Qubylamyzben qaýyshtyrǵan azattyq: Egemendikke deıin elimizde 68 meshit bolsa, búginde olardyń sany 2600-ge jetti

Sóz basynda atap ótkenimizdeı asyl dinimiz, ásirese, keńestik bolshevıkter tusynda qatty qysymǵa ushyrady. Máselen, 1920 jyly Orta Azııada qyzmet etken 30 myń meshitten 1940 jyly 1 myńy qalsa, barlyq med­rese tolyq jabyldy. Qýǵyn-súrgin jyldary 47 myń din qyzmetkeriniń 2 myńǵa jýyǵy ǵana tiri qaldy. Máshhúr Júsip atamyz «Saryarqa kimdiki?» atty jyrynda: «Qurandy qor, moldany bozdaı qylyp, Ki­ris­ti sóndirýge ıslam nuryn» de­ge­nindeı, musylmanshylyqty tun­shyqtyrýdyń saldarynan ǵa­­syrlar boıy qazaq qoǵamyn tu­tas­­tyryp turǵan, adamgershilik, aǵaıyngershilik sııaqty berik ustyndar búlinip, ımansyzdyq oryn aldy. Mysaly, 1920-jyldar aıaǵynda Keńes Odaǵynda «Qudaısyzdar uıymy» deıtin dinge qarsy qurylym paıda boldy. Osy uıymǵa múshe bolý mártebe sanaldy...

Al elimiz táýelsizdik alǵan tus­ta, halqymyzdyń keńes kezin­de qojyrap ketken ımanı tú­si­ni­gin tiriltip, ata-baba dás­tú­ri­men ushtasqan ıslamnyń ozyq ádep-úlgisin qalpyna keltirý qa­jet­tigi týyndady. Bul máselede Nursultan Ábishuly ońtaıly sheshim qabyldap, memleketti bas­qarýda ult birligi men din tutas­ty­ǵyn birinshi orynǵa qoıyp, dos­tyq pen kelisimniń úzdik úlgisin qa­lyp­tastyra aldy. Allaǵa shúkir, osynaý sarabdal saıasattyń arqasynda elimizde tynyshtyq pen turaqtylyq saltanat qurdy. Osynaý tarıhı iske bastamashy bolyp, elimizdegi 100-den astam ult pen ulysty bir shańyraqtyń astyna toptastyra bilgen Elbasynyń eren eńbegi tarıhta məńgi qala bermek.

Sondaı-aq Nursultan Ábish­uly təýelsizdik jyldarynda dinı senimi men ustanymy bir ar­na­ǵa toǵysa bermeıtin əlemdik dəs­túrli din kóshbasshylarynyń basyn elordaǵa qosyp, din qaı­rat­kerlerin ortaq maqsatqa únde­di. Osy oraıda Nur-Sultan qala­synda ər úsh jyl saıyn óte­tin Əlemdik jəne dəstúrli din lıder­le­riniń sezi jer júzindegi dini men tili, ulty men ulysy bólek kúlli adamzat balasyn birlik pen beı­bitshilikke, ymyra men yn­ty­maq­qa uıystyrǵan keleli basqosý boldy.

* * *

Qazirgi tańda elimiz boıynsha 3 464 ǵıbadat orny tirkelse, onyń ishinde 2 600 meshit, 294 pra­voslavıe jáne 109 katolık shirkeýi, 495 protestant hramy men ǵıbadathanasy, 7 ıýdeı sınagogasy, 2 býddashylar hramy, 7 «Krıshna sanasy qoǵamy» jáne bahaı qaýymynyń qulshylyq úıinen basqa, 18 konfessııa, 3 514 dinı birlestik bar eken. Bular 2011 jyly 11 qazanda qa­byl­­danǵan «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» Zań sheń­be­rinde ózderiniń is-áreketin úı­les­tirýde. Sondaı-aq elimiz tur­­ǵyndarynyń 9,1 paıyzy pravoslavıe ustanymyna júginse, 72,2 paıyzy musylman jamaǵaty eken.

Osy oraıda respýblıka tur­ǵyn­­darynyń eleýli bóligin qurap otyrǵan musylman qaýy­my­nyń ulyq meıramy – Qurban aıt El­ba­sy sheshimimen demalys kúni bolyp jarııalandy. Sondaı-aq respýblıka boıynsha ıslam ilimin damytý maqsatynda Tuńǵysh Pre­zı­dentimizdiń qamqorlyǵymen Nur-Múbarak ýnıversıteti ashyldy. Bul oqý ornyn qazirge deıin 2 359 stýdent bitirse, onyń 254-i ǵylym magıstri, 39-y ǵylym doktory. Búginde ýnıversıtetde 1 627 stýdent bilim alýda. Ol úshin memleket tarapynan arnaıy granttar bólinýde. Sonymen qatar 9 medresege kolledj mártebesi berilgen. Bul kolledjderde 2 769 shákirt bilim alyp jatyr.

Táýelsizdik jyldarynda eli­miz­diń din salasy Túrkııa, My­syr, Saýd Arabııasy, Malaı­zııa, Indonezııa sekildi eldermen sharıǵı bilim, qajylyq, halal standarttaý isi boıynsha ekijaqty memorandým qabyldady. Sonymen qatar Reseı, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne taǵy basqa kórshi memlettermen din jóninde ortaq kelisimder jasaldy. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy shetelderdiń elimizdegi birqatar elshiligimen yntymaqtastyqty nyǵaıtyp, baýyrlas elder arasyndaǵy rýhanı baılanysty bekite túsýge mán be­rip keledi.

Qazirgi tańda elimizde resmı túrde 6 qarılar daıyndaý ortalyǵy jumys isteıdi. Dinı basqarma uıymdastyratyn dás­túrli respýblıkalyq Quran baı­qaýlary qarılardyń Quran jattaýyna úlken jiger syılaý­da. Sonyń dáleli jyl saıyn Túr­kistan qalasynda Qurandy jatqa jáne mánerlep oqýdan res­pýb­lı­ka­lyq baıqaý ótedi.

Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy qar­sańynda kúlli musylman ja­ma­ǵaty úshin óte úlken syı – el­orda tórinde sáýletine kóz toı­maıtyn «Əziret Sultan» m­eshiti salynyp, eki jyl buryn Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń keńsesi bas qalada boı kóterse, sońǵy jyldary dinı basqarma janynan zaman talabyna saı bas­pa, aqparat, aýdarma, qoǵammen baılanys salasy jandanyp, birneshe jańa bólim: «Zeket jáne qaıyrymdylyq» qory, «Ýaqyp» qory, «Mýftııat» bas­pa­sy, «Halal damý», «Qamqor-Sharapat» mekemesi qatarly uıym­dar abyroıly qyzmet at­qa­­rý­da. Sonyń ishinde «Zeket pen qaıyrymdylyq» qorynyń bas­tamasymen baspanaǵa asa muq­taj 500-den astam otbasyǵa pá­ter kilti tabystaldy. Bul sha­ra Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev tarapynan úlken alǵysqa bólendi.

Osy oraıda táýelsizdigimizben qatar kelgen taǵy bir qasıetti qul­shy­lyq qajylyq jolǵa qoıyldy. Egemendigimizdiń alǵashqy jylynda elimizden 74 adam qajylyq paryzyn ótegen bolsa, qazirgi tańda jyl saıyn qasıetti saparǵa ba­ratyn jandardyń sany 4 myń­ǵa jetti. Egemendiktiń 30 jy­lyn­­da 60 myńnan astam adam qajylyq paryzyn ótedi. Qajylyq paryzyn óteımin degen azamattar úshin tikeleı áýe reısteri ashylyp, qolaıly jaǵ­­daı jasalýda.

Dál qazir Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń aıryqsha qamqor­ly­ǵymen elordada záýlim meshit boı kóterip keledi. Bul Orta Azııa­daǵy eń úlken meshit bolady dep kútilýde. Ǵıbadathana aýmaǵy 57 myń sharshy metr bolsa, munaralarynyń bıiktigi – 130 metrdi quraýda. Sondaı-aq bas kúmbeziniń bıiktigi – 88,2 metr. Namaz oqıtyn orynnyń sy­ıymdylyǵy 15 myń adamdy qam­tysa, áıelder bólmesi 3 myń oryn­ǵa shaqtalǵan eken. Buıyrsa, elor­damyzdyń sol jaǵalaýynan oryn tepken bul meshit musylman ále­miniń mańyzdy nysanyna aı­nalmaq.