Táýelsizdik merekesine oraı sottalǵandarǵa raqymshylyq jasalady

«Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsiz­diginiń otyz jyldyǵyna baılanysty raqymshylyq jasaý týraly» zańynyń jobasy jóninde Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, qujattyń maqsaty – asa aýyr emes jáne aýyrlyǵy ortasha qylmys úshin jazadan bosatý jáne keıbir aýyr, asa aýyr qylmystar úshin jaza merzimin qysqartý. «Raqymshylyq ardagerlerge, kámeletke tolmaǵandarǵa, jasy úlkenderge, birinshi jáne ekinshi toptaǵy múgedekterge, qoǵamǵa qaýip tóndirmeıtin adamdarǵa qoldanylady. Zań jobasyn memlekettik organ ókilderi, qoǵam qaıratkerleri jáne sarapshylarmen talqyladyq. Ǵylymı-quqyqtyq saraptama jasaldy. Elimizdegi 64 mekeme men 16 tergeý ızolıatorynda 34 myń adam bar. Onyń ishinde 30 myń azamatqa sot úkimi shyqqan. Qalǵan 4 myń adam tergeýde qamaýda otyr. 93 paıyzy aýyr jáne asa aýyr qylmys jasaǵany úshin qamalǵan. 45 paıyzy onyń aldynda birneshe ret sottalǵan. Sonymen qatar 32 myń adam – probasııalyq baqylaýda», dedi vedomstvo basshysy.

Mınıstrdiń aıtýynsha, 2 236 sot­ta­lýshyǵa, 11 310 probasııada turǵan adam­ǵa raqymshylyq jasaý josparlanǵan. Nátı­jesinde, 1000 adam qamaýdan bostan­dyqqa shyǵady. 3 818 adam proba­sııa­lyq baqylaýdan bosatylady. «Ekin­shiden, 1 294 sottalýshyǵa, 7 294 probasııa­da turǵan adamdarǵa jaza merzimi qys­qar­tylady. Úshinshiden, sotqa deıingi óndi­ri­sindegi 5 myń qylmystyq is qysqar­tylady. Onyń ishinde 1 674 adam qyl­mys­tyq jaýapkershilikten bosatylady. 1 471 adamǵa sot organdary jaza mer­zimin qysqartý nemese bosatý ereje­leri qoldanylady. Qylmystyq kodeks­tiń 78-babyna sáıkes asa aýyr qyl­mys jasaǵan adamdarǵa raqymshylyq qaras­ty­rylmaǵan», dedi E.Turǵymbaev.

Zań jobasyn talqylaǵannan keıin Májilis depýtattary atalǵan zań jobasyn biraýyzdan maquldap daýys berdi. Májilis Tóraǵasy bul jolǵy raqymshylyq sharasynda áleýmettik osal toptarǵa erekshe kóńil bólingenin atap ótti. «Bıyl egemen elimiz úshin eleýli kezeń. Osyǵan oraı Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna baılanysty raqymshylyq jasaý týraly zań jobasy ázirlenip, búgin maquldanyp otyr. Árıne, raqymshylyq – memleket tarapynan jasalyp otyrǵan izgi jáne senim sharasy. Sondyqtan bul joly da aldymen memlekettiń já­ne aza­mattardyń qaýipsizdigine qaýip keltir­meıtin qylmys jasaǵandar bosatylady. Sonymen birge osy zań jobasynda alǵash ret áleýmettik tómen topqa erekshe nazar aýdarylyp otyr», dedi N.Nyǵmatýlın.

Májilis Tóraǵasynyń aıtýynsha, raqymshylyq aıasynda jazadan bosaǵan adamdardyń qalypty ómirge kirigýine jaǵdaı jasalmaq. Iаǵnı bostandyqqa shyqqan adamdardy jumysqa ornalas­tyrý, áleýmettik jáne basqa da kómek kór­setý máseleleri osy qujatta jan-jaqty qaralǵanyn jetkizdi.

Otyrysta «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kásipkerlik qyzmet salasynda jańa retteýshilik saıasatty engizý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy. «Kásipkerlikti memlekettik retteýdiń tıimdiligi memleket pen bıznestiń ózara is-qımylynyń jańa qaǵıdattaryn iske asyrý arqyly qamtamasyz etiledi. Bul ret­te talaptardy belgileý sharttaryn saqtaý, kásipkerlik sýbektileri úshin negizsiz retteýshilik talaptardy engi­zýge jol bermeý eskerilgen. Sonymen qa­tar memlekettik retteýdiń júıeliligi men dáıek­tiligi, buryn qabyldanǵan sheshim­derdiń sabaqtastyǵy, sondaı-aq memle­kettiń kásipkerlik sýbektilerine degen seni­min arttyrý qarastyrylǵan. О́zara is-qı­myldyń bazalyq qaǵıdattaryn jetil­dirý kásipkerlik sýbektileriniń memleketke senimin jáne bıznes-ortany retteýdiń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi», dedi qujat jóninde baıandama jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵalıev. Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, «bir talapty qosyp, eki talapty alyp tastaý» qaǵıdatyn engizý qoldanystaǵylardyń ekeýiniń ornyna bir retteýshilik talapty engizýdi kózdeıdi. «Normatıvtik quqyqtyq aktiler jáne ózge de qujattar túrinde bızneske arnalǵan talaptardyń tolyq tizbesin qamtıtyn biryńǵaı aqparattyq resýrs­ty qalyptastyrý maqsatynda mindetti talaptardyń Tizilimin qurý kózdeledi. Tizilimge jańa retteýshilik saıasatqa sáı­kes keletin talaptar ǵana engizilýge ja­tady. Budan basqa, normatıvtik quqyq­tyq aktilerdiń jańa retteýshilik saıa­satqa sáıkestigin qaraý merzimderi aıqyn­da­la­dy. Demek olar sáıkes kelmegen jaǵ­daı­da quqyqtyq aktiler qaıta qara­lady neme­se joıylady. Bul qaǵıdat qaýip­siz­dik­tiń qajetti deńgeıin qamtamasyz etetin min­detti talaptardyń sanyn ońtaılan­dyrýǵa, bızneske qatysty normatıvtik quqyqtyq aktiler bazasyn jetildirýge yqpal etedi», dedi mınıstr.

Budan keıin «Qazaqstan Respýb­lı­ka­synyń sot júıesi men sýdıalarynyń mártebesi týraly» Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Konstıtýsııalyq zańyna ózge­ris­ter men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq zańynyń jobasy tanystyryldy. Qujatqa depýtattar bastamashy boldy. Baıandama jasaǵan depýtat Názılá Razzaqtyń aıtýynsha, zańnamalyq ózgerister sýdıalardyń kásibıligin, sondaı-aq jaýapkershiligi men táýelsizdigin arttyrýdy kózdeıdi. Bul maqsatqa jetý úshin negizgi eki ba­ǵyt­­qa nazar aýdaryldy. Eń aldymen, bul sot júıesin qarjylandyrýǵa baıla­nys­ty. Sottardyń qarjylyq der­bes­tigi – sot bıligi táýelsizdiginiń negizgi kór­set­kish­teriniń biri. Sondyqtan ha­lyq­aralyq táji­rıbege sáıkes sot júıesi bıýd­jetiniń mól­sherin paıyzben belgileý usy­nylady. Bul sot júıesi bıýdjetin qalyp­tas­tyrý­dyń jańa modeli.

Sot júıesine jumsalatyn shyǵystar 001 bıýdjettik baǵdarlamasy boıyn­sha barlyq memlekettik organ shyǵys­ta­ry­nyń keminde 6,5 paıyzyn quraýǵa tıis.

Kelesi baǵyt sýdıalyq kadrlarǵa baı­lanysty bolmaq. Sot júıesine kási­bı mamandardy tartýǵa baılanysty bir­neshe usynys jasalyp otyr. Birinshi, mamandandyrylǵan sýdıa laýazymyna úmitkerlerge arnalǵan biliktilik emtıhany engizilmek. «Ekinshi, biliktilik emtıhanyna qaıta jiberý merzimi 6 aıdan 3 aıǵa deıin qysqartylady. Úshinshi, basqa sottarǵa kan­dıdattardy irikteý kezinde, quramy az jáne shalǵaıdaǵy sottarda keminde 5 jyl jumys istegen sýdıalar úshin basym­dyq belgilenedi. Tórtinshi, sýdıalardy tár­tiptik jaýaptylyqqa tartýdyń eskirý mer­zim­derin zańsyz áreket jasalǵan kúnnen bas­tap bir jyldan eki jylǵa deıin, al anyq­talǵan kúnnen bastap úsh aıdan bir jylǵa deıin ulǵaıtý qarastyrylady. Besin­shi, Joǵary sot keńesiniń turaqty múshe­lerine Joǵarǵy sot sýdıasynyń jala­qysy mólsherinde jalaqy belgileý usy­ny­lady», dedi N.Razzaq.

Jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sot júıesi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy maquldandy. «Zańnamalyq ózgerister ákimshilik zańnamany jetildirýge, sot júıesin qarjylandyrýdyń jańa mo­delin qalyptastyrýǵa, sýdıa kadrlaryn ret­teýge baǵyttalǵan. Osyǵan baılanysty bıýd­jet, qylmystyq-prosestik, ákim­shi­lik-rásimdi prosestik kodeksterge jáne Jo­ǵary sot keńesi týraly zańǵa ózgeris­ter engizýdi qajet etedi», dedi depýtat N.Raz­zaq.

Jalpy otyrysta «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine daýlardy sottan tys jáne sotqa deıingi retteý ınstıtýttaryn damytý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańynyń jobasy birinshi oqylymda maquldandy. «Zań jobasy medıasııa ınstıtýtyn damytý jáne daý­lardy retteý kezinde azamattarǵa kómek kórsetý maqsatynda ázirlendi. Zań joba­synyń negizgi erejeleri tatýlastyrý rá­simderin qoldaný salasyn keńeıtýge, daý­lardy tatýlastyrý arqyly aıaqtaý múm­kindigine halyqty neǵurlym belsendi tar­týǵa baǵyttalǵan», dedi Májilisi depýtaty Snejanna Imasheva.

Depýtattyń aıtýynsha, jekelegen túze­týler medıasııany júrgizý tártibi men tásilin jetildirýge, medıasııa tarap­tarynyń quqyqtary men mindetterin naq­tylaýǵa, medıasııa týraly sharttyń nysany men mazmunyna, sondaı-aq medıatorlar uıymdarynyń fýnksııalaryn aıqyndaýǵa baǵyttalǵan. Búginde medıasııa ınstıtýtyn damytýmen júıeli negizde aınalysatyn birde-bir organ joq. Sondyqtan zań jobasynda tıisti ókiletti organdy aıqyndaý jáne oǵan osy úshin qajetti quzyretter berý usynylady.

Jıyn barysynda «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine básekelestikti damytý máseleleri bo­ıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engi­zý týraly zań jobasy qaraldy. Atal­ǵan qujat boıynsha Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Serik Ju­manǵarın baıandama jasady. Onyń aı­týynsha, zań jobasy úsh negizgi retteý­shi kedergini sheshýge baǵyttalǵan. Birin­shi, «negizgi qýatqa» shekteýli qol je­tim­dilik. Iаǵnı ınfraqurylym, resýrs­tarǵa qol jetkizbesten bıznes tutyný­shy­larǵa qyzmet kórsete almaıdy.  «Ekin­shi – baǵany burmalaý. Búgingi tańda Kásip­kerlik kodeks­te baǵalyq retteýge jatatyn taýarlardyń 14 túri kózdelgen. Is júzinde ákimshilik baǵany baqylaý sharalary qoldanylatyn taýar naryqtary odan da kóp. Úshinshi másele – selektıvti qamqorshylyq nemese favorıtızm. Bul jekelegen kompanııalarǵa naryqtyq bılik beretin quqyqtyq aktilerdi qabyldaý, memlekettik qoldaý sharalary, ádette, básekelestiktiń allokatıvti tıimdiligin burmalaıtyn ataýly sıpatta bolady», dedi S.Jumanǵarın.

«Negizgi qýatqa» qol jetkizý – mańyz­dy mindet. Buǵan magıstraldy temir jol, baı­lanys arnalǵan kabelder, káriz, óńdele­tin bastapqy metaldar, teńiz porttary, dári-dármek óndirýge arnalǵan zattar, ón­diris tehnologııalary kiredi. «Ke­lesi ma­ńyzdy qadam – memlekettik jáne jeke ope­ra­torlardyń qyzmetin ret­teý. Búginde mo­nopolııany engizý negiz­derin Kásip­kerlik kodeks memlekettik aıqyn­daıdy», dedi S.Jumanǵarın.

Onyń aıtýyna qaraǵanda, eń bastysy, operatorlardyń sanyn azaıtý qajet. Qazir 9 operator boıynsha túbegeıli sharalar qabyldanady. Olar zań jobasy qabyldanǵannan keıin mártebesinen aıyrylady. Zań jobasynyń taǵy bir baǵyty memlekettiń kásipkerlikke qatysýyn qysqartýǵa arnalǵan. Qazirgi tańda Qazaqstanda kommersııalyq profıldi 2 myńnan astam kásipker qurylǵan. Bul máseleni sheshý úshin memlekettik menshikke sektoraldyq taldaý júrgizý usynylyp otyr.

Jıyn sońynda depýtattyq saýaldar joldandy.