Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty halyqqa Joldaýynda medısına mamandaryna kóp kóńil bólinetinin jetkizgen bolatyn. «Máselen, dárigerdiń eńbegin baǵalaı biletin boldyq. Bir kezde medısına qyzmetkerleriniń memleket nazarynan tys qalǵany ras edi. Dáriger mamandyǵyn materıaldyq turǵydan da nyǵaıta túsý mańyzdy bolyp otyr. Bıýdjetti taıaýdaǵy naqtylaý kezinde ekinshi jartyjyldyqta medısına qyzmetkerlerin yntalandyratyn qosymsha tólem úshin 150 mıllıard teńge bólýdi tapsyramyn. Muny biz qazirgi daǵdarys kezinde qolǵa alyp jatyrmyz, endi ony júıeli túrde júzege asyrýymyz kerek. 2023 jylǵa qaraı dárigerlerdiń jalaqysy ekonomıkadaǵy ortasha jalaqydan eki ese artyq bolady. Dári-dármekpen qamtamasyz etý máselesi sheshildi, biraq otandyq farmasevtıka salasyn aıaǵynan turǵyzý kerek. Barlyq negizgi dári-dármekter men medısınalyq buıymdar Qazaqstanda óndirilýge tıis. Bul – ulttyq qaýipsizdik máselesi. Kelesi jyldan bastap osy baǵytta naqty nátıje kútemin», degen edi.
Iá, ult densaýlyǵyn nyǵaıtý – memlekettiń mańyzdy mindetteriniń biri. Memleket bul mindetti oryndaý úshin barlyq kúsh-jigerin salýda. Sońǵy 30 jylda otandyq densaýlyq saqtaý salasy aıtarlyqtaı damyp, tipti kóshbasshy elder de kóz tige qaraıtyndaı dárejege jetti desek, artyq aıtqandyq bolmas. Respýblıkada 496 aýrýhana jáne 1955 ambýlatorııalyq-emhanalyq memlekettik uıym bar, olarda 207 myńǵa jýyq medısına qyzmetkeri, onyń ishinde 55 myńdaı dáriger jumys isteıdi. Barlyǵy 85 myńnan astam aýrýhana tósektik oryndary ornalastyrylǵan. Qazaqstan halqynyń sany 1991 jyly 16 964 000 adamdy qurady. 2019 jyly halyqtyń 1000 adamyna shaqqanda negizgi demografııalyq kórsetkishterge toqtalsaq, ólim kórsetkishi – 7,19, týý kórsetkishi – 21,73, halyqtyń tabıǵı ósimi 14,54-ti qurady. Densaýlyq saqtaýǵa arnalǵan shyǵyndarǵa keletin bolsaq, 1991 jyly – 6 mln teńge, 2004 jyly – 131,2 mlrd teńge, 2010 jyly – 562,8 mlrd teńge, 2019 jyly 1,3 trln teńge jumsaldy.
Osy rette aıta ketetin jaıt, memlekettik baǵdarlamalardyń basty nátıjeleri – ómir súrý uzaqtyǵynyń artýyna, halyqtyń, onyń ishinde ana men bala óliminiń jalpy deńgeıiniń tómendeýine yqpal etti. Sonymen qatar 10 jyl ishinde kútiletin ómir súrý uzaqtyǵy 5 jylǵa ulǵaıdy. Bul kórsetkish 2019 jyly 73,18 jyl bolsa, 2009 jyl – 68,33 jyl. Sondaı-aq 10 jyl ishinde jalpy ólim kórsetkishi 23,1%-ǵa tómendedi. 2019 jyly – 1000 adamǵa 7,19 bolsa, 2009 jyly – 1000 adamǵa 8,9 boldy. Eń mańyzdysy, ana ólimi 10 jylda 3 esege azaıdy (274%). 2019 jyly bul kórsetkish 100 myń tiri týǵandarǵa shaqqanda 13,7, 2009 jyly 100 myń tiri týǵandarǵa shaqqanda 36,80 bolǵan. Jáne de náreste ólimi 10 jylda 2,2 esege (218%) kemigen. 2019 jyly 1000 tiri týǵandarǵa shaqqanda 8,37 bolsa, 2009 jyly 1000 tiri týǵandarǵa – 18,23.
Qazaqstanda medısınanyń birqatar baǵyty qazirdiń ózinde halyqaralyq deńgeıde tabysty básekelestikke túsýde. Osylaısha, biregeı medısınalyq tehnologııalar kelesi medısınalyq uıymdardyń negizinde júzege asyrylady. Olardyń qatarynda Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵy, A.N.Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq ǵylymı hırýrgııa ortalyǵy, Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy, Ulttyq ǵylymı medısınalyq ortalyǵy, University Medical Center korporatıvtik qory, Ulttyq ǵylymı onkologııa jáne transplantologııa ortalyǵy bar.
«Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵy» AQ Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasy boıynsha quryldy. Bul – qyzmet kórsetý men servıstiń sapasy men deńgeıi boıynsha álemdik standarttarǵa sáıkes keletin, ǵylymı-bilim berý qyzmetinde otandyq jáne halyqaralyq tanymǵa ıe, qýatty kadrlyq áleýeti bar, tıimdi korporatıvtik jáne bızneske baǵdarlanǵan basqarýy qalyptasqan Ortalyq Azııadaǵy jetekshi kardıohırýrgııalyq ortalyq.
Onyń biregeıligi qazirgi kardıologııanyń, kardıohırýrgııanyń jáne ıntervensııalyq kardıologııanyń barlyq baǵyttarynyń sınergııasy deýge bolady. Bul – elimizdegi joǵary mamandandyrylǵan kardıohırýrgııany qamtamasyz etý salasyndaǵy jalǵyz sarapshylyq deńgeıdegi klınıka, sonymen qatar eldegi kardıohırýrgııa jáne kardıologııalyq qyzmetterge jetekshilik etedi. Ortalyq jetistikteriniń biri – qosalqy qanaınalym qurylǵylaryn (VAD) ımplantasııalaý jáne júrekti transplantasııalaý. Ortalyq pasıentterdiń qaýipsizdigi jáne halyqaralyq sapa standarttaryna sáıkes Birikken halyqaralyq komıssııanyń (Joint Commission International) akkredıtasııasynan sátti ótti. 2018 jyly ortalyq Ulttyq akkredıtteý ortalyǵynan qaıta akkredıtasııadan ótip, «Joǵary sanat» mártebesin aldy. Respýblıka boıynsha alǵash ret ortalyq bazasynda aýyr sozylmaly júrek jetkiliksizdigi bar naýqastardy emdeýge arnalǵan biregeı joǵary tehnologııalyq kardıohırýrgııalyq operasııalar engizildi. Júrektiń jasandy sol jaq qarynshasyn ımplantasııalaý qan aınalymyn uzaq ýaqyt mehanıkalyq qoldaýǵa múmkindik beredi. Bundaı operasııany qazirgi ýaqytta álemniń joǵary damyǵan 20 eli ǵana (AQSh, Japonııa, Kanada, Fransııa, Shvesııa, Shveısarııa, Aýstrııa jáne t.b.) jasaıdy. Atalǵan ortalyqta 324 qurylǵy ornatyldy. 2012 jylǵy 8 tamyzda ortalyq bazasynda Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy júrek jetkiliksizdigimen aýyratyn naýqasqa alǵashqy donorlyq júrek transplantasııasy boldy. Bul otandyq kardıohırýrgııanyń úlken jetistigi deýge bolady. Ortalyq búginge deıin 80 júrek transplantasııasyn jasady. 2016 jyldyń qyrkúıeginde birinshi biregeı ókpe transplantasııasy operasııasy sátti ótken bolatyn. Qazirgi tańda 12 ókpe transplantaty bar. Ortalyq Qazaqstan men Ortalyq Azııadaǵy júrek pen ókpeni transplantasııalaýdy júzege asyratyn jalǵyz klınıka ekenin aıta ketsek deımiz. Sondaı-aq ortalyqta jasandy Carmat júregin ımplantasııalaý júzege asady. Bul jasandy júrek alǵash ret halyqaralyq deńgeıde ortalyqta 2017 jyldyń 19 qazanynda ımplantasııalandy. Carmat klınıkalyq synaǵy aıasynda 3 tolyq jasandy júrek ımplantaty jasaldy. 2018 jyly álemde alǵash ret ortalyq bazasynda qazaqstandyq kardıohırýrgter brıgadasy Chehııa, Izraıl, Italııa jáne AQSh seriktesterimen tolyq ımplantasııalanatyn júrekti qoldaý júıesiniń biregeı operasııasyn sátti oryndady.
Jalpy emhananyń syıymdylyǵy 200 tósek jáne 8 klınıkalyq bólimshe bar. Búgingi tańda ortalyqta eresekter men balalarǵa arnalǵan júrek jáne qan tamyrlaryna operasııalardyń tolyq keshenin, onyń ishinde kúrdeliligi joǵary sanattaǵy operasııalardy júzege asyrady. Osy ýaqytqa deıin 55 myńnan asa naýqas emdelip shyqty. 13 myńǵa jýyq ashyq júrek operasııasy jáne 42 myńnan asa zertteý júrgizildi. Ortalyqtyń klınıkalyq bazasy barlyq aımaqtan shoǵyrlanǵan naýqastardyń aýyr sanattaryn emdeýge jáne ozyq tehnologııalar transfertine arnalǵan alań bolyp tabylady. Ashylǵannan beri dıagnostıka men emdeýdiń 23-ten astam jańa medısınalyq tehnologııasy engizilip, 3600-den astam ota jasaldy. Sheteldik pasıentter úshin halyqaralyq JCI standarttaryna sáıkes keletin ortalyqtyń ashylýymen Qazaqstanda joǵary tehnologııalyq kardıohırýrgııalyq kómek alý múmkindigi týdy. Sońǵy 3 jylda jáne 2020 jyldyń esepti kezeńinde ortalyq Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan, Ázerbaıjan, Túrikmenstan, Túrkııa, Reseı, AQSh, Úndistan, Ýkraına, Bolgarııa, Armenııa, Estonııa, Belarýs, Mońǵolııa sııaqty jaqyn jáne alys shetelderden kelgen 145 sheteldik pasıentti emdegen.
El maqtanyshyna aınalǵan eleýli emhanalardyń biri – Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy desek artyq aıtqandyq bolmas, sirá. Bul emhana – Ortalyq Azııadaǵy jańa emdeý ádisterin qoldanýmen erte dıagnostıkadan bastap pasıentterdiń ońalýymen aıaqtalatyn neırohırýrgııalyq qyzmetterdi tolyǵymen kórsetetin kóshbasshy klınıkalardyń biri. Onyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy Ortalyq Azııada teńdesi joq jáne eń joǵarǵy halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keledi, bul árbir jaǵdaıda dál dıagnostıka jasaý men emdeýdiń naqty ádisin qoldanýǵa múmkindik beredi. Ortalyqta 96 dáriger jáne 222 meıirger jumys isteıdi. Dárigerlerdiń 48%-y – joǵary sanatty, 6 dáriger – medısına ǵylymdarynyń doktory, 16 dáriger – medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, 3 dárigerde PhD deńgeıi bar. 2013 jyly Halyqaralyq Birikken komıssııa (Joint Commission International) akkredıtasııasynan ótti. JCI akkredıtasııasy – medısınalyq uıymnyń qyzmet kórsetý sapasy men qaýipsizdigin álem obektıvti túrde moıyndaıtyn «altyn standart». Ortalyq bazasynda Neırohırýrgııalyq qoǵamdardyń Eýropalyq Federasııasynyń (EANS) bilim berý kýrstary ótti. «Qyzmet kórsetýshi úzdik kásiporyn» nomınasııasynda Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń «Altyn sapa» syılyǵyn ıemdendi. «Altyn sapa» – bul sapa salasyndaǵy jetistikter úshin beriletin ulttyq nagrada. Atalǵan marapat kásiporynnyń ónim shyǵarý nemese qyzmet kórsetý sapasy men olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý salasyndaǵy jetistikteri, sondaı-aq sapany basqarýdyń tıimdiligi joǵary ádisterin engizgeni úshin beriledi. Ortalyqtyń 6 dárigerine «Qazaqstan Respýblıkasynda neırohırýrgııalyq patologııany emdeýdiń joǵarǵy tehnologııaly ınnovasııalyq ádisterin damytý» taqyryby boıynsha jumystar sıkli úshin ǵylym men tehnıka salasyndaǵy Memlekettik syılyq tabystaldy. Ortalyq osy ýaqytqa deıin 40 myńnan asa naýqasty emdedi, 26 myńnan asa operasııa jasady, buryn Qazaqstan men Ortalyq Azııada qoldanylmaǵan 66 jańa neırohırýrgııalyq tehnologııany engizdi.
Osyndaı ozyq úlgidegi ortalyqtardyń qatarynda Ulttyq onkologııa jáne transplantologııa ǵylymı ortalyǵy bar. Bul – elimizdegi joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetetin tórtinshi deńgeıdegi kópbeıindi aýrýhana. Kópsalaly aýrýhana formatyndaǵy Nazarbaev Ýnıversıtetiniń Medısına mektebiniń zamanaýı klınıkalyq bazasy bolyp tabylady. Ortalyqtyń jalpy syıymdylyǵy – 210 tósek. 50 myńnan asa naýqas emdeldi, kem degende 40 myń hırýrgııalyq aralasý jasaldy, onyń 1 myńnan astamy biregeı.
Elimizdegi «Travmatologııa jáne ortopedııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty» da – iri býyndardy endoprotezdeý boıynsha operasııalar júrgizetin ilgeri basqan irgeli ortalyqtardyń biri. Búgingi tańda onda álemdik óndiristegi jambas býynynyń endoprotezderiniń 30-dan astam úlgisin synaqtan ótkizip, engizdi. 7 myńnan astam iri býyn endoprotezderi ornatyldy.
