О́lketanýshy Erádil Túsipbaevtyń aıtýynsha, murajaıǵa 2006 jyly jazýshynyń balalary tabystaǵan kıimderi, qujattary, fotosýretteri jáne «Bizdiń shamshyraqtar», «Dostarym meniń», «Jaıaý Musa», «Imanjúsip», «Jabaı» kitaptary, orys jazýshysy Ivan Shegolıhınniń «Zeıtin Aqyshev jáne onyń «Jaıaý Musa» romany» atty zertteý eńbegi, qalamgerdiń týǵan-týystarymen, dostarymen, áriptesterimen almasqan hattary, ár jyldary túrli mádenı sharaǵa shaqyrtýlary men issapar kýálikteri, orden-medaldary, óz qolymen toltyrǵan qoıyn dápteri qoıylǵan.
– Pavlodardaǵy Buqar jyraý mýzeıinde jazýshynyń 1989 jyly radıoǵa bergen suhbaty saqtalypty. 40 mınýttyq baǵdarlamada ómirbaıany, shyǵarmashylyǵy, «Jaıaý Musa», «Imanjúsip» romandary týraly aıtqan. Sony kóshirip ákelsek degen oıymyz bar, – deıdi E.Túsipbaev.
Murajaı qoryndaǵy qundy jádigerlerdiń qatarynda 1938 jyly Semeı qalasyndaǵy muǵalimdik ınstıtýttyń fızıka-matematıka bóliminiń tolyq kýrsyn bitirgendigi jóninde Qazaq KSR oqý halyq komıssarıaty bergen attestat bar. Onda Zeıtin Aqyshevtyń muǵalimdik ınstıtýtta oqyǵan biliminiń oqý josparyn tolyq oryndaǵany, 15 pánnen «О́te jaqsy» degen baǵa alǵany, sonymen birge pedagogıkalyq is-tájirıbeni de oıdaǵydaı tapsyrǵany kórsetilgen. Jazýshynyń negizgi mamandyǵy – matematık. Oqýyn úzdik aıaqtaǵannan keıin 1939 jyly Baıanaýyl qazaq orta mektebiniń (qazirgi Sh.Aımanov atyndaǵy mektep-ınternat) alǵashqy dırektory bolǵanyn bilemiz. Budan keıin Pavlodar, Taldyqorǵan oblystyq bilim bólimderine qyzmetke aýysqan.
Murajaı qoryn tolyqtyrǵan jádigerler qatarynda 1977 jyly burynǵy S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýlteti, qazaq ádebıeti kafedrasynyń stýdenti Ardaq Ajımovanyń «Zeıtin Aqyshevtyń tvorchestvosy» taqyrybyndaǵy dıplomdyq jumysy jáne akademık Rymǵalı Nurǵalıevtiń atalǵan jumysqa bergen pikiri bar. Dıplomdyq jumysta Zeıtin Aqyshevtyń ómirbaıany, dramalyq shyǵarmalary, romandary, áńgimeleri men aýdarmalary týraly óte mol málimet berilgen.
Kópshilik jazýshynyń «Jaıaý Musa» romanynan habardar. Biraq osy attas pesa baryn bile bermeıdi. Dıplomdyq jumysta atalǵan týyndy týraly mol maǵlumat berilgen. Dramalyq shyǵarmada aqyn ómiriniń bir kezeńi – eseıgen shaqtaǵy Mustafamen tartysy ǵana kórinis tapqan. Pesa 1965 jyly M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrda alǵash ret qoıylypty. Rejısseri – Esmuqan Obaev. Jaıaý Musa rólin akter Sábıt Orazbaev somdapty.
1967 jyly mamyr aıynda Zeıtin Aqyshevtyń ózi «Jaıaý Musa» dramalyq shyǵarmasynyń bir danasyn «Asyl aǵa mýzeıiniń bir buryshynda tursyn dep jiberdim» degen qoltańbamen Baıan-
aýylǵa joldapty. Talaı jyl akademık Qanysh Sátbaevtyń memorıaldyq murajaıynda saqtalǵan qundy jádiger jazýshy esimin ıelengen qarashańyraqqa berildi.
Jazýshy marapattardan da kende bolmaǵan. Onyń saýsaq izderi, qolynyń taby qalǵan óte baǵaly zattardyń ishinde madaqtama gramotalary bar. Sonymen birge jazýshynyń tós qaltasynda júrgen túrli uıymnyń múshelik bıletteri de murajaı qoryna qosylǵan. Máselen, murajaıda qalamgerdiń KSRO Jazýshylar odaǵynyń múshelik bıleti saqtalǵan.
Murajaı úshin eń qundy jádigerlerdiń biri – jazýshynyń óz qolymen jazǵan dúnıeleri. Mundaı jádigerler óte kóp. Qalamgerdiń ómirimen jaqyn tanysý úshin mektep ishindegi murajaıǵa mindetti túrde kelý kerek. Keleshekte murajaıdy keńeıtý, jádigerlerdi tolyqtyrý kózdelip otyr. Demek bolashaqta murajaı Baıanaýyldaǵy kórnekti oryndardyń birine aınalary anyq.
Elaman QABDILÁShIM,
jýrnalıst
Pavlodar oblysy,
Baıanaýyl aýdany
