Pandemııa shaǵyn bızneske qalaı áser etti?

Ekonomıkalyq zertteýdi Mas­ter­card halyqaralyq transult­tyq korporasııasy álemniń 19 elinde júrgizgen. Zertteýge súıensek, 2021 jyly qaıtadan sa­typ alýshylardyń shyǵyndary qa­lypqa kele bastaǵan. Bıyl ta­my­zda shaǵyn jáne orta bıznes kom­panııalarynyń satylym ná­tıjesi álem boıynsha 4,5 pa­ıyz­ǵa (byltyrǵy tamyzben salys­tyr­ǵanda) ósken. Al elektrondy kom­mersııa salasyndaǵy satyp alýlar 31,4 paıyzǵa artqan.

Kompanııa óziniń Recovery Insights: Small Business Reset dep ata­latyn zertteýinde negizgi bir­neshe tendensııalardy bólip shyǵarady:

Kásiporyndardyń jabylýy. Pandemııa bastalǵan sátte ekono­mıkalyq qıyndyqqa ushy­rap esigi tars jabylǵan shaǵyn kásip­oryn­dardyń uzaq merzimdi pers­pektıvada ashylmaýy – iri kompanııalarǵa qaraǵanda úsh ese kóp kezdesetin bolyp shyqty. Shaǵyn kásiporyndardyń árbir úshinshisi 2020 jyldyń sáýir aıynda jabylǵan soń jarty jyldan keıin de jabyq kúıinde qala bergen. Árıne ár eldegi ahýal ár alýan. Máselen, AQSh-ta árbir tórtinshi shaǵyn jáne árbir on ekinshi iri rıteıler jarty jylǵa ýaqyt jumys istemeı qalǵan.

Ornalasýy. Ortalyq isker­lik aýdandardaǵy shaǵyn jáne orta bıznes segmentindegi paıda­laný­shylyq shyǵyndar 2019 jylmen salystyrǵanda 33 paıyzǵa tómen­degen. Sol ýaqytta qala shetindegi ortasha deńgeıli dúkenderdegi satylym kólemi 8 paıyzǵa artqan. Adamdardyń saıahattaýdy azaıtyp, kóp ýaqytyn úıde ótkizýi ortalyq iri kvartaldardaǵy shaǵyn kásiporyndardy tyǵyryqqa tireı bermek. Olardyń tabysy sát sanap tómendeıdi.

Elektrondy kommersııa. Jappaı jabylyp jatqan kásip­oryn­dar sanynyń kóbeıýine baı­la­­nysty bıznes nysandary aı sa­ıyn onlaın rejimge belsendi túrde aýysa bastaǵan. Pandemııaǵa de­ıingi kezeńmen salystyrǵanda ju­mys formatyn onlaınǵa aýys­tyrý úsh ese artty. Eń maksımým deńgeıi 2020 jyldyń shilde aıyn­­da tirkelgen. Qazirgi kezde Qazaq­standa ǵana emes, búkil álemde sıfr­landyrýdyń erekshe qarqyn­men júrýi baıqalyp jatyr.

«Sıfrly ekonomıkada úsh qýatty úderis júrip jatyr: real­dy ýaqyttaǵy tólem, ashyq ban­kıng jáne jasandy ıntellekt. Bulardyń bir-birimen selbese qa­ty­nasýy shaǵyn jáne orta kásip­k­erlik úshin jańa múmkin­dikter ashady. Búkil álemde tutyný­shylar 2020 jyly onlaın-saýdaǵa 900 mlrd dollar jumsady» delin­gen zertteýde.

Kásipkerlik. 2019 jylmen salys­tyrǵanda 2020 jyly ból­shek saýdadaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandary álde­qaı­da kóbeıip, bul turǵyda ashy­­lyp jatqan iri kompanııa­lar sa­ny­nan 8 ese artyp ketken. Byl­tyr kóptegen elderde sha­ǵyn jáne orta bıznes sanynyń ósimi aı­tar­lyqtaı baıqaldy: Reseıde ondaı kásiporyndar 10 paıyzǵa kóbeıse, AQSh-ta – 86, Aýstralııada – 73, Germanııada – 62, al Brazılııada 35 paıyzǵa kóbeıgen.

Meıramhanalar jáne turǵyn úı. 2020 jáne 2021 jyldardaǵy jaz maýsymdarynda shaǵyn qonaq­­úıler tabys deńgeıi bo­ıyn­sha iri otelderdi basyp ozǵan. Mundaı úrdis­tiń paıda bolýy – pan­demııa­ǵa baılanysty adam­dardyń óz eli ne­mese óz óńiri aýmaǵynda ǵana saıa­­­hat­t­aýymen baılanysty. Iаǵnı úl­­­­ken qalalardaǵy ataǵy jer jar­­­ǵan otelder klıentsiz qalǵan. Meı­­ram­hana bıznesi segmentinde shaǵyn me­kemeler tabys bo­ıynsha iri orta­lyq­tardan 17 paıyzǵa artqa qaldy.

«Búkil pandemııa ýaqytynda jer­gilikti kásiporyndardy qol­daý bárin biriktiretin faktorǵa aınal­dy. Alaıda shaǵyn bıznes jer­gilikti naryqqa, jetkizý tiz­be­gi­ne táýeldilik jáne qar­jy qoz­ǵa­lysynyń shektelýi jaǵda­ıyn­­da qıyndyqpen betpe-bet kel­di. Soǵan qaramastan bizdi jańa múm­kindikter kútip tur. Pan­de­mııa kezinde naryqtyń jap­paı sıfrlanýy, onlaın for­mat­qa aýysýy úlken úmit syı­la­dy – ká­sip­kerlikti damytý men ınn­o­v­asııalardy engizý prosesi jyldamdady», deıdi kompanııanyń bas ekonomısi Brıklın Dýaıer.