵy áıelder tobyna úıde medı­sınalyq qyzmet kórsetý, júk­ti­liktiń 12 aptasy men 32 aptasyna deıin­gi merzimde júkti áıeldi ámbebap (mindetti) patronajdyq baqylaý, júkti áıelderdi patronajdyń ámbebap-pro­gres­sıvti modeliniń shemasy boıynsha olardyń ómirine, densaýlyǵyna jáne qa­ýip­sizdigine qater tóndiretin me­dı­sı­nalyq nemese áleýmettik sıpattaǵy táýekelder anyqtalǵan júkti áıelderdi progressıvti qaraý nemese patronajdyq baqy­laý;

7) otbasyn josparlaý jáne repro­dýk­tıvti densaýlyǵyn qorǵaý máseleleri bo­ıynsha konsýltasııa berý.

Eger júkti áıel taǵaıyndalǵan kún­nen bastap úsh kún ishinde qabyldaýǵa kelmese, onda akýsher nemese ýchaskelik medbıke oǵan patronajǵa barýy tıis.

Eger júkti áıel ortasha qaýip-qaterge dýshar bolsa (onyń ishinde emshek sútimen baılanysty problemalar, gıgıenalyq daǵdylarǵa qatysty qıyndyqtar), akýsher/ýchaskelik medbıke óz betinshe nemese ýchaskelik dárigermen birigip jumys isteıdi.

Biraq eger de áıel áleýmettik súıe­mel­deýdi qajet etetin joǵary táýe­kel tobyna kiretin bolsa (qatygez­dik, zorlyq-zombylyq, áıeldiń múgedektigi), málimetter áleýmettik qyzmetkerge, psıhologke jáne qajet bolǵan jaǵdaıda tıisti mekemelerge (bilim berý, áleý­met­tik qorǵaý, ishki ister, jergilikti atqa­rý­shy organdar, úkimettik emes uıymdar) beriledi.

Perzenthanaǵa joldama

Júktilik boıynsha esepke qoıylǵan sátten bastap áıel bosanýǵa baılanysty daıyndyq mektebine bara alady. Bul oǵan bolashaq ana retinde qajetti daǵdylardy ıgerýge kómektesedi.

Júkti jáne bosanatyn áıelderdi per­zenthanaǵa jiberý perınataldyq kómektiń aımaqtyq deńgeıin eskere otyryp (medısınalyq kórsetilimder boıynsha), júktiliktiń 37 aptasynan bastap «Emdeýge jatqyzý bıýrosy» por­talynyń kútý paraǵynda tirkeledi. Bul degenimiz, eger áıelde júktilik qa­lypty jaǵdaıda bolsa, onda ol ja­qyn mańdaǵy perzenthanaǵa bosanýǵa jiberiledi. Alaıda júktilik kezinde asqynýlar bolǵan jaǵdaıda, onda anany mamandandyrylǵan ortalyqtarda bosandyrady. Júkti áıeldi aýrýhanaǵa jatqyzý úshin kezekke qoıady, al onyń sońǵy kúni bosanýdyń bas kezinde anyq­tal­ady.

«Áıel perzenthanany ózdiginen tań­daı ala ma degen suraq jıi qoıylady. Iá, eger josparlanǵan bosaný nemese josparlanǵan kesar tiligi týraly aıtatyn bolsaq, ana perzenthanany ózi tańdaı alady», deıdi Baǵdagúl Ysqaqqyzy.

Al eger saqtandyrylmaǵan bolsa she?

Eń aldymen, jumys isteıtin áıel­der úshin jarna – olardyń jalaqy mól­sheriniń 2%-y túsedi. Iаǵnı ju­mys berýshi jumyskeri úshin salyq salynatyn kiristiń 2%-y mólsherinde jarna aýdarady.

Dekrettik demalysqa shyqqannan keıin áıel tabysyn alýdy toqtatady jáne ol úshin endi jumys ornynan zeı­net­aqy, áleýmettik aýdarymdar tús­peıdi. Osyǵan oraı, «jumys iste­meı­tin júkti áıel» jeńildik sanatyna qosyla alady. Sol ýaqytta memleket ol úshin MÁMS-ke jarna tóleıdi.

«Áıel júktilik boıynsha esepke turady jáne ol týraly derekter júkti jáne fertıldi jastaǵy áıelderdiń tir­ke­limine (JjFJÁT) engiziledi. Osy­­dan keıin tólem júıelerine ol úshin mindetti tólemderdiń – zeınetaqy jarnalary men áleýmettik aýdarymdardyń bolýyn tekserýge suraý salý jiberiledi. Eger tólemderdiń bolmaýy rastalsa, onda «Saqtandyrylǵan» mártebesi úsh jumys kúni ishinde avtomatty túrde beriledi. Bul rette, jumys istemeıtin júkti áıel jeńildigi bar sanatta bolǵan kezde, eger onyń ótken kezeńder úshin bereshegi bolsa, ony óteýdiń qajeti joq. Biraq ol jeńildik mártebesin joǵaltsa, onda mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesinde medısınalyq qyzmetterdi paıdalaný úshin qaryzdy ótep, MÁMS-ke únemi jarna tóleýdi jalǵastyrýy kerek», dep túsindiredi sarapshy.

Alaıda áıelderdiń jeńildik már­te­besin joǵaltqan jaǵdaılary kez­desedi.

«Jeńildigi bar sanattaǵy áıelder jeke sebepteri boıynsha biryńǵaı jıyn­tyq tólemdi (BJT) tóleıtin jaǵ­daı­lar jıi kezdesedi. Alaıda bul tólem zeınetaqy men áleýmettik aýdarymdardy da qamtıdy. Sondyqtan aqparattyq júıe osy túsimder týraly aqparat ala otyryp, avtomatty túrde áıeldi jumys isteıtin adam retinde tanıdy. Bul saqtandyrylǵan tulǵanyń jeńildigi bar mártebesin joǵaltýyna ákelip soǵady. Qor mekenjaıyna osyndaı jaǵdaıǵa tap bolǵan jáne olarǵa MÁMS júıesinde saqtandyrýdyń jeńildik mártebesin qaıtarýdy talap etetin áıel­der­den ótinishter jıi túsedi. Eger eki aı ishinde olar úshin mindetti tólemder túspese, buny qalypqa keltirýge bolady, ıaǵnı jumys istemeıtin júkti áıelder retinde memlekettiń jarnalary esebinen qaıtadan saqtandyrylatyn bolady», dep túsindirdi osy jaıttardy Qordyń baılanys ortalyǵy basqarmasynyń basshysy Dastan Serikbaev.

Emhanaǵa barar aldynda MÁMS már­tebesiniń bolýyn naqtylap alý ma­ńyz­dy. Gınekologtiń konsýltasııasy jos­parly túrde MÁMS paketine engizilgen medısınalyq qyzmet­ter tizbesine kiredi. Saqtan­dyrylǵan áıel ýchaskelik gıne­ko­logtiń qabyldaýyna jalpy praktıka dárigeriniń joldamasynsyz jazyla alady. Medısınalyq saqtandyrý júıe­sinde mártebe bolmaǵan jaǵ­daı­da, ony jalpy praktıka dári­ge­ri qaraǵannan keıin akýsher JjFJÁT-ǵa qosýy tıis. Bul qyzmetter tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kóle­mi sheńberinde kórsetiledi, ıaǵnı saq­t­andyrylmaǵandar úshin qol­jetimdi.

B.Ábdirasylova atap ótkendeı, mem­leket tabysy joq áıelderge tek bo­sanǵanǵa deıin ǵana emes, odan keıin de qam­­qorlyq jasaıdy – bala týyl­­­ǵan­nan keıin «Úsh jasqa tolǵanǵa deıin ba­laǵa (balalarǵa) kútim jasaıtyn ju­mys istemeıtin adamdar» sanatynda saqtandyrylýdyń jeńildikti már­te­­­besin alýǵa quqyq beredi. Jeńildik be­rilgen sanat boıynsha memleket tara­py­nan saqtandyrylyp, áıel MÁMS tiz­besine kiretin barlyq medısınalyq qyz­metterge qol jetkize alady.

Daıyndaǵan

Dýman ANASh,

 «Egemen Qazaqstan»