Osy aptada ońtústik astanamyz Almatyda oryn alǵan ońdy oqıǵanyń bastysy «Qazaq eposy» ataýymen shyqqan anımasııalyq fılmderdiń tusaýkeseri boldy. Eldiń erteńine alańdaıtyn jamaǵat memlekettik tapsyryspen shyǵarylǵan ónimderdi janashyrlyqpen jasalǵan eken desti.
О́tken jyly da Almaty qalasy ákimdiginiń tilderdi damytý, muraǵattar jáne qujattama basqarmasy muryndyq bolýymen qazaq ertegileriniń jelisi boıynsha túsirilgen mýltfılmder jınaǵy shyǵarylǵan bolatyn. Basqarma bastalǵan úlken úrdisti jalǵastyryp, kezekti jınaqty shyǵardy.
Ári Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy tilderdi damytý men qoldanýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý maqsatynda atqarylǵan iske balabaqsha basshylary, ádiskerler men qazaq tili oqytýshylary, «Aqjelken», «Baldyrǵan», «Ulan», «Drýjnye rebıata» basylymdarynyń jáne «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń qyzmetkerleri, qoǵamdyq uıymdar men BAQ ókilderi qatysyp, oı bólisti. Árıne, aldymen anımasııalyq týyndylardan úzindiler usynyldy. Anımasııalyq týyndylardy alǵash bolyp tamashalaǵan zııaly qaýym ókilderi balalyq shaqtaryn ańsap, mýltfılmdi ári qaraı kórgileri kelip ketkeni de ásire sóz emes.
Qazaq epostarynyń jelisi boıynsha túsirilgen mýltfılmder jınaǵy «Balalarǵa arnalǵan qazaq tili» atty anımasııalyq bilim berý jobasy boıynsha shyǵarylǵan. Jınaqqa «Alpamys batyr», «Qobylandy batyr», «Er Tarǵyn batyr», «Qambar batyr» jáne qazaq halyq ertegilerine qurylǵan mýltfılmder engen. Mýltfılmderdiń jalpy hronometrajy – 400 mınýt.
Ulttyq naqyshtaǵy mýltfılmder jas urpaq tárbıesine asa qajetti quraldardyń biri ekeni aqıqat.
Rasynda, bul jobada kitapqa qyzyǵa bermeıtin qazirgi balalardyń tanym-erekshelikteri eskerilgen. Jınaq búldirshinderge halyq aýyz ádebıetiniń asyl úlgisi – epostar arqyly til úıretýdiń jeńil ári oınaqy tásiline negizdelgen.
Jurttyń qolyna jańadan tıgen anımasııalyq jınaqtyń tusaýkeserinde «Jas órken» seriktestiginiń bas dırektory Júsipbek Qorǵasbek rızashylyqpen sóz qozǵap «Qazirgi balalarǵa kitap oqytý qıyn bolyp ketti. Bul bir ǵylymı is sııaqty bolyp qaldy. Munyń aldynda shyqqan mýltfılmder jınaǵyna qatysty eskertpe-syn aıtylǵan edi. Sol eskerilipti. Qazirgi baspa ónimderi men osyndaı anımasııalyq týyndylardy bala da, onyń ata-anasy da birigip, qyzyǵyp kóretindeı etip shyǵarý, ıaǵnı balany qyzyqtyrý máselesi aldymyzdan shyǵyp otyr. Jańa jınaq janashyrlyqpen shyǵarylǵan», dedi.
Fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent, epık jyrshy Berik Júsip HHI ǵasyr tabaldyryǵynda turǵanymyzda keleshekke qazaqtyń nesi jetip, nesi qalady degen saýal tóńireginde sóz qozǵap, «Qazaq eposy qubylasyn endi tapty. Iman da, ıba da, uıat ta qazaqtyń epostarynda. Balalarǵa arnalǵan bul mýltfılmder tupnusqasynan aıyrylmaǵan, eski jelisinen jańylmaǵan», dedi.
Osy jobanyń sátti júzege asýyna depýtat retinde qalalyq máslıhat tarapynan tıisti qarajatty bólýge yqpal etken «Almaty aqshamy» gazetiniń bas redaktory Qalı Sársenbaı dúnıede eń baıqampaz halyq bala ekendigin jáne bul «halyqtyń» tilin tabý qıyndyǵyn alǵa tartyp, jınaqqa kóńili tolǵandyǵyn bildirdi.
Anımasııalyq jınaqtyń tusaýkeserine kelgender Almaty qalasy tilderdi damytý, muraǵatar jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Mamaı Ahetovke alǵystaryn aıtty.
Tálim-tárbıe kilti – halyq pedagogıkasynyń negizinde deıtin joba avtorlary – mýltfılm keıipkerleri – Alpamys, Qobylandy, Er Tarǵyn, Qambar batyrlardyń erligin pash etetin qyzyqty sıýjetter jas býynnyń týǵan jerge degen mahabbatyn, Otanǵa degen súıispenshiligin oıatady dep otyr. Ulttyq qundylyqtardy nasıhattaıtyn otandyq týyndynyń tili jatyq, balanyń jas ereksheligine saı qurylǵan. Ár serııadaǵy qazaq maqal-mátelderiniń negizindegi oqytý elementteriniń sıýjetpen baılanystyra dybystalýy balanyń qazaq tiline degen qyzyǵýshylyǵy men til úırenýge degen yqylas-yntasyn arttyrady.
Sonymen qatar, memlekettik tapsyryspen «Sıqyrly qalam» ınteraktıvti oqý-ádistemelik kesheniniń jańa nusqasy jaryqqa shyqty. Bul – respýblıkamyzda tuńǵysh ret qoldanysqa engizilgen, mektep jasyna deıingi balalarǵa arnalǵan jańa baǵyttaǵy ınnovasııalyq til úıretý quraly. Interaktıvti keshenmen jattyqqan bala qazaq jáne aǵylshyn tiline tán dybystardyń durys aıtylýyn, ekpindi durys qoldana bilýdi jeńil meńgeredi. Sózderdi býynǵa bólýdi, sanaýdy, tústerdiń reńin ataýdy, jadyna túıgen sózdik qory arqyly túrli is-áreketterge baılanysty qysqa sóılemder, shaǵyn áńgimeler qurýdy úırenedi. Sózdik qoryn molaıtyp, alǵys aıtý, ótinish bildirý, quttyqtaý tárizdi etıket tártibin oryndaýǵa da jattyǵady. Innovasııalyq keshen kez kelgen teledıdarǵa nemese kompıýterge qosylady, sol arqyly tanymdyq, qyzyqty baǵdarlama tamashalap otyrǵandaı áser beredi. «Sıqyrly qalam» arqyly balalarǵa bir mezgilde oqýǵa, tyńdaýǵa múmkindik tıedi. Til úıretý quralynyń ádis-tásilderi balalardyń jas ereksheligine saı úılestirilgen.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
О́tken jyly da Almaty qalasy ákimdiginiń tilderdi damytý, muraǵattar jáne qujattama basqarmasy muryndyq bolýymen qazaq ertegileriniń jelisi boıynsha túsirilgen mýltfılmder jınaǵy shyǵarylǵan bolatyn. Basqarma bastalǵan úlken úrdisti jalǵastyryp, kezekti jınaqty shyǵardy.
Ári Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy tilderdi damytý men qoldanýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý maqsatynda atqarylǵan iske balabaqsha basshylary, ádiskerler men qazaq tili oqytýshylary, «Aqjelken», «Baldyrǵan», «Ulan», «Drýjnye rebıata» basylymdarynyń jáne «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń qyzmetkerleri, qoǵamdyq uıymdar men BAQ ókilderi qatysyp, oı bólisti. Árıne, aldymen anımasııalyq týyndylardan úzindiler usynyldy. Anımasııalyq týyndylardy alǵash bolyp tamashalaǵan zııaly qaýym ókilderi balalyq shaqtaryn ańsap, mýltfılmdi ári qaraı kórgileri kelip ketkeni de ásire sóz emes.
Qazaq epostarynyń jelisi boıynsha túsirilgen mýltfılmder jınaǵy «Balalarǵa arnalǵan qazaq tili» atty anımasııalyq bilim berý jobasy boıynsha shyǵarylǵan. Jınaqqa «Alpamys batyr», «Qobylandy batyr», «Er Tarǵyn batyr», «Qambar batyr» jáne qazaq halyq ertegilerine qurylǵan mýltfılmder engen. Mýltfılmderdiń jalpy hronometrajy – 400 mınýt.
Ulttyq naqyshtaǵy mýltfılmder jas urpaq tárbıesine asa qajetti quraldardyń biri ekeni aqıqat.
Rasynda, bul jobada kitapqa qyzyǵa bermeıtin qazirgi balalardyń tanym-erekshelikteri eskerilgen. Jınaq búldirshinderge halyq aýyz ádebıetiniń asyl úlgisi – epostar arqyly til úıretýdiń jeńil ári oınaqy tásiline negizdelgen.
Jurttyń qolyna jańadan tıgen anımasııalyq jınaqtyń tusaýkeserinde «Jas órken» seriktestiginiń bas dırektory Júsipbek Qorǵasbek rızashylyqpen sóz qozǵap «Qazirgi balalarǵa kitap oqytý qıyn bolyp ketti. Bul bir ǵylymı is sııaqty bolyp qaldy. Munyń aldynda shyqqan mýltfılmder jınaǵyna qatysty eskertpe-syn aıtylǵan edi. Sol eskerilipti. Qazirgi baspa ónimderi men osyndaı anımasııalyq týyndylardy bala da, onyń ata-anasy da birigip, qyzyǵyp kóretindeı etip shyǵarý, ıaǵnı balany qyzyqtyrý máselesi aldymyzdan shyǵyp otyr. Jańa jınaq janashyrlyqpen shyǵarylǵan», dedi.
Fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent, epık jyrshy Berik Júsip HHI ǵasyr tabaldyryǵynda turǵanymyzda keleshekke qazaqtyń nesi jetip, nesi qalady degen saýal tóńireginde sóz qozǵap, «Qazaq eposy qubylasyn endi tapty. Iman da, ıba da, uıat ta qazaqtyń epostarynda. Balalarǵa arnalǵan bul mýltfılmder tupnusqasynan aıyrylmaǵan, eski jelisinen jańylmaǵan», dedi.
Osy jobanyń sátti júzege asýyna depýtat retinde qalalyq máslıhat tarapynan tıisti qarajatty bólýge yqpal etken «Almaty aqshamy» gazetiniń bas redaktory Qalı Sársenbaı dúnıede eń baıqampaz halyq bala ekendigin jáne bul «halyqtyń» tilin tabý qıyndyǵyn alǵa tartyp, jınaqqa kóńili tolǵandyǵyn bildirdi.
Anımasııalyq jınaqtyń tusaýkeserine kelgender Almaty qalasy tilderdi damytý, muraǵatar jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Mamaı Ahetovke alǵystaryn aıtty.
Tálim-tárbıe kilti – halyq pedagogıkasynyń negizinde deıtin joba avtorlary – mýltfılm keıipkerleri – Alpamys, Qobylandy, Er Tarǵyn, Qambar batyrlardyń erligin pash etetin qyzyqty sıýjetter jas býynnyń týǵan jerge degen mahabbatyn, Otanǵa degen súıispenshiligin oıatady dep otyr. Ulttyq qundylyqtardy nasıhattaıtyn otandyq týyndynyń tili jatyq, balanyń jas ereksheligine saı qurylǵan. Ár serııadaǵy qazaq maqal-mátelderiniń negizindegi oqytý elementteriniń sıýjetpen baılanystyra dybystalýy balanyń qazaq tiline degen qyzyǵýshylyǵy men til úırenýge degen yqylas-yntasyn arttyrady.
Sonymen qatar, memlekettik tapsyryspen «Sıqyrly qalam» ınteraktıvti oqý-ádistemelik kesheniniń jańa nusqasy jaryqqa shyqty. Bul – respýblıkamyzda tuńǵysh ret qoldanysqa engizilgen, mektep jasyna deıingi balalarǵa arnalǵan jańa baǵyttaǵy ınnovasııalyq til úıretý quraly. Interaktıvti keshenmen jattyqqan bala qazaq jáne aǵylshyn tiline tán dybystardyń durys aıtylýyn, ekpindi durys qoldana bilýdi jeńil meńgeredi. Sózderdi býynǵa bólýdi, sanaýdy, tústerdiń reńin ataýdy, jadyna túıgen sózdik qory arqyly túrli is-áreketterge baılanysty qysqa sóılemder, shaǵyn áńgimeler qurýdy úırenedi. Sózdik qoryn molaıtyp, alǵys aıtý, ótinish bildirý, quttyqtaý tárizdi etıket tártibin oryndaýǵa da jattyǵady. Innovasııalyq keshen kez kelgen teledıdarǵa nemese kompıýterge qosylady, sol arqyly tanymdyq, qyzyqty baǵdarlama tamashalap otyrǵandaı áser beredi. «Sıqyrly qalam» arqyly balalarǵa bir mezgilde oqýǵa, tyńdaýǵa múmkindik tıedi. Til úıretý quralynyń ádis-tásilderi balalardyń jas ereksheligine saı úılestirilgen.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
