Úlken ǵalym Kemel Aqyshevty kópshilik 1970 jyldary Esik qorǵanynan tabylǵan «Altyn adam», ıaǵnı saq kóseminiń avtory retinde tanıdy. Bunyń syrtynda, arheolog ǵalym Uly Otan soǵysyna qatysqan maıdanger ekenin bile bermeıdi. Ǵalymnyń maıdandaǵy ómirin kókteı sholyp aıtsaq, K.Aqyshuly soǵys bastalǵan tusta Samarhandtaǵy áskerı ýchılısheni támamdap maıdanǵa attanǵan. 1943 jyly Donbassty jaýdan azat etý shaıqasy kezinde aýyr jaralanyp ásker qatarynan bosatylǵan. 1944 jyly 20 jasar jas jigit leıtanat shenimen Almatyǵa oralǵan. Maıdanger ǵalym dala jumysymen qatar, soǵys kezinde qoldanǵan zattaryn jáne Uly Otan soǵysynyń ardageri retinde berilgen qujattyq dúnıelerin jeke saqtaǵan eken. Bul muralardy ǵalymnyń jary K.Aqyshev atyndaǵy arheologııa ǴZI dırektory Maral Habdýllına apamyz ózi kelip áskerı-tarıhı mýzeıge tapsyrdy.
Mýzeı qoryna tapsyrylǵan qundy jádigerlerdi jeke-jeke tanystyrar bolsaq: áıgili arheologtyń dala jumystary kezinde kıip júrgen qarasur tústi jeńil plash-shekpeni, maıdanda paıdalanǵan «TT» tapanshasy jáne ǵalymǵa berilgen «Uly Otan soǵysynyń ardageri» belgisi, 1945 jyly 8 mamyr kúni óndirilgen «S Dnem Pobedy! Ot Moskvy do Berlına!» jáne «Maıdannan jańa jyldyq jaýyngerlik sálem» atty poshta kartochkalary, KSRO Halyq Komıssarlary Keńesi tóraǵasynyń orynbasary, Syrtqy Ister Halyq Komıssary V. M. Molotovtyń 1941 jyly 23 maýsym kúni radıo arqyly sóılegen sózi basylǵan «Akmolınskaıa pravda» gazetiniń kóshirmesi, sondaı-aq arheologtyń jeke múlki ánshi sazger bir jyly týǵan qurdasy B. Okýdjava oryndaǵan ánderdiń kúı tabaǵy t.b. dúnıeler bar.
Sonymen qatar, áskerı-tarıhı mýzeı qoryna tabystalǵan kelesi jádigerler Aqmola oblysy, Atbasar aýdany, Taıpaq aýyly mańynda júrgizilgen arheologııalyq qazba jumystary barysynda tabylǵan eken. Atap aıtar bolsaq, b.z.d. X-VIII ǵasyrlarǵa tán artefaktyler: qoladan jasalǵan pyshaq túrleri, kelt-balta, sonymen qatar keıingi qola dáýirge jatatyn saqına tárizdi pyshaq, ilgek ıindi qısyq pyshaq, keskish, qashý, oraq, toǵa, qysqysh, japyraq pishindi jebeniń ushtary, naızanyń ushy, oıý órnektelgen keramıka jáne qola buıymdar fragmenti, ıindi hám tutqasy ilgekti qola pyshaq, qola japsyrma men saqınalar, dekorasııalanǵan qola túıme, shegeniń qalpaq bastary, belbeý ilgekteri, tastan jasalǵan áshekeıler, ártúrli eńbek quraldary qatarly 40-qa jýyq jádiger mýzeıge tabystaldy.
Bul muralardy ótkizgen tulǵa jeke kásipker-mesenat Marat Nábıev. «Jádigerlerdi birqansha jyl buryn áýesqoı arheologtardyń qolynan satyp alǵan edim. Jádigerlerge ǵylymı turǵydan sıpat bergen tanymal arheolog Maral Qalymjanqyzynyń aıtýyna qaraǵanda, bul buıymdar budan tórt myń jyl buryn qoldanysta bolǵan eken. Budan shyǵatyn qorytyndy tórt myń jyl buryn Arqa óńirinde qola óndirisi damydy degen sóz. Osy qundy buıymdar meniń jeke qorymda emes, atalmysh mýzeıde turǵany jón degen sheshimge kelip, zattardy túgeldeı tapsyrdym», deıdi Marat Áskenuly.
Sýretterde:
- Ataqty arheolog K.Aqyshevtiń palsh-shekpeni.
- Taıpaq aýyly mańynan tabylǵan qola jádigerler.
- Kemel Aqyshevtiń jeke zattary.
