Joǵaryda atap ótken oqýshynyń shappaq dápterine jazylǵan jazbany jarııa etken aqynnyń nemere-jıeni Aıdar Qyryqbaev. Kúndelikti saqtaǵan Ǵalı atamyzdyń jary Aıtbala apamyz eken. Kólemi shamamen 60 bet. Osy qundy muranyń qazirgi ıesi Aıdardyń aıtýynsha, kúndelik latyn álipbıimen jazylyp, eshqandaı daq túspeı jaqsy saqtalǵan. Jazýy ózgermegen. Qazir eski latyn jazýyn oqıtyn adamdar az. Biraq aldaǵy ýaqytta jazbany qazirgi jazýǵa túsirtpekshi. Sonymen qatar bul mura jyr alyby jaıly zertteýge tyń málimet qosary anyq, deıdi jambyltanýshylar.
Desek te, anyq ta, qanyq jazylǵan mátindi eptep ejiktep oqýǵa bolatyn sııaqty. Aldyn-ala boljam boıynsha, kúndelikte Jambyl atamyzdyń bylaıǵy ómiri, adamdarmen qarym-qatynasy jáne keıbir aınalymǵa enbeı qalǵan óleńderi bolýy múmkin. Bul mura qalaı desek te qundy.
О́ıtkeni jyl alybyna ádebı hatshy bolǵan qalamgerler (Ábdilda Táji-baev, Qapan Satybaldın, Qalmaqan Ábdiqadyrov, Ǵalı Ormanov, Taıyr Jarokov) arasynda Jákeńe asa jaqqany osy Ǵalekeń kórinedi. Úlken aqyn, ǵalym Ábdilda Tájibaev 1957 jyly jazǵan «Jambyl jáne Ǵalı» atty maqalasynda: «Zamany bir, óneri bir qazaq aqyndarynyń birsypyrasy uly qarııanyń jas qurby, jas dostaryndaı edi. Biz Jambyldan úırensek, Jambyl bizden úırenetin. Jyr uıasyndaı, til qazynasyndaı aqyn aýzyn ashsa sóz altyny tógiletin. О́zi aǵytyp aıtatyn, nóserlete quıylyp aıtatyn tolǵaý-termelerden basqa, jatqa biler dastandary qanshama edi?! Talaı yrǵaqtar, talaı uıqastar, otty, óreli sózder onyń aýzynan ushyp, bizdiń keýdemizge, zerdemizge qonatyn. Ol aıtatyn sheshen áńgimeler, hıkaıalar, ertekter, maqal-mátelder de taýsylmastaı ken edi. Súısine tyńdap, súıe jattaıtynbyz bárin de. Al sol sııaqty mol aqyn, ken aqyn kitap, gazetti, jazatyn aqyn-dardyń óleń-jyrlaryn, jazýshylardyń shyǵarmalaryn da biz arqyly tanyp, biz arqyly qanyǵatyn... Sóıtip, biz súıikti qarttyń kózi de, qulaǵy da bolatynbyz. Sol kómekshileriniń ishinde Jambyl qarttyń eń jaqyny – eńkek tarta bastaǵansha Jambylǵa qulyndaı qyzmet qylǵan Ǵalı Ormanov bolatyn. Ǵalı ázız atanyń basshylyq ta, qosshylyq qyzmetin qosa atqardy. Kóp jyl birge jasasyp, bastasyna da, tustasyna da aınalǵan jas dosyn Jákeń balasyndaı kórip ketken. Ol qýanyshyn da Ǵalıǵa aıtatyn, aýyrsa muń-syryn da Ǵalıǵa aıtatyn. Ári saq, ári jasqa qataldyǵyn ustana bilgen atanyń senimine enbeı, kóńilin tappaı, ony qajetti kezinde otandyq máni bar, úlken taqyryptarǵa jyrlata berý de ońaı emes-tin. Kóringen kisiniń kóldeneńnen kirisip, «Jáke, jyrlańyzshy» degenine ol jyrlaı salmaıtyn. Dombyradaı burap, kúıine keltirmeı, úlken keýdesine tolǵaq túsirmeı, júregin eliktirmeı Jákeń jaǵyn ashpaıtyn. Esitpegen, uqpaǵan «ańqaý» bop qoıa salatyn. Al Ǵalı ózi daryndy aqyn bolǵandyqtan qart aqynnyń júrek kiltin sherte bildi. Oǵan qozǵaý salý úshin, eń aldymen, eriksiz tebirenýine aqyldy áńgime aıtatyn, sodan soń birte-birte jyr jolyna jetektep túsiretin. Mine, sol kezde kári tarlan dombyrasyna jabysatyn da, qos ishekten ún tabatyn da qosylatyn. Al Ǵalı dúnıege jańa týǵan ǵajaıyp jyrlardy qaǵazǵa túsiretin. Kezinde búkil keńes halqy súıgen Jambyl óleńderiniń kóbin Ǵalı osylaı jazyp alǵan» («Ǵalı ǵıbraty» estelikter: Almaty, «Bilim» baspasy. 2006 j. – 35 bet) depti.
Sol sııaqty, atalǵan taqyryp boıynsha zertteý jasaǵan ǵalym Shyryn Toıynbaeva hanym: «Ǵalı aqyn Jambyl Jabaevqa 1939-1945 jyldar aralyǵynda ádebı hatshylyq qyzmet atqarǵan. Tek qana ádebı hatshysy bolǵan joq, ári hatshysy, ári syrlasy, ári dosy, tipti balasyndaı boldy dese de artyq emes» degen paıym aıtsa («Egemen Qazaqstan» gazeti. 02 maýsym, 2021 j.), tanymal jýrnalıst Janbolat Aýpbaev, Jambyl aqynnyń «Syzdyqqa» dep atalatyn óleńi jáne jınaq sońyndaǵy sol týyndyǵa berilgen túsinikke súıenip: «...1884 jyldar shamasynda Syzdyq Kenesaryuly Qyrǵyz eline kelgen. Olar úı tigip, mal soıyp, qurmetpen qarsy alǵan. Osy jıynda Jambyl da bolǵan. Qyrǵyz aǵaıyndar basynda ákesiniń kegin qýyp keldi dep Syzdyqtan seskenip, qysylsa da sońynan raılasyp sóılesken. Sonda Syzdyq: – Men sendermen shabysqaly kelgem joq, tabysqaly keldim. Sen de týysqanymsyń. Jan ashýy ústinde ákemdi óltirdiń dep kiná qoıar jaıym joq. Jalǵyz-aq tilegim: ákemniń súıegin ber – atalaryma qosaıyn, altyn júzigin ber – qolyma salaıyn, saryqasqa erin ber – astyma mineıin, buıymtaıym osy, – deıdi. Qyrǵyz aǵaıyndar Kenesarynyń altyn júzigi men saryqasqa erin beredi de, súıegin taýyp bere almaıdy. «On bir jyra» degen jerge kómilgen eken, biletin adam ólip qapty dep jaýap beredi. – Qap, bolmas! – dep otyrdy da Syzdyq saryqasqa erdiń basyn qanjarmen qaq aıyryp shaýyp, jilinshik-jilinshik altyndardy aldy. «Ákemdi óltirýin bilseńder de, altynyn alýdy bilmegen ekensińder. Ýaqasy joq, buıyrǵan násip qoı!» dep qaltasyna saldy» dep Jambyl atamyz ózi kýá bolǵan osy bir tarıhı oqıǵany ádebı hatshysy Ǵalı Ormanovqa aıtyp, jazdyryp ketkeni jaıly baıandaıdy.
Qalaı desekte Jambyl Jabaev atamyz eki ǵasyrdyń júzin kórgen, eki dáýirdiń kýási bolǵan tulǵa. Sol sebepti jyr alybynyń aıtary da kóp ekeni anyq. Bul jolǵy kópshilikke usynylyp otyrǵan kúndelikte aqynnyń keńestik kózqarasqa úılespegen sózderi hám jyry bolýy múmkin ǵoı. Sol sebepti aqyldy hatshy ekiniń biri oqı bermeıtin latyn ǵarpinde hatqa túsirip, jeke arhıvine saqtap qoıýy ǵajap emes.
