Sonaý shalǵaıdaǵy aýyldardan qalaǵa tań aldynda qatynaıtyn jolaýshylar kóligi, ázirge, osy avtobýs. Jurtshylyq oǵan da shúkirshilik etedi. Áıteýir, en dalada qalǵan eldimekendi úlken ómirdiń ortasymen baılanystyryp turatyndyqtan ári asyqqanda jolǵa tastap kórmegen osy aq avtobýs pen onyń ıesin jurt shynynda da jaqyn tarta túsken. Sol avtobýs, mine, kúndelikti belgilengen jerge kelip toqtady. Esigin aıqara ashqan oǵan mańdaıshasynda jazýy bar bir qabatty úıden shyqqan top adam bet aldy. Bul úı aýyldyń shetinde bolatyn, sondyqtan qalaǵa baratyn jolaýshylar bir kıerin kıip, munda erte kelýge tyrysady. Aýyl qalasyz tura almaıdy, qala aýylsyz kún kóre almaıdy deıdi bular.
Jolaýshylardyń barlyǵy derlik avtobýs ishine enip, ózderi qalaǵan oryndarǵa jaıǵasyp aldy. Tek azanmen munda erte kelip, sonan beri ǵımarattyń aýyl aıdaı kórinetin kúngeı jaǵynda bireýdi kúdersiz kútken boıjetken ǵana áli tur. Aýyl úlken ǵoı, onyń kim ekenine avtobýstaǵylar alǵashqyda nazar aýdara qoımady. Tek júrgizýshi:
– Al bári otyrdy ma? Eshkim qalǵan joq pa? – dep ár beket saıyn qaıtalaıtyn sózin aıtqan soń ǵana, aldyńǵy qatarda otyrǵandar: – Áne bir qaryndas ta bir jaqqa barady ǵoı deımin, – dep qozǵalaqtap qoıdy.
– Ol neǵyp tur, qalaǵa baratyn adam ba ózi? – dep kúbirlep alǵan júrgizýshi: - Qaryndas otyryńyz, júretin ýaqyt
boldy, – dep daýystady ashyq turǵan esikten. Sonda ǵana moınyn sál burǵan qyz esine áldene túskendeı ańtaryla turdy da, artyna jalt qarady. Uzyn kógildir kóılegi suńǵaq boıly denesine quıyp qoıǵandaı jarasyp tur. Anda-sanda jelpip ótken samal jel álgi kóılegin denesine odan ári jabystyra túskende qulyn múshesi menmundalaǵandaı bolady. Aqqubasha júzinde bir tal ájim joq. Biraq nege ekeni belgisiz, móldiregen janary jasqa tolyp tur eken. Sol botalaǵan kóziniń ózi-aq sulýlyǵyn odan ári pash etip, kez kelgen jannyń nazaryn aýdarmaı qoımaıdy.
Jańa ǵana asyǵyp otyrǵan jurt tolqyndaı qara shashy bóksesine tógilgen, kógildir kóılegi minsiz músinin aıǵaqtaǵan kórikti qyzdyń kórkine qaraı qapty. Onyń aýyl jaqqa jaýtańdap taǵatsyz alańdaǵany, kólikke minýge táýekel etpeı bir burylyp, bir kidirýi, móldiregen kózin birese jaýyp, birese ashyp turǵan qaıqy kirpikteriniń jasqa tolyp, járdem kútkendeı janarymen jáýdir qaqqany tabıǵattyń syrly sazyndaı kóńil bitkendi elitip áketti. Aq júzin japqan shashyn suq saýsaǵymen qulaq syrtyna bir qaıyrdy da sómkesine qolyn sozyp, baýynan qysa ustady. So mezet qaıta belin jazyp, aýyl jaqqa tigile qaldy. Onan soń basyn baıaý buryp, solǵyn janaryn avtobýsqa tiktedi de, amaly quryp, eńkeıe qyzyl sómkesine qaıtadan qolyn sozdy.
– E, ol ózi bireýdi kútip tur ǵoı deımin, – dedi dál terezeniń túbinde otyrǵan orta jastaǵy áıel.
– Solaı ǵoı, áli ýaqyt bar emes pe, aıaldaı turaıyq, – dedi qyr muryndy murtty jigit. Onyń qasyndaǵy oryn bos edi. Qyr muryndy jigitke bir qaraǵan júrgizýshi, onyń oıyn uqqandaı salondaǵy qalǵan jolaýshylarǵa kóz saldy. Beıne, bári belgisiz bir sıqyrdyń jetegine iligip ketkendeı demderin tartyp, ishten tyna qalypty. Eki qoly dobaldaı, denesi eńgezerdeı qara bujyr betti júrgizýshiniń de júregi et pen súıekten jaralǵan eken, ana eliktiń laǵyndaı qorǵansyz kóringen qyzdyń beıkúná qylyǵy ony da bir sát baýrap áketti...
Al bul kezde sonshama jurtty ózgege túsiniksiz, ózine ǵana málim sezim ırimderiniń áserimen tabıǵı qylyǵyna tabyndyryp úlgergen kógildir kóılekti qyz endi úmitin birjolata úzgendeı qomaqty sómke baýyn ýysyna qysa ustap, ketýge beldi bekem býǵanyn kórsetkendeı, esiginen de terezelerinen de ózine antalaı qaraǵan kólikke bir-eki senimsiz qadam jasady da, artyna qaraı taǵy jalt buryldy. Kenet ol qolyndaǵy júgin tastap jiberdi de, qos alaqanymen betin basa qaldy. Onyń kózine sonaý aýyldyń shetinen saryla kútip izdegen beınesi ilikken edi. «Sol, – dedi qyz ishteı kúbirlep, – sonyń ózi». Ol endi betinen alaqanyn alýǵa da qoryqty, alsa, kele jatqan alys ta jaqyn, tanys ta ystyq beınesin joǵaltyp alardaı kórindi. Oǵan osy «Áne, kele jatyr!» degen qýanyshty sezimniń ózi keremet edi. Bir sát sonan aıyrylǵysy kelmedi. Jan dúnıeniń alasapyran áserinen be qudaı bergen kórik odan ármen ottaı alaýlap sala berdi. Bul syrtqa tepken ishtegi jan dúnıeniń syry edi.
Balym osy aýyldaǵy dúkenge satýshy bolyp ornalasqanda, eń alǵashqy tanysqan adamy Sársen bolatyn. Bul ony kórgende Almatyda júrgen synyptasy eken dep qýanyp qaldy. Sol synyptasy Qanattan aýmaıdy. Tipti bul Nursaıda qaıdan júr dep, oılanyp ta úlgire almady. Birden Qanatty kórgendegideı qýanyshyn jasyra almady. Tek aldynda turǵan shyn synyptasy emes ekenin ol keıin bildi. Alaıda osy bilmestigi ony Sársenmen jaqyn tanysýǵa áserin tıgizdi.
– Oı, Qanat, bul senbisiń?! – dedi Balym áýeli til qatyp.
Tipti buǵan ańtaryla qarap, qýanyshyn jasyra almaı kúlimsireı tústi. Kóliginiń qasynda turǵan uzyn boıly, aqsary jigit te aýylyna ǵaıyptan kelgen myna beıtanys sulýǵa suqtanyp qarap turǵan. Izdegenge-suraǵan degendeı, alǵash til qatqan beıtanys sulýǵa bul da jaqyndaı tústi. «O, ǵajap, osyndaı da sulý adam bolady eken-aý!» dep oılaǵan sonda Sársen. Appaq júzdi aıdaı arýdyń kúlimdegen kózi baýrap, ne dep til qataryn bilmedi. Qapelimde aýzyna sóz de túser emes, tek kúmiljı berdi. Qulaǵy tunyp, basy aınaldy. «Men izdep júrgen adam osyndaı ǵoı, shirkin!» degen arman oıy júrek túkpirinen atoılap shyǵa keldi. Tamsanǵannan til-aýzy baılanyp qaldy. Qulaǵy túk estir emes. Qarsy turǵan beıtanys boıjetkenniń bota kózi ottaı janyp, kúlimsiregende eki betinde paıda bolatyn sál oıyq súıkimdiligi esten múlde tandyryp jiberdi. Qyzdyń «Qanat» degeni Sársen bolyp estildi. Izdep júrgen súıgenin, óziniń naǵyz teńin endi taptym dep, myna aldyna aspannan túsken arý qyzdy da tek ózin ǵana izdep kelgen eken dep uǵyndy. Solaı dep uqty. Sosyn: – Sársen degen men ǵoı, men, – dedi jerden jeti qoıan tapqandaı qýanyp. «Men Sársenmin!» dep eki ezýi eki qulaǵyna jaıyla, máz-máıram bolyp aıtty.
Sol sát Balym tiksinip qaldy. Aldynda turǵan synyptasy emes, soǵan uqsas bireý ekenin bildi. Sosyn óz áreketinen yńǵaısyzdanyp, eki beti dý etti. Uıalǵannan ne isterin bilmeı: «Keshirińiz, men sizdi basqa bireýmen shatastyryp aldym» – dep, jalt buryldy. Osy kezde dúken aldynda turǵan qyzdyń ápkesi: – Balym, seni bireý telefonǵa shaqyryp jatyr, – dedi daýystap. Appaq arý eles tárizdi tez-tez basyp ishke enip, joq boldy.
«Balym» dep qaıtalady Sársen. Balym dese, Baldaı eken ǵoı, á! – dedi tamsana kúbirlep. Sulýlyqtyń qudiretine boı aldyryp, eki qoltyǵynan bireý demegendeı bylq-sylq basyp jetekke erdi. Álgi Balym atty beıtanys qyzben arada bir kórinbeıtin jip paıda bolǵandaı áser etti. Sol jip eriksiz tartyp barady. Tartylǵan saıyn ekeýiniń arasy jaqyndaı berdi. Dúken ishine kirip baryp, sol aqsıǵan kúıi: «Men Sársenmin ǵoı» dedi taǵy da. Balym kúlip jiberdi. Sosyn jáıimen ǵana jymıyp:
– Bolsańyz qaıteıin endi, – dedi.
– Sen meni alystan izdep keldiń ǵoı, al men seni taptym, – dedi Sársen bul sózdi qalaı aıtqanyna ózi de tańǵalyp.
– Men be?! Kimdi? – dedi qyz endi ezýindegi kúlkisin jıyp.
– Iá, sen. Jańa menen: «Sársen degen jigit sen be?», dep suradyń ǵoı. Mine, men Sársenmin, al sen – Balymsyń. Solaı emes pe? Endeshe, men de seni kópten izdep júrgem. Qyz áýeli únsiz qaldy. Mynaý ózi qandaı adam dep suqtana qarady. Aldynda turǵan aqquba, atjaqty, juqaltań jigit oınap turǵan sekildi emes. Bar shyny. Sonda da bolsa, kim biledi, saıqymazaq bireý shyǵar dep oılady.
– Joq, siz túsinbeı qaldyńyz. Men sizdi basqa bir adammen shatastyryp aldym, siz sol adamǵa uqsaıdy ekensiz. Onyń esimi Qanat.
– E, meıli endeshe, meniń esimim Sársen. Senimen tanysqanyma óte qýanyshtymyn. Esimińdi aıtpasań da bilemin, endi. – Sol sát ekeýi de bir-birine meıirlene qarap, kúlip jiberdi.
Ekeýi alǵashqyda osylaı tanysqan. Odan beri de qansha ýaqyt ótti. Alǵashqy mahabbattary máńgilik mahabbatqa aınalǵandaı kórindi. Balym baqytymdy taptym dep sendi. Aqyry jigittiń degenine de kóndi. Sodan keıin... Iá sodan keıingi jaǵdaı, mine, osy ǵoı. Bul ketkeli tur. Qazir myna avtobýsqa otyrady, bitti, sonymen... Osy oıynan ózi selk etken Balym «joq» dep aıqaılap jibergisi keldi. Qalaısha súıgenin qıyp ketpek! Múmkin emes. Barym da, asylym da osy dep sengen adamynan aıyrylsa, ne bolǵany? Myna ómirdiń oǵan keregi ne? Kózinen sorǵalaǵan jasyn súrtip ystyq beıneni qaıta izdedi. Jaqyndaǵan sekildi. Biraq buǵan qaraı emes, qıǵash ketip bara jatqandaı. «Iá, ıá bul ana Sálımanyń úıine bara jatyr. Solaı ǵoı. Ras bolǵany ǵoı. Jurt beker aıtpaıdy. Osy kezge deıin meni izdese qaıda qaldy? Demek, munyń kúdiginiń rasqa aınalǵany ma? Qalaısha?!
Ekeýi sol túni tań ata ǵana bir-birimen qımaı qoshtasqandaı boldy. Jigit qyzdy shyn súıetinin bar ynta-yqylasymen taǵy bildirdi. Qadalǵan jerinen qan alardaı jabysyp, Balymdy erteń áketetinin, osy sheshimge naqty toqtaǵanyn, budan basqa adamdy endi kózine ilmeıtinin, máńgi birge bolatynyn qulaǵyna án qylyp quıdy. Balym ǵana sulý, odan asqan kórikti qyz joq, kózi, murny, erni, moıyny, bári-bári ádemiliktiń asqaq shyńy, ony baǵyndyrý Sársenge ǵana buıyrǵany netken baqyt! Bul baqytty qolynan eshýaqytta ushyrmaıtynyn jigit qyzdy jan-tánimen aımalap jatyp, attaı týlaǵan júrektiń tolqynyna kómilip, úzdigip jetkizdi. Jigittiń ystyq demimen sharpylǵan saı-súıekti jibitken qyzyl sózderi Balymnyń tátti armanyn qozdyryp, ony odan ári sezimniń tereńine tarta tústi. Mundaı aıryqsha ystyq qushaqtan shyǵýǵa qyzdyń shamasy jetpeıtin. Onyń da ómirlik ańsaǵany – ózin bireýdiń qulaı súıgeni edi. Jaryq gúlin izdep júrip aqyry tapty ǵoı. Endi sonyń balyna malynyp, mereıi qanǵansha tatpaı ma. Mundaı shattyǵyn, mundaı qýanyshyn eshkimniń tartyp áketýine jol bermeıdi. Aıyrylmaıdy.
– Janym meniń, – dedi jigit qyzdyń bir sát ashqan qushaǵyna kómilip. – Men qandaı baqyttymyn, seni tapqanyma.
– Meniń de baqyttan basym aınalyp barady, Sársen! – dedi qyz basyn shalqaıtqan kúı eki kózin jumyp. Ystyq erin ernine qadalyp, eki betin, ashyq moınyn, keýdesin, anaryn aımalaı jónelgende del-sal kúıge ene berdi. Artynsha ózi kútetindeı kórinetin, biraq qarsylyq bildirip jyly jaýyp qoıǵan tátti bir kúıdiń tabaldyryǵynan attap ótkenin de baıqamaı qaldy. Alyp-ushqan sezim oty jigittiń ne istep jatqanyn tarazylaýǵa mursha bermedi. Tek óziniń rahat lázzaty atty kól túbinde tula boıy ottaı ystyqtan kúıip, janyp bara jatqanyn sezdi. Basy aınalǵannan jigittiń degenine kóne berdi.
Endi bir sátte ala-quıyn ortasynan ekeýi de tósekke qulap túskendeı, tym-tyrys qaldy. Tula boıdy qamshylaǵan ystyq sezim jalyny báseńdeı túsipti. Qasyndaǵy Sársen alqyna demalyp, buǵan qarap yrjııady. Upaıy túgel. Birdeńe dep kúbirleıdi, ne degenin uqqan joq. Tań biline bastapty. Syrtta anda-sanda alystan bir kólikterdiń gúrili estilgendeı bolady. Buǵan dúkendegi jumysyna barý kerek. Biraq myna kúıinde qozǵala alar emes. Jan-jaqtan jabylyp bireýler muny uryp tastaǵandaı, denesi aýyr tartady. Ekeýi de oryndarynan turdy. Sársen búgin kórshi aýyldan bir otbasyn kóshirip ákelisýge baratynyn aıtty. Ol kim dep qyz suraǵan joq. Báribir ol bu jaqtyń kóbin, kórshi aýyldardy tipten bilmeıdi. Ekeýi apyl-ǵupyl kıine bastady, qazir Sársenniń dosy – úı ıesi keledi. Keshe odan páter kiltin bir túnge bere tur dep surap alǵan. Endi adam aıaǵy órmeı turǵanda jónderine ketýleri tıis. Kenet Balymǵa myna úıde eń qımas bir dúnıesi qalyp bara jatqandaı kórindi. Sol asyl dúnıesin joǵaltyp alǵandaı, kóńiline alań endi. Shyǵar kezde tipten kóńil-kúıi túsip, óńi qashty. Áli quryp bara jatqandaı, mańdaıynan shyp-shyp ter bilindi. Bul ishtegi «endi ne bolar eken» degen alasapyran kúıdiń áseri edi. Tula boıyna shapshyǵan oı áseri qazir Sársennen aıyrylsa endi kezdese almaıtyndaı qaýipti bildirgen edi. Sol-aq eken jigittiń qolynan ustaı alyp, moınyna asylyp, ketpeshi degisi keldi. Ony ne úshin aıtqysy kelgenin ózi de jóndep jete túsine almady. Bar kúsh-qaıratyn jıyp:
– Qashan kelesiń, Sársen? –dedi aqyryn, quddy bireý estip qoıardaı tyǵyla sóılep.
– Kóremiz, jol uzaq, taýly aımaq. Túste jetsek, odan kelesi kúni júk tıep shyqsaq, e, kelesi kúni keshteletip kelemiz ǵoı. Tek odan keıin meni qalaǵa saparnamaǵa jiberýi múmkin, sonda... bir aptadaı ýaqyt ótedi ǵoı. – Qyz ony taǵy bir nárse aıtar ma eken dep kútken. Jigit úndemedi. Aıaq kıimin kıip, syrtqy esikke bet aldy.
Endi, mine, onyń aýylǵa at izin salmaı ketkenine de qanshama kún ótti. Nege joǵalyp ketti? Nege joǵalǵany belgili emes pe? Toıatyn qanaǵattandyryp, bar syrǵa qanyqqan soń ol muny qaıtsin? Aýyldyń ana sheti men myna shetin jeldeı esip júrgen «Sársen kelin ákelýge ketipti» degen sóz ósek emes shyǵar? Kim mundaı sózdi shyǵardy? Árıne, «Jel bolmasa, shóptiń basy qımyldamaıdy» degen, demek ósek bolsa da ras sóz. Áıtpese qansha kún taǵatsyz kútýde, úzdige úzilip kútýde. Sony ol bilmeıdi emes, biledi ǵoı. Kórshi aýyldaǵy Sálimgereıdiń úıin kóshirýge ketkender áldeqashan kelgen. Al Sársen joq. Sársen qaıda qaldy dep eshkimnen suraı almaıdy. Qyzdyń joly jińishke degen, bul ne isteı almaq? Abyroıymdy aırandaı tógip ketti ol jigit dep kóshege shyǵýy kerek pe? Kim munyń isin durys dep oń qabyldaı qoıar deısiń. О́zi qarabet atanbaı ma? Shynymen muny tastap ketse, mazaqqa aınalǵany ǵoı. Esi ketken esin keıin jııady degen osy eken ǵoı. Qalaı ǵana aldanǵany? Endi ne istemek?
Endi shyńdyqtyń shymyldyǵy birtindep sypyrylyp jatqandaı. Keshe keshkisin ádettegideı sońǵy alýshylarǵa zattaryn satyp turǵan. Kenet tystan alqyna kirgen Bátes kempir zamandastaryn keziktirgenine máz bolyp, sampyldap sóıleı jóneldi. Basyndaǵy aq jaýlyǵyn túzep qoıyp: «Áı, osynda ekensińder ǵoı, senderdi izdep júrsem», – dedi olardy keziktirgen qýanyshyn jasyra almaı.
Artynsha, syrlastaryna saǵyna qosylǵan Bátes ájeı Azamattyń balasy Sársen kelin ákelýge qalaǵa ketkenin, endi kele jatqanyn habarlady. Kóp uzamaı aýylda úlken bir toı bolatynyn jetkizdi. Muny estigende Balym qolyndaǵy zatyn túsirip ala jazdady. Qulaǵy tunyp, júregi soqty. «Iá, Sársen sol túni qalaǵa saparnamaǵa baram» dep edi ǵoı. Onyń sapary osy bolǵany.
– E, álgi aýyldyń shetine jańadan kóship kelgen Sálimgereıdiń qaladaǵy qyzy deıdi ǵoı, – dedi myna jańalyqty ilip áketken áıeldiń biri.
– Sol, sonyń qyzy kórinedi, sony alyp qashypty ǵoı. Ekeýi baıaǵydan beri bir-birin bilse kerek, – dedi úshinshisi jarysa sóılep.
Budan arǵy áńgimeni Balymnyń tyńdaýǵa shamasy jetpedi. Ol myna aldynda turyp, munyń eń asyl sezimine, armanyna qol suǵyp, ony julmalap joqqa shyǵaryp jatqan áıelderge yzasy keldi. «Shyǵyńdar bul jerden!» dep aıqaılaýǵa oqtaldy da aıta almady. О́zi de aýylda ósken, úlkendi syılaý ádetinen attap ótpedi. Tek tula boıynan ál-dármeni quryp, tómen qaraǵan kúıi dúkendi jabatyn ýaqyttyń bolǵanyn aıtty. Alar zattaryn alyp, áńgimeniń qyzyǵyna túsken áıelder Balymnyń jan dúnıesindegi ózgeristi baıqaǵan joq, sampyldaı sóılesken kúıleri shyǵar esikke bet aldy.
Kóleńkesinen úrkip, kúdikti oılardyń shyrmaýyna ózin tastap jibergen Balym ne isterin bilmedi. Ol endi munyń birine de sengisi kelmegendeı, taǵy da uıaly telefonyna jarmasty. Birinshi turǵan nómirdi, ózine ystyq nómirdi bir emes, birneshe ret terip úlgirdi. Biraq, sol baıaǵy únsizdik. Sársen munyń qońyraý shalyp jatqanyn bilip turǵandaı, biraq ádeıi kúlimsirep, almaı turǵandaı kórinedi. Balymǵa tap solaı sezildi. Dúken esigin ishten ilip alyp, qansha ýaqyt otyrǵanyn da bilmedi. Kenet bireý esik qaqqandaı boldy. Iá, solaı eken. Bar úmitin úzip, taǵdyryna syzat túsirer áńgimeni aıtyp ketken áıelderden de beri biraz ýaqyt ótipti. Jylap otyrǵanyn baıqady. О́z oıymen alysyp, uıaly telefonyn birese óshirip, birese qosyp álek. Úıden bireý muny izdep kelgen shyǵar dep oılady. Jylap otyrǵanyn kórsetpeıin dep kól bolǵan kóz jasyn súrtip, ornynan turdy. Túkke zaýqy joq. Úıge de qaıtqysy keler emes. Osylaısha ózimen-ózi ońasha oı túbine batyp, sarǵaıyp otyra bergisi bar. О́ziń kúshtep, esikti baryp ashty. Poshtada isteıtin qurbysy Anar eken.
– Kimmen osynshama ýaqyt sóılesip jatyrsyń? Tipten bir bosatpaı qoıdyń ǵoı, – dedi ishke engen Anar. Túk bolmaǵandaı keıip tanytqan Balym da:
– Qorek kózi bitip qalypty, baıqamaǵan ekenmin. Iá, ózińde ne jańalyq bar? – dep tezdete qarsy suraq qoıdy.
– Estidiń be, mynda saǵan álgi ólerdeı ǵashyq bolyp júrgen jigit bar edi ǵoı, e álgi, uzyn boıly Sársendi aıtam. Sol qaladan bir qyzdy alyp kele jatyr deıdi.
Myna sózdi estigende qaıran Balymnyń bar tamyryn elektr togy qýalap ótkendeı boldy. Denesin tikteı almaı, aıaǵyn teń basýǵa shamasy jetpeı oryndyqqa sylq ete qaldy. Keýdesindegi eń sońǵy senim qamaly da qırap túskendeı kórindi. «Aldady, aldap ketti!» degen únder sanasyna ınedeı qadaldy. Jelsóz dep qanshalyqty mán bermeıin dese de, aıtylyp jatqannyń bárine senbeıtin bekinis qalmady. «Ras bolǵany ǵoı, meni emes, ózge bireýdi súıetin bolǵany ǵoı. Endi qaıttim?» dep ishteı egilip sala berdi. Ol myna Anar qurbysyn qurmetteıtindiginiń bir syry – ol eshqashan ótirik aıtyp kórgen emes. Tipti keremeti sol, ótirik aıtý degendi bilmeıdi. Bul joly de solaı, ol shyndyqty aıtyp tur. Iá, ıá estigen shyndyǵyn aıtyp tur. Ári qaraı Balym qazbalap eshteńe suraǵysy kelgen joq, endi basqa áńgimeniń keregi de joq edi. Keýdesi qaq aıyrylyp, júregi tilim-tilim bolyp jatqanda, ózgeniń qyzyǵy men qýanyshynan buǵan ne qaıyr.
Taban astynda óńi qashyp, sulyq túsken qurbysynyń túrinen Anar kádimgideı shoshyp qaldy. Ol óziniń jańalyǵymen Balymnyń janyna jazylmastaı jara salyp jibergenin baıqamady. Anardyń óresi boıynsha Sársenge ǵashyq qyzdar kóp, al Balymnyń ol jigitke degen esh kóńili soqpaıdy. Buǵan solaı bolyp kórinetin. Qaıdan ǵana bilsin ol, laýlap turǵan qyp-qyzyl mahabbattyń ústine sýyq sýdy tógip kep jibergenin.
– Balym, saǵan ne boldy? Men endi Sársenge ǵashyq bolyp, soǵan turmysqa shyqsam ǵoı dep armandap júrgen qyzdardyń túri qandaı bolar eken dep, saǵan qyzyq áńgime aıtyp jatsam. О́ńiń ózgerip ketti ǵoı. Aýyryp qalǵannan saýmysyń?
– Solaı sekildi, Anar. Meni úıge shyǵaryp sal da óziń qaıta ber, saǵan rahmet. Basym aınalyp turǵany, sharshadym ǵoı, bilem, erteń jolyǵyp keńirek áńgimeleseıik, – dedi tezirek ózimen-ózi ońasha qalǵysy kelip.
Úıine kelgen Balym, bólmesine kirdi de betin basyp óksip jiberdi. Qolyna túsken zattaryn ońdy-soldy laqtyryp, ashýyn shyǵardy. Ári oılanyp, beri oılandy da, aqyry uıaly telefonyn alyp, Sársenniń nómirin ashyp, uzaq-sonar habarlama jazýǵa kiristi. Bastan-aıaq ne bolyp, ne qoıǵanyn, shyn súıem dep qushaǵyn ashqan adamynyń sumyraı bolǵanyn, endi bul jerden ketetinin, Sársenge senip taǵdyryn qor qylǵanyn, ómirde alǵash ret qulaı, shyn, berile, jan-tánimen súıgen ǵashyǵynyń opasyz bolyp shyqqanyna jany jylap jatqanyn ókinishten ózegi kúıe jazdy. «...Saý bol, ómirde jalǵyz súıgen súıiktim. Endi sen meni izdemeıtinińdi bilemin. О́ıtkeni, sen ózińniń súıgenińniń qasyndasyń, al men seniń ermegińe aınalǵan qýyrshaq bireý ekenmin. Sony kesh túsinip, aldanǵanyma ókinemin. Meıli, bárinen buryn men seni áli súıetinimdi bilemin, sondyqtan sen týraly jamandyq oılaı almaımyn. Baqytty bolýyńa tilektespin. Erteń sen kelesiń, al men ketemin. Seniń jańa qyzyǵyń bastalady, al meniń seni máńgilik saǵynatyn saǵynyshty kúnderim bastalady. Aman bol, Sársen. Meni izdemeı-aq qoı, ıá izdemeıtinińdi de bilemin ǵoı, qaıteıin endi. Balym». Jiberý núktesin basyp qaldy. Sosyn uıaly telefonyn óshirdi de, zattaryn jınaýǵa kiristi.
Aǵasyna qaladaǵy ata-anasyn saǵynǵanyn aıtty. Ázirge munda bolǵysy kelmeıtinin jetkizdi. Ishtegi lapyldap qaınap jatqan muńyn áreń tejedi. Eshkimge eshnárse bildirtpedi. Ala tańnan turyp, aýyldyń shetindegi jańa avtobýs beketine qaraı tartty. Bir-eki attap, artyna qaraıdy. Taǵy da sóıtedi. Artynan bireý, ol «bireýdiń» kim ekenin ózi jaqsy biledi, atyn atap shaqyryp qala ma dep alańdaıdy. Biraq eshkim shaqyrmaıtynyn taǵy biledi. Sony bilgen saıyn unjyrǵasy tipten túsedi. Keteýi ketken kóńil kúıiniń ońalar túri kórinbeıdi. Tipten beımaza oılar eńsesin kótertpeı, basyp-janshyp barady. Sonda da artyna burylyp qaraıdy. Uzaq turady. Sosyn alǵa amalsyz basyp, sómkesin áreń jyljytqandaı qozǵalady. Qozǵalǵan saıyn júregi qurǵyr qosa jylaıdy. Ony bireý qos qoldaı ustap, jibermeı jatqandaı janyna batady. Sosyn artyna burylady, qaıta oralǵysy keledi. Biraq aldaǵan adamnyń aldyna endi qaıtyp barǵysy kelmeıdi. Ne úshin barmaq? Súıgeniniń ózge bireýdi qushaǵyna qysyp, aımalap jatqanyn kórý úshin be? «Joq, bitti bári, bitti» deıdi ózine-ózi kúbirlep. Aqyry kibirtiktep beketke de jetti.
Endi turysy mynaý, alystan qaraıǵan dene buǵan tanys beıne sekildi kórinedi. Soǵan bola júregi keýdesine syımaı alyp, ushqan. Sóıtse, álgi tanys beıne Sálimgereıdiń úı jaǵyna burylyp barady. Sálıma – Sálimgereıdiń qyzy. Sársen osy Sálimgereıdi kóshirýge baramyn dedi, sosyn qalaǵa saparnamaǵa ketemin degen. Muny aldaǵandaǵy saparnamasynyń syry Sálımany alyp kelý bolǵan eken. Bir núktege qadala qaraı kózi jasaýrap ketti me, álde kól bop aqqan kóz jasynan ba, aınala býaldyr tartty. Sómkesinen oramalyn alyp, kózin, bet-aýzyn súrtti. Demin tereń alyp, aýyr kúrsindi. Sosyn qaraıǵan beınege qaıtadan kóz júgirtti. Endi anyq kórdi. Bárin kórdi. Kele jatqan ystyq beıne Sársen eken. Sol! Sonyń naq ózi. Júrek qurǵyr qaıtadan attaı týlap, keýdesine syımaı bulqyndy. Tipti sol mezet bul da bárin umytyp, eńiske qaraı júgire jóneldi. Bári burynǵy qaz-qalpyndaǵydaı. Sársen Balymdy, Balym Sársendi asyǵa, qýana, saǵyna, yntyǵa izdep júgirgendeı boldy áýeli. Biraq, amal ne, jigittiń burylyp bara jatqany, Sálimgereıdiń úıinen bir boıjetkenniń shyqqany Balymnyń aldyndaǵy qara jerdi qaq aıyryp jibergendeı kilt toqtatty. Sársen ana qyzdy qushaqtap betinen súıgendeı boldy. «Mynaý Sálıma ǵoı» dep kúbirledi Balym. Ol Sálımany tanymaıtyn da edi, biraq ony burynnan biletindeı jáne myna boıjetken sonyń týra ózi dep uqty. Sol-aq eken tazqalpyna engen Balym seń soqqandaı sylq ete tústi. Kóz aldy qaraýytyp sala berdi. Kenet qalyń uıqydan oıanǵandaı, sanasyn japqan perde túrildi. Bir sáttik sezim shyrmaýyna túsip, jónsiz qylǵan qareketiniń áreketinen túńildi. Endi oǵan báribir edi. «Ne degen aqymaqtyq» dep ózin-ózin jek kórdi, atarǵa oǵy bolmady. Bárin bile tura myna áreketi ne? Uıat-aı! SMS jazyp jiberip, endi óziniń qalyndyǵymen kele jatqan erkektiń aldynan etegi jelbirep, qushaǵyn asha júgirgeni nesi? Masqara! Budan artyqqa Balymnyń shamasy jetpedi, boıynan qýaty ketip, aıaq-qoly búgile bastady. Qarabet bolǵan osy-aý dep, ishi ýdaı ashydy. Boıdaǵy bar kúsh-qaıratyn jıyp, ornynan turyp avtobýsqa qaraı júgirgisi keldi. Bolmady. Endi qalǵan namysyn qoldan bermeı, kóz jasyn kórsetpeı kózden joǵalǵysy kelip umtylyp baqty, biraq bylq-sylq etken dene ıkemge kónbedi. Birneshe kúnnen bergi ishteı jegen jegi oılar degenine jetken eken, esin aldy. Sanasy tumandanyp, kózi buldyrap bara jatqanda baıqaǵany Sársen taıap qalypty, qasynda qalasha kıingen Sálıma ekeýi muny attap ótpekshi bolǵandaı kórindi de... qý dúnıe qarańǵylanyp sala berdi...
Qansha ýaqyt ótkenin de, qansha essiz qulap jatqanyn da bilmeıdi. Balym birtindep qaıta es jınady. Aınalada jan joq, beket basy da bosap qalypty. Tek munyń basyn súıep, qushaǵyna qysyp otyrǵan bireý ǵana solqyldap jylaǵandaı bolady. Jazdyń eń bir jarqyn kúni osy shyǵar. Úp etken jel de joq. Kóterilgen qyzyl kún bar nuryn tógip tur. Anadaı jerde kók shóptiń ústinde turǵan óziniń qyzyl tústi jol sómkesi kórinedi. Birtindep ótken oqıǵalar esine túse bastady. Janyn jegen kezik aýrýy da basylǵan sekildi. Sol sát basyn julyp alyp, atyp turǵysy keldi. Biraq myna qushaqtyń jaılylyǵy janyna jaǵyp barady. Ystyq dem tanys dem sekildi. Myna tanys ún, myna alaqan, onyń ıesi bári, bári munyń myna jaryq dúnıedegi eń aıaýlysy da ardaqtysy eken. Sony sezgende baqyttyń aıdynyna qaıta súńgidi. Budan aıyrylý ol úshin ólimmen teń ǵoı. Al munyń ólgisi kelmeıdi. Osy aıaýlysynyń qushaǵynda máńgi bolǵysy keledi. Sosyn óziniń tirliginen syr berdi.
– Sársen, janym meniń! – dedi kózin jumǵan kúıi bar shattyǵyn júzine úıirip.
– Balym, janym meniń! Bul netkeniń? Men úshin sen ǵana kereksiń ǵoı, men seni ǵana tańdaǵanmyn, Balym! – dedi jigit ony alqyzyl erninen aımalaı óbip.
– Sen uıaly telefonyńdy almadyń ǵoı, sosyn jurttyń bári...
– Bilemin, telefonymdy joǵaltyp alǵanym úshin kinálimin, al jurt ne dese o desin, óıtkeni, sen mendiksiń, Balym!
Aleksandr TASBOLATOV.
