Áleýmettik nysandar qatary artty

Ortasha aılyq jalaqy 118%-ǵa ósti

– Táýelsizdik jyldary jalpy óńirlik ónim kólemi 2,5 mlrd-tan 5,2 trln teńgege deıin ósti. Jan basyna shaqqandaǵy jalpy óńirlik ónim 1,5 myń teńgeden 3,8 mln teńgege deıin ulǵaıdy. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınves­tısııalar 780 mln-nan 780 mlrd teńgege deıin artty. Jumys­syzdyq deńgeıi 11%-dan 4,8%-ǵa deıin azaıdy. Shyǵys óńiri Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezı­denti – Elbasy Nursultan Nazar­baev pen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bas­ta­malaryn tabysty iske asy­ryp, Nur Otan partııasynyń saı­laýaldy baǵdarlamasynda qoıyl­ǵan mindetterdi abyroı­men oryndap keledi. Jyl basy­nan beri (2021 jyldyń 10 aıy) oblysta ónerkásip ónimi­niń kólemi 105,2%-ǵa, aýyl sharýashylyǵy ónimi 105,2%-ǵa, ınvestısııa 105%-ǵa, qu­rylys kólemi 106,2%-ǵa ósti. Bul memlekettik bıýdjetke túsim­di 138-%-ǵa, sonyń ishinde jergilikti bıýdjetke túsimdi 136%-ǵa arttyrýǵa múmkindik berdi, – dedi oblys ákimi.

Aımaq basshysynyń aıtýynsha, ekonomıkanyń ósýi bıznesti qoldaý sharalarymen úılesip, eń­bek naryǵynda turaqtylyqty saq­tady. Ortasha aılyq jalaqy 118%-ǵa ósip, 216 myń teńgege jetti.

 Ult saýlyǵy udaıy nazarda

Vaksınalaýǵa jatatyn halyq­tyń 99,7%-y tolyq egildi. Mem­leket basshysynyń tapsyrma­sy­na sáıkes, ekpeniń birinshi keze­ńi aıaqtalýǵa jaqyn. Ekpeniń ekin­shi komponenti turǵyndardyń 92,7%-yna egildi. 119 myń adam jyl so­ńyna deıin Pfizer vaksınasymen qamtylady. Oblystaǵy 39 kovıd bóliminde oryndar jetkilikti. Búginde 3,6 myń oryn ashyldy.

Aldaǵy 3-4 jyl ishinde oblys medısınasy onkologııany emdeý, ana men balanyń aman­dy­ǵyn qamtamasyz etý, qan aınalymy júıesi aýrýlarynyń aldyn alý jáne travmatologııa syndy tórt baǵyt boıynsha el aýmaǵynda aldyńǵy qatardan kórinedi dep boljam jasalýda.

– Satyp alynǵan jabdyqtar jo­ǵary tehnologııalyq ota­lar­dyń kólemin 2,5 esege art­tyrýǵa múmkindik berdi. Son­daı-aq aýyldyq jerlerdegi medı­sınalyq mekemelerdi jabdyqtaý men olardy neǵurlym joǵary deńgeıge kóshirý boıynsha da sharalar qabyldanýda. Ásirese bul bosandyrýǵa qatysty jasalyp jatqan qadamdar. Innovasııa­lyq medısınalyq mekemelerdi ashý mańyzdy másele sanalady. Má­selen, Semeı qalasyndaǵy Iаd­ro­­lyq medısına ortalyǵyn­da ra­dıonýkleıdtik terapııa­nyń alǵashqy bólimshesi ashyldy. Onda 120 naýqas emdeldi. So­nymen qatar 380 otandasymyz tek­serýden ótti. Bıyl jeltoqsan aıynda perınataldyq ortalyq bazasynda balalardy ońaltý jáne katamnez ortalyǵyn ashý josparlanyp otyr. О́skemende gematologııa ortalyǵynyń qurylysy jalǵasyp jatyr.

Oblys ákiminiń aıtýyn­sha, jasýshalyq jáne gendik-ın­jenerlik tehnologııalardy paıdalaný – jobanyń biregeı resýrsyna aınalady. Bul noý-haýmen sheteldik klınıkalarda arnaıy oqytylǵan jer­gi­likti dáriger­ler jumys isteıdi. Osy­laısha, oblystyń densaýlyq saqtaý salasyna tartylǵan ınves­tısııa 5 jyl ishinde 135,2 mlrd teńgeni qurady. Sonyń ishinde bıyl – 27,6 mlrd teńge.

Qyrkúıek aıynda sıklotron iske qosyldy. Bul tujy­rym­da­ma­lyq turǵydan tıimdi ıadro­lyq reaktor. Bul radıofarma­sev­­tıka óndirýge jol ashady. Dál osy bólik barlyq onkolo­gııa­lyq aýrýlardyń 95%-na deıin dıag­nos­tıkalaýǵa múmkindik beredi. Osy kúnge deıin 15 naýqas tekserildi.

– Aqyry ıadrolyq medısı­na ortalyǵy jumys isteı bas­ta­dy. Onyń aınalasynda kóp­te­gen áńgimeler, ósek-aıań bol­dy. Biz jumysty sapasyz oryn­da­ǵan­dardyń barlyǵynyń kiná­sin zańdy túrde dáleldedik. Bir­qatar basshylar qamaýǵa alyn­dy. Bul qadam kóptegen tur­­ǵyn­dy yqtımal apatty saldar­dan qutqardy. Osylaısha, biz suıyq radıoaktıvti qal­dyq­tar júıesindegi sapasyz ju­mys­ty sot arqyly dáleldeı al­dyq. Sonymen qatar jańa sık­lo­trondy ashyp, ornata bas­taǵanda qalyńdyǵy eki metr­lik qorǵanys beton men ba­rıt komponentterinen jasalýy tıis taǵy bir apatty fakti­ni anyqtady. Biraq barıt kompo­nentterinen eshteńe salynbady, – dedi D.Ahmetov.

Aıta keteıik, sıklotron bólmesindegi esiktiń qalyńdyǵy – 1,5 metr. Qaýiptiń deńgeıin osydan baıqaýǵa bolady. Osylaısha oblysta jańǵyrtý jumystary áli de jalǵasady. Aldaǵy ýaqytta qymbat, sapaly em qabyldaý úshin shetelge barý qajet bolmaıdy.

– Bul másele Shyǵys Qazaq­stan oblysynyń turǵyndary úshin ǵana emes, elimizdiń túkpir-túk­pirinde turyp, búginde Reseı­ge, Túrkııaǵa, Úndistanǵa em­de­lý­­­ge baratyn myńdaǵan adam úshin de óte mańyzdy. Búgin biz bul máseleni sheshtik. Sony­men qatar bul prosestiń ekin­shi bóli­gi de bar. Búginde maman­dary­­myz­­dyń basym bóligi shetel­dik jo­ǵary oqý oryndarynda bi­lim alýda, – dedi aımaq basshysy.

 3 213 sport seksııasy ashylady

Shyǵys Qazaqstan oblysyn­da­ǵy jalpy bilim beretin mek­tep­­terde 2025 jylǵa deıin ke­zeń-ke­zeńimen qosymsha 3 213 sport sek­sııasy ashylady. Bıyl 22 myń balaǵa arnalǵan qo­sym­sha 1 268 seksııa jumys is­teı basta­dy. So­ny­men qatar sport seksııa­laryn jan basyna qarjylan­dyrý júıesi engizildi. 2021 jylǵa memlekettik tapsyrys – 2 myń bala, 2025 jylǵa qaraı – 15 myń bala.

– Osylaısha, bıyl balalar men jasóspirimderdiń jalpy sanynyń 109 myńy nemese 56,4%-y dene shynyqtyrýmen jáne sportpen tegin aınalysýǵa múmkindik alady. 2020 jyly 85 myń bala nemese 44% qamtyldy. 2025 jyly bul kórsetkish 163 myńǵa jetip, balalarymyzdyń 78%-y sportpen jáne dene shy­­nyq­­tyrýmen aınalysady. El Pre­zıdenti Qasym-Jomart Toqaev­tyń alǵa qoıǵan mindet­terine sáıkes sporttyq ınfra­qury­l­ym­dy keńeıtý jalǵasady. Byl­tyr 6 nysan paıdalanýǵa beril­di. Bıyl taǵy 14 sport nysan iske qosylady. Eń bastysy, nysandar iri eldi meken­derde jáne burynǵy 9 aýdan orta­lyq­tarynda salynýda. 2023-2025 jyldarǵa birqatar iri sport ny­san­ynyń qurylysy jos­par­lanǵan. 2021 jyly biz sport­tyq ınfraqurylymmen qam­ta­masyz etýdiń 97%-yna qol jet­kizýimiz kerek, – dedi óńir basshysy. 

Budan basqa, joǵary jetis­tik­ter sportyn damytý sheń­berin­de kelesi jyldan bastap halyqaralyq deńgeıdegi sport konsýltanttaryn tarta otyryp, sporttyń basym túrleri boıynsha jattyqtyrýshylardy oqytý josparlanýda.

 2025 jylǵa deıin

33 mektep salynady

Keıingi bes jyl kóleminde oblysta iske asyrylyp jatqan «Úshtildi bilim berýdi damytý» óńir­lik jobasy aıasynda til­dik pánder muǵalimderiniń kásibı deńgeıi artty. Sonyń nátı­jesinde muǵalimderdiń oqytý ádistemesin meńgerýi 14%-dan 89%-ǵa, al oqýshylardyń bilim sapasy 53%-dan 62%-ǵa deıin artty. Bıyl orys tilin­de oqytatyn mektepterde prak­tıkalyq qazaq tilin oqytý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan joba­nyń 3 jyldyq kezeńi bastala­dy. Ol úshin oblystaǵy aldyń­ǵy qatarly 100 mekteptiń 200 muǵalimi praktıkalyq qazaq tilin tereńdete oqydy.

– Memleket basshysy qoıǵan mindetterdi oryndaý úshin bıyl­dan bastap halyqaralyq pán olımpıadalarynyń jeńimpaz­daryna birrettik syıaqy berý kózdeldi. Baǵdarlamalaý bo­ıynsha bilim sapasyn arttyrý maqsatynda oblystyń barlyq 647 mektebinde oqýshylar men ustazdar halyqaralyq standart boıynsha IT baǵdarlamasyn tereńdete oqıdy. Oqýshylardyń ǵylymı jáne Start-up jobalaryn iske asyrýǵa 2018 jyldan beri 23 mln teńgeniń 25 granty bólindi. Bul jumys jalǵasyn tabady, – dedi oblys ákimi.

Sonymen qatar Prezıdenttiń 2025 jylǵa deıin Qazaqstanda 1000 mektep salý tapsyrmasyna oraı Shyǵys Qazaqstan oblysynda eski shaǵyn komplektili, aǵashtan salynǵan jáne mektepke arnalmaǵan ǵımarattardyń ornyna 33 jańa mektep salý josparlanyp otyr.

– О́ńirde úsh aýysymdy jáne apatty jaǵdaıdaǵy mektepter máselesi tolyqtaı sheshildi. Jyl sońyna deıin Semeı qalasynyń Stepnoe kentinde 300 oryndyq jáne Vostochnoe aýylynda 1 200 oryndyq eki mektep paıdalanýǵa beriledi. Rıdder qalasynda 600 oryndyq mekteptiń qurylysy bastaldy. Kelesi jyly taǵy 6 mekteptiń qurylysy aıaqtalady. Balabaqshalar men mektepterdegi qaýipsizdik bizdiń basty nazarda. Barlyq bilim berý mekemeleri beıne baqylaý, arnaıy kúzet jú­ıe­lerimen qamtamasyz etil­gen. «Dabyl» túımeleri, týr­nı­ket­ter, metall detektorlary or­na­tylyp jatyr, – dedi oblys ákimi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynda eńbek resýrstaryn daıyndaý máselesine kózqaras aıtarlyqtaı ózgerdi. «Jas maman» jobasy boıynsha bazalyq kolledjder janynan 6 quzyrettilik orta­lyǵy ashyldy. Onda stýdentter jańa zamanaýı jabdyqta tájirıbeden óte alady. Jyl sońyna deıin taǵy 5 ortalyq ashylady. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bes áleýmettik bastamasyn iske asyrý aıasynda stýdent jastardyń ómir súrý jaǵdaıyn jaqsartý máseleleri sheshilýde. Aımaq basshysy­nyń aıtýynsha, kolledjderde josparlanǵan 7 jataqhananyń 1 520 oryndyq 5 jataqhanasy paıda­lanýǵa berilip, 488 oryn­dyq eki jataqhananyń qurylysy júrgizilýde. Sondaı-aq, «Bilikti maman» jobasy tabys­ty iske asyrylýda. Buǵan 5 jylda túlekterdiń sheteldik joǵary oqý oryndaryna ketýiniń 5 ese qysqarýy dálel bola alady.