Qaterli isik te emdeledi

Aýrýdyń jeńili bolmaıdy. «Qaı jeriń aýyrsa, ja­nyń sol jerde» dep atam qa­zaq tegin aıtpaǵan bolar. Al qaterli isik degendi estigende barly­ǵy­myzdyń da denemiz tiksinip qalady. Alaıda, qazir dárigerler aldyn alsa bul derttiń de shıpasy bar ekenin aıtyp, alań kóńilge dem bere bastady. Sonyń bir dáleli, budan buryn habaryn bergenimizdeı, jýyrda Astanada shahar basshysy Imanǵalı Tasmaǵambetov pen Gýstav Rýssı atyndaǵy fransýz Onkologııa ınstıtýtynyń bas dırektory Aleksandr Eggermont arasynda qol qoıylǵan strategııalyq seriktestik pen yntymaqtastyq týraly memorandým edi. Qaterli isik derti sanynyń artýy tek bizdiń eldiń densaýlyq saqtaý salasynyń ǵana emes, barlyq damyǵan memleketterdiń basty máselesine aınalyp otyr­ǵany anyq. О́ıtkeni, bul aýrý-syrqatqa shaldyqqandardyń qaıtys bolýy halyqtyń ólýi men múgedek bolyp qalýyna ákelip soǵýda.  Jyl saıyn álemde atal­ǵan dertke ushyraýdyń 10 mıllıon oqıǵasy tirkelse, osy aýrýdan kóz jumý kórsetkishi 6,2 mıllıonnan asady eken. Mamandardyń boljamdaryna súıensek, 2020 jylǵa qaraı jyl saıyn osy dertke shaldyǵý oqıǵasy 20 mıllıonǵa deıin artyp, ólim kórsetkishi 10 mıllıonǵa jetetin kórinedi. AQSh, Ulybrıtanııa, Germanııa, Japonııa syndy aýqatty ári damyǵan memleket­terde aýrý-syrqaý deńgeıi  áldeqaıda joǵary deıdi. Al TMD memleketteriniń arasynda bul kórsetkish elimizde Reseıge qaraǵanda, birshama tó­men bolǵanmen Ortalyq Azııa elderimen salystyrǵanda joǵary kórinedi. 2013 jyly respýblıkamyzda qaterli isikke shaldyǵý oqıǵalary 100 myń adam­ǵa eseptegende 194,1-ge jet­ken, al 2012 jyly 190,6-ny qurapty. Qazaqstanda jyl saıyn qater­li isikke shaldyǵýdyń 30 myńǵa jýyq faktisi tirkeledi eken. 140 myńǵa jýyq onkolo­gııalyq naýqas esepke alynsa, onyń ishinde 60 paıyzdan as­tamy hımıoterapııadan ótýge muqtaj. Elimizde onkologııalyq naýqastardy dári-dármektermen qamtamasyz etý tolyq kólemde tegin júzege asyrylady. Búgingi tańda Astana qala­synyń onkologııalyq dıs­pan­serinde em-dom jasaý, qa­terli isikti anyqtaý ha­lyq­aralyq hattamalarǵa sáı­kes júrgiziledi. Degenmen, dıs­panserdegi hımııalyq sáýle te­rapııasyn avtomattandyrý jáne ońtaılandyrý úshin aq­parattyq júıemen qosymsha jabdyqtaý qajet desek, kadrlar biliktiligin arttyrý da mańyzdy sanalady. Onkologııalyq dıs­panser orta eseppen 6,5 myń qala turǵyndaryna, sony­men birge, medısınalyq uıym­dy tańdaý boıynsha ózge qa­la tur­ǵyndaryna da kómek kór­setedi. Onyń bazasynda hı­­rýrgııanyń ınnovasııalyq ádister arqyly otalar jasalady. 2009 jyly Astana qalasyn damytý baǵdarlamasy boıynsha onkologııa ortalyǵynyń zamanaýı jabdyqtarmen jab­dyqtalǵan morfologııalyq dıag­nostıka blogy bar, aýysymyna 380 kelip-ketýshilerge arnalǵan emhana, jańa 245 oryndy jańa emdeý korpýsy qoldanysqa berilgen. Joǵaryda aıtylǵan, Gýstav Rýssı atyndaǵy Onkologııa ınstıtýty quramynda 11 joǵary tehnologııalyq ǵylymı zerthana, 2300-den astam joǵary bilikti maman jumys is­teıdi. Jyl saıyn eki júz myń­ǵa deıin keńester berilip, shamamen 12900 stasıonarlyq naý­qastarǵa qyzmet kórsetiledi. Osy kúnderi Fransııada obyrmen aýyrǵan naýqastardyń 70 paıyzy saýyǵyp shyqqan. Bul derek naýqastar kóńilin bir serpiltip tastary anyq. Eldi osy úrdis Astana qalasynda jalǵasyn tabady dep otyr. Atynyń ózi aıtýǵa aýyz barmaıtyn onkologııa aýrýynyń aldyn alýdy jáne ony emdep jazýǵa orasan septigin tıgizetin ıgilikti is asa quptaýǵa turarlyq. Jaqsy nátıje Otanymyzda ornyǵyp, Fransııa  jurtyndaı bizdiń eldiń azamattary da bola­shaqta 70 paıyz, keıin odan da joǵary jetistikke jetip jatsa, eńseli elorda mereıi arta bereri anyq. Ábdirahman QYDYRBEK, «Egemen Qazaqstan».