QAZAQSTAN QARÝLY KÚShTERI JAŃA MYŃJYLDYQTA

7 MAMYR – OTAN QORǴAÝShYLAR KÚNI Qalyptasqan ıgi dástúr boıynsha Qazaqstan halqy men Otan qorǵaýshylar 1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń jarqyn merekesi qarsańynda Otan qorǵaýshy kúnin atap ótedi. Biz qazaqstandyqtardyń Uly Otan soǵysy maıdandaryndaǵy er­lik­terin, olardyń tyldaǵy qajyr­ly eńbegin árqashan maqtan tuta­myz. Uly Jeńisti jaqyndatqan ar­dagerlerdiń erligi men qahar­man­dyǵy aldynda basymyzdy ıemiz. Aǵa urpaqtyń erlik dástúrleri tól Qarýly Kúshterimizdiń qata­ryn­da laıyqty qyzmet atqaryp júrgen búgingi qazaqstandyq jaýyn­gerlerdiń sapynda da zańdy jalǵasyn tabýda. Osydan 18 jyl buryn Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshterin qurý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Táýelsizdiktiń basty kepili – óz jerin kez kelgen qol suǵýshy­lyq­tan qorǵaýǵa qabiletti bolý. Sol se­bepti azattyqtyń aq tańy atqan sát­ten bastap memleket sheshken asa mańyzdy mindetterdiń ishinde ulttyq qaýipsizdik, qazirgi zamanǵy jáne urysqa qabiletti armııa qurý problemalary Elbasy – Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qol­bas­shysy Nursultan Ábishuly Nazar­baev­tyń birinshi kezektegi qamqorlyǵynda boldy. Qarýly Kúshterimizdiń qurylý, qalyptasý jáne damý úderisteri El­ba­synyń esimimen tyǵyz baıla­nys­ty ekeni barshaǵa belgili. Memleket basshysynyń tikeleı basshyly­ǵy­men sol kezdegi qalyptasqan ahýal­ǵa baılanysty Qazaqstan Res­pýb­lıkasy táýelsizdiginiń, aýmaqtyq tutastyǵy men damýynyń kúzetinde turýǵa arnalǵan armııa qurýǵa barlyq jaǵdaılar jasaldy. Qazaqstan armııasyn qurý is júzinde “taza paraqtan” bastaldy deýge tolyq negiz bar. Alǵashqy jyl­dary Qorǵanys mınıstrliginiń óte kúrdeli uıymdastyrý máse­le­le­rin sheshýine týra keldi. Sol tusta Qazaqstanda qyzmet etken gene­ral­dar men ofıserler óz Otanynyń naǵyz patrıottary edi. Alǵashqy ás­kerı basshylyq ta solardyń ara­synan jasaqtaldy. Olardyń esimi bárimizge jaqsy tanys. Qarýly Kúshterimizdiń qa­lyptasyp, nyǵaıýy jolynda ter tókken úsh generalymyz Otany­myz­dyń eń joǵary nagradasy “Ha­lyq Qaharmany” ataǵyn ıelendi. Olar táýelsiz Qazaqstannyń tuń­ǵysh Qorǵanys mınıstri armııa ge­neraly Saǵadat Nurmaǵambetov, ar­mııa generaly Muhtar Altynbaev, general-leıtenant Baqytjan Ertaev syndy azamattar. Elimizde qysqa merzim ishinde Qor­ǵanys mınıstrliginen, Bas shtab­tan, Qurlyq áskerlerinen, Áskerı áýe kúshteri jáne Áýe sha­býylyna qarsy qorǵanys kúsh­te­rinen turatyn Qarýly Kúshterdiń basqarý júıesi quryldy. Osy kezeńde Qarýly Kúshterdi qurýmen qatar memlekettiń áskerı qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin saıası-dıplomatııalyq sıpattaǵy sharalar da úzdiksiz júzege asy­ry­lyp jatty. El basshylyǵy barlyq kúsh-jigerin shekara perımetri boı­ynsha qaýipsizdik beldeýin qurýǵa, ujym­dyq qaýipsizdiktiń aımaqtyq júıesi negizderin jasaýǵa, ıadrolyq qaterdi azaıtýǵa jumyldyrdy. Onyń jarqyn dáleli Qazaq­stan KSRO-dan mura bolyp qal­ǵan ıadrolyq arsenalǵa degen qu­qy­ǵynan óz erkimen bas tartyp, Iаdrolyq qarýdy taratpaý týraly shartqa qosyldy. Ústimizdegi jyldyń sáýir aı­yn­da Vashıngtonda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi jahandyq sammıtte Qazaqstannyń jasampaz mıssııasyn halyqaralyq qoǵam­das­tyq moıyndap, Elbasyna Beı­bitshilik jáne aldyn alý dıplo­matııasy syılyǵynyń tabys etilýi Qazaqstannyń alǵashqy kúnnen-aq durys joldy tańdaǵanyn dálel­dese kerek. Aımaqta ujymdyq qaýipsizdik júıesin qurý jónindegi jumys­tar­dyń aıasynda Qazaqstan TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń Ujym­dyq qaýipsizdik sharty uıymyna kirdi. Áskerı saıasattyń negizgi maz­muny, bastapqy kezeńdegi áskerı qurylystyń baǵyttary 1993 jyly qabyldanǵan Qazaqstannyń al­ǵash­qy Áskerı doktrınasynda aı­qyndaldy. Ol qujat zańnamalyq jáne normatıvtik quqyqtyq akti­lermen qatar, egemen memlekettiń qalyptasý kezeńindegi áskerı qaýip­sizdikti, áskerı qurylysty qamtamasyz etýde oń ról atqar­ǵa­nyn tarıhtyń ózi dáleldep otyr. Doktrınany júzege asyrý Memleket basshysynyń tikeleı qadaǵalaýynda boldy. Qysqa merzim ishinde qorǵanys jáne ás­kerı qyzmet máseleleri jónindegi tórt birdeı zań, on bir jarǵy jáne jıyrmadan astam Úkimet qaýlylary qabyldandy. Olardyń bári de elimizdiń áskerı qaýip­siz­digin qamtamasyz etýdegi quqyqtyq negiz bolǵan qujattar edi. Áskerı kadrlardy daıarlaý júıesin kezeń-kezeńmen jetildirý álemdik úrdiske sáıkes otandyq áskerı bilim men ǵylymnyń úlgisin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. О́ıtkeni Qarýly Kúshterdiń qýaty bilimde ekenine eshkim kúmán keltirmese kerek. Qazirgi tańda otandyq bilim berý júıesi tolyq qalyptasyp úlgerdi. Qazaqstandyq áskerı bilim berý júıesin Ulttyq qor­ǵa­nys ýnıversıteti bastaǵan bes birdeı áskerı ınstıtýt quraıdy. Bu­dan ózge Elbasynyń jeke bas­tamasymen qurylǵan kásibı ser­janttar daıarlaıtyn Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kadet korpýsy da elimizdiń maqtanyshyna aınalyp otyr. 1997 jyly Elbasy uzaq mer­zimdi “Qazaqstan-2030” Strate­gııa­lyq damý baǵdarlamasyn qabyl­da­ǵan edi. Bul qujat memleketimizdiń shyn mánindegi damýyna negiz bergen ulttyq baǵdarlamaǵa aı­nal­dy desek artyq aıtqandyq emes. Baǵdarlamadaǵy negizgi basym­dyq­tyń biri ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý máselesi boldy. Osy baǵdarlamaǵa sáıkes stra­te­gııalyq baǵyt-baǵdarymyz ne­gizinde doktrınalyq erejelerimizdi qaıta qaraýǵa týra keldi. Sonyń negizinde 2000 jylǵy 10 aqpanda Qa­zaqstannyń ekinshi Áskerı dok­trınasy qabyldandy. Bul qujat aldyńǵy doktrınaǵa qaraǵanda qorǵanys sıpatyna ıe jáne tujy­ry­my jaǵynan erekshelendi. Jıyrma birinshi ǵasyrdyń ba­synda álemdegi jaǵdaı árqıly qa­lyptasty. 2001 jylǵy 11 qyr­kúıek­tegi Amerıka Qurama Shtat­ta­ryndaǵy qaıǵyly oqıǵalar, álemniń túkpir-túkpirinde oryn alǵan shıelenis oshaqtary aımaq­ta­ǵy jáne álemdegi geosaıası ahýal­dy túbegeıli ózgertti. Álem­dik órkenıet halyqaralyq, trans­ult­tyq lańkesshildik shıelenisine ushyrady. Aımaqtaǵy ahýaldy turaqsyzdandyratyn jáne ulttyq qaýipsizdikke qater tóndiretin jańa faktorlar tóbe kórsetti. Osyndaı jaǵdaılarda jańa sa­pa­ly Qarýly Kúshterdi qurýǵa ba­ǵyttalǵan birqatar sharalar qabyl­daý qajet boldy. Elbasynyń “Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Qarýly Kúshteriniń qu­rylymyn odan ári damytý shara­la­ry týraly” 2003 jylǵy 7 ma­myrdaǵy №1085 Jarlyǵy tól armııamyz damýynyń jańa kezeńi boldy. Osyǵan sáıkes áskerler men áskerı basqarý organdarynyń ońtaılandyrylǵan qurylymdary quryldy. Onyń júzege asýy retinde quramyna tórt óńirlik qolbas­shy­lyq kiretin Qurlyq áskerleriniń, Áýe qorǵanysy kúshteriniń, Áske­rı-teńiz kúshteriniń qurylýyn aıta alamyz. Sondaı-aq Joǵarǵy Bas qolbasshynyń rezervi bolyp tabylatyn Aeroutqyr áskerleri, Raketa áskerleri men artıllerııa is júzinde ózderiniń tıimdiligin kórsetip otyr. Álemdegi, sondaı-aq Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy geosaıası jaǵ­daıdyń ózgerýi, qaýipsizdiktiń jańa qaterleriniń paıda bolýy Qazaq­stannyń úshinshi Áskerı dok­trı­nasyn qabyldaýǵa áser etti. Jańa Áskerı doktrınada mem­le­kettiń áskerı qaýipsizdigin qam­ta­masyz etý, soǵystar men qarýly janjaldardy boldyrmaý, Qarýly Kúshterdi, basqa da áskerler men áskerı quralymdardy damytý men qoldaný, sondaı-aq biryńǵaı mem­lekettik áskerı-tehnıkalyq saıasat júrgizý jáne memlekettiń qor­ǵanys tapsyrysyn qalyptastyrý týraly anyq jazylǵan. Áskerlerdiń áleýeti men qýaty negizinen jaýyngerlik ázirlik bolyp tabylatyny sózsiz. Jaýyn­gerlik ázirliktiń artqanyn kór­se­tetin keshendi sharalar áskerlerde jyl saıyn josparly túrde ótkizilip turady. 2009 jyly ártúrli deńgeıdegi 52 áskerı jattyǵý ótkizildi. Olar­dyń qatarynda “О́zara is-qımyl”, “Shep”, “Dala qyrany” sııaqty keń kólemdi oqý-jattyǵýlaryn ataýǵa bolady. Bul jattyǵýlarda otty núktelerdegi jaýyngerlik qımyldar tájirıbesi saraptalyp, Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń bas­qa da áskerler men áskerı qu­ralymdardyń lańkestikke qarsy ózara is-qımyldary pysyqtaldy. 2008 jyldyń jeltoqsan aıynda Býrabaıda ótken beıresmı sammıtte Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń Prezıdenti Nursultan Na­zar­baev Jedel qımyldaıtyn ujym­dyq kúshterdi qurý jóninde usynys aıtqan bolatyn. Elbasy­nyń bul bastamasy uıymǵa múshe memleketter basshylarynyń tara­py­nan qyzý qoldaý tapty. Qazaq­stannyń qarqyndy damýyn, onyń Qarýly Kúshteriniń joǵary teh­nologııalyq turǵydan jaraqta­lýyn, joǵary kadrlyq áleýetin jáne jaqsy bazalyq daıyndyǵyn eskere otyryp, UQShU basshy­ly­ǵy Jedel qımyldaıtyn ujymdyq kúshteriniń alǵashqy jattyǵýyn Qazaqstanda ótkizý týraly sheshim qabyldady. Ujymdyq qaýipsizdik sharty uıymyna múshe memleketter bas­shy­larynyń tapsyrmasy boıyn­sha jáne Ujymdyq qaýipsizdik keńesiniń 2009 jylǵy 4 aqpandaǵy sheshimine sáıkes Qazaqstan Qarý­ly Kúshteriniń tarıhynda tuńǵysh ret Qurlyq áskerleriniń “Máti­bu­laq” polıgonynda 2009 jyldyń 16 qazanynda Ujymdyq qaýip­siz­dik sharty uıymy Jedel qımyldaıtyn ujymdyq kúshteriniń “О́zara is-qımyl” birlesken keshendi lań­kestikke qarsy jattyǵýy ótkizildi. Ujymdyq qaýipsizdik sharty uıymy Jedel áreket etý ujymdyq kúshteriniń basqarý organdary men bólimsheleriniń tuńǵysh ret ót­kizilgen bul jattyǵýlaryna 15 myń­nan astam ásker, 1500 brondy tehnıka jáne júz shaqty áskerı ushaq pen tikushaq qatysty. Jat­tyǵýǵa qatysqan áskerdiń negizin bizdiń ofıserler men sarbazdar, áskerı tehnıkanyń negizin qazaq­standyq tehnıka qurady. Qazaq­stan áskeri aldyna qoıǵan tap­syr­many abyroımen oryndap shyqty. Oqý-jattyǵýlarda áskerı sheber­lik tanytyp, kez kelgen ýaqytta memleketimiz ben onyń halqyn qorǵaýǵa ázir ekendigin kórsete bildi. Jattyǵýǵa Elbasymyz Nur­sultan Ábishuly Nazarbaev pen oǵan qatysqan elderdiń basshy­lary joǵary baǵa berdi. Qazirgi tańda Shanhaı ynty­maqtastyq uıymy sheńberinde 2010 jyly Qazaqstanda ótetin keń kólemdi “Beıbit mıssııa” halyq­ara­lyq oqý-jattyǵýlaryna daıyn­dyq jumystary júrip jatyr. Qazirgi basty basymdyq­tardyń qatarynda áskerlerdiń sapalyq ólshemderin arttyrý, olardy ke­zeń-kezeńmen qarý-jaraqtyń za­manaýı úlgilerimen, áskerı tehnı­ka­men jáne arnaıy qurylǵy­lar­men jaraqtandyrý bar. Sonymen qatar, joǵary dáldiktegi qarýlardy ıelený de mańyzdy bolyp otyr. Aldaǵy ýaqytta armııany teh­nı­kalyq jaraqtandyrýdy aıaqtaý, otandyq qorǵanys ónerkásibi ke­shenine qarasty jetekshi kásip­oryn­darmen birlesip, halyqara­lyq standarttarǵa saı qarý-jaraq pen áskerı tehnıkanyń ozyq úlgi­lerin shyǵarýdy jolǵa qoıý jalǵasa bermek. Áskerı qyzmetshilerdiń daı­yn­dyq sapasyn arttyrý arqyly kadrlyq áleýetti jetildirýge de barynsha nazar aýdarylyp otyr. Áskerı qyzmettiń bedelin art­ty­ryp, áskerı qyzmetshilerdiń már­tebesin kóterý boıynsha úlken jumystar atqarylýda. Áskerılerdiń áleýmettik jaǵ­daıy Elbasynyń turaqty naza­rynda. Memleket tarapynan qor­ǵ­anys salasyna qajetti qarajat jyl saıyn bólinýde. Turǵyn úımen qamtamasyz etý – áskerı qyzmetshilerdiń áleý­mettik paketindegi basty basym­dyq­tardyń biri. Jaqyn kúnderi áskerıler úshin turǵyn úı salýmen qatar, olardy baspanamen qamta­masyz etýdiń basqa da tetikteri qa­rastyrylatyn bolady. Onyń ishinde ıpotekalyq, arendalyq baspanalardy bólý júıesin qurý máseleleri bar. Qazaqstan Qarýly Kúshteri de órkenıet kóshinen qalmaı, álemdik standartqa saı áskerı qalashyq­tardy qalyptastyrýǵa kiristi. Alysty-jaqyndy garnızondarda áskerı qyzmetshilerge arnalǵan turǵyn úılerden bólek birneshe jattyǵý zaldary men júzý basseıni bar sport keshenderi de paıdalanýǵa berildi. Osynyń bári bizge áskerı qyz­met­shilerdi áleýmettik qorǵaýda kóp­tegen problemalardyń túıinin sheshýge sózsiz múmkindik berip otyr. Qazaqstan Qarýly Kúshteri tý­ǵan Otanynyń shynaıy patrıot­tary qyzmet etetin, óskeleń urpaq úshin arman bolatyn, shyn mánindegi bedeldi jáne qurmetti qyzmet bolyp qala bermek. Qazaqstandyqtar ózderiniń qorǵany – Qarýly Kúshterimen maq­tana alady. Búgin – Otan qor­ǵaý­shy kúni. Bul – búkil Qazaq­stan halqynyń meıramy. Bul – Qarýly Kúshter ardagerleriniń jáne barlyq áskerı qyzmet­shilerdiń tól merekesi. Uly Otan soǵysy jáne eńbek ardagerlerin, sondaı-aq barsha qazaqstandyqtardy Jeńistiń 65 jyldyǵymen shyn júrekten quttyqtaımyn. Aspanymyz ashyq, elimiz tynysh bolsyn. Jeńis soldatynyń dańqy arta bersin! El táýelsizdiginiń kepili Otan qorǵaýshylaryn tól merekeleri­men quttyqtaımyn. Tynyshtyq kú­zetindegi abyroıly qyzmet­te­ri­ńiz ben súıikti Otanymyz – Qa­zaq­stan Respýblıkasyn gúldendirý jolyndaǵy eńbekterińizge tabys­tar tileımin! Elimizde erekshe qasterlenetin merekelerdiń qatar kelýi de urpaqtar sabaqtas­ty­ǵy­nyń jarqyn dáleli bolsa kerek. Ádilbek JAQSYBEKOV, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstri.