Tarıhı derekterde halyq batyry Bógenbaı Aqshauly 1680 jyly týyp, 1778 jyly (keıbir derekterde 1775 jyl) dúnıeden ótkeni jaıly aıtalady. Fılolog ǵalym Serik Negımov, «Bógenbaı óz ómirinde 103 dúrkin irili-usaqty shaıqasqa qatysqan» deıdi. Keıbirin atap óter bolsaq, 1708 jylǵy Edil – Jaıyq joryǵy, 1710 jylǵy Qaraqum quryltaıy, 1729 jylǵy Bulanty – Bólenti shaıqasy, 1730 jylǵy Aqyraqaı maıdany, 1733 jylǵy Ereımentaýda bolǵan jońǵar taıshysy Ýas-Seren joryǵy, 1758 jylǵy Talqy – Qulja maıdany t.b.
Sol sııaqty, alashshyl aqyn Maǵjan Jumabaevtyń «Ashýy jaýǵan qardaı, shókken nardaı, Qart qyran Qanjyǵaly qart Bógenbaı» deýi batyrdyń erlik tulǵasyn áıgilep tursa, ataqty Buqar jyraý: «Qııadan qıqý tógilse, Attyń basyn tartpaǵan, Qısapsyz qol kórinse, Qorqyp jaýdan qaıtpaǵan», dep Bókeńe erekshe baǵa beredi.
Al búgingi Áskerı – tarıhı mýzeıge tapsyrylyp otyrǵan qundy jádigerge toqtalsaq, bul buıym buǵan deıin Aqmola oblysy, Ereımentaý aýdany, Maltabar aýylynyń turǵyny batyrdyń tikeleı urpaǵy Jabaı Batyrqojaulynyń úıinde saqtalyp kelgen. Bul jigittiń aıtýyna qaraǵanda, atasy Kenjáli keńes úkimeti kezinde urpaqtaryna «batyrdyń dýlyǵasyn úıden shyǵarmańdar, ol týraly eshkimge aıtpańdar» dep qatań eskertip, bolashaq urpaqqa aman jetkizýdi tapsyrǵan kórinedi. Bul áýlette Bógenbaı batyrdyń dýlyǵasymen birge saýytyda bolypty. Biraq ýaqyt óte kele shynjyr buıym tottanyp shirip ketken soń, onyń qaldyqtaryn yrymdap elge taratyp bergen eken. Bulardan basqa Bókeńniń aıbaltasy men kise beldigi Almaty turǵyny Álıhan Barlybaevtyń otbasynda saqtalsa, úzeńgisi, tósi, teskishi men uńǵyrýy aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıine tur.
Batyr atamyzdyń dýlyǵasyn kásibı turǵydan zerttegen qarýtanýshy, etnograf, sýretshi, sheber restavratorshy Qalıolla Ahmetjannyń qorttyndysynda: jádiger bolat temirden tutas quıyp jasalǵan, formasy jartylaı sheńberli, dıametri – 20,5 h 22 sm, shoshaq ushyna deıingi bıiktigi – 15,5 sm, tóbe shashaǵynnyń túbine deıingi bıiktigi – 12 sm. Dýlyǵanyń tóbe shashaǵy jeke jasalyp, tóbesine tórt jaǵynan shegemen bekitilgen. Tóbe shashaqtyń bıiktigi – 3,5 sm. Dýlyǵanyń aldyńǵy erneýine eni – 1,5 sm, uzyndyǵy – 8 sm mystan jasalyp, japyraqty oıý shekitilgen japsyrma ornalasqan. «Bul oıýly japsyrma metal dýylǵany aınala qorshap turǵan. Keıin belgisiz sebeptermen alynyp tastalǵan nemese adamdar tábirek retinde qıyp alǵan bolýy da múmkin», deıdi Qalıolla Samatuly.
Rásimdi qortyndylaǵan Ásker – tarıhı mýzeı basshysy Nurtaza Ásilov, el táýelsizdiginiń 30 jyldyq mereıtoıy qarsańynda ult tarıhynda óshpes izi qalǵan qazaq batyry Bógenbaıdyń dýylǵasy ekspozısııa tórinen oryn alýy úlken jańalyq. Sonymen qatar, bul buıym keler urpaqtyń tarıhı sanasyn jańǵyrtý isine zattyq aıǵaq retinde qyzmet etetin bolady, dedi.
Sýretterde:
- Bógenbaı batyrdyń dýlyǵasy.
- Batyrdyń dýlyǵasyna jasalaǵan sýretti jańǵyrtpa (avtory – Q.Ahmetjan)
