Atalmysh qoljazba Y.Altynsarın qaıtys 1889 jyly Torǵaı oblysy mektepteriniń ınspektory A.V.Vasılevtiń qolyna túsip, jarty ǵasyr osy adamnyń qolynda saqtalǵan eken. Keıin A.V.Vasılev qoljazbanyń alǵashqy betine «Ýnıkým. Torǵaı oblysy mektepteriniń ınspektory marqum Ybyraı Altynsarınyń qazaq tilindegi qoljazbasy 1-23 bet. Ǵylymı eńbek «Nachalnoe obýchenıe kırgız rýsskomý ıazyký» atty alǵashqy shyǵarmasynyń 2-shi basylymyna daıyndalǵan. 1890 jyldan bastap A.V.vasılevtiń qolynda... Qoljazba Torǵaı oblysy mektepteriniń ınspektory Ybyraı Altynsarınnyń óz qolymen jazylǵan. Qaıtys bolýyna baılanysty aıaqtalmaı qalǵan» dep orys tilinde (sýrette) tarıhı jazba tańbalapty.
Bul qoljazbaǵa 1998 jyly Almatyda jaryq kórgen «Qazaq tili» atty ensıklopedııalyq eńbektiń 509 betinde, ǵylymı túsinik berilip, taldaý jasalǵan eken. Osynda aıtylǵan tujyrymǵa súıensek, bul jádiger ult rýhanııaty tarıhynda tuńǵysh ret orys grafıkasy negizinde qazaq tilinde jazylǵan. Ekinshiden, qoljazba orys grammatıkasy erejelerine saı kırıllısa áripterimen transkrıpsııalanyp, suraqtardyń, sóılemderdyń, jattyǵýlardyń orys jáne qazaq tilinde sózdigi berilgen.
Oqýlyq jeti bólimge jiktelgen: 1) Nárselerdiń attary (zat esim). Imıa sýshestvıtelnoe. 2) Zat-maqulyqtyń qasıetiniń attary (syn esim). Imıa prılagatelnoe. 3) Esep attary (san esim). Imıa chıslıtelnoe. 4) Mestoımenıe degen sózdiń bólimi (esimdik). 5) Aqyry ózgerilmeıtin sózder (ústeý, demeý). Narechıe ı soıýz. 6) Predlog degen sózdiń bólimi (jalǵaý). 7) Glagol degen sózdiń bóligi (etistik).
Oqýlyqtyń alǵy sózinde quraldy qalaı qoldaný jóninde ádistemelik nusqaý keltirilip, grammatıkalyq erejelerdi berýde arnaıy ádistemelik maqsat kózdelingeni baıqalady. Oqýlyqtyń maqsaty – orys sózin qazaq balasyna úırenýdiń jolyn negizdeýge umtylyp, orys tilindegi «on» degen esimdiktiń qazaqshasy «ol» ekenin bilgennen keıin baryp, «ona», «ee», «ego», «o nem» bolyp keletin grammatıkalyq formalaryn usynady.
Sondaı-aq, bul eńbekte orys tili men qazaq tili grammatıkasyn salystyra oqytý joly qarastyrylǵan. Mysaly, orys tilinde is-qımyldyń baǵyty dybystalýy jýyqtas sózdermen berilse qazaq tilinde dybystalýy múldem bólek sózder arqyly beriletinin bildiretinin keltiredi: vyhodıt –shyǵýǵa, vhodıt – kirýge, prohodıt – ótýge t.b.
Bul oqý quraly sol kezeń úshin de, tipti qazirgi talap turǵysynan da qundy lıngvıstıkalyq – ádistemelik eńbek bolyp tabylady. Sonymen birge eki tildiń grammatıkasy úılestire oqytý máselesi de alǵash ret qolǵa alynyp, orys sózin durys jazýǵa úıretý, til ustartý máseleleri kóteriledi. Altynsarınniń oqý quraly jaıly mamandar «til úırenýdiń lıngvıstıkalyq, paradıgmalyq, leksıklyq, semantıkalyq negizderin tuńǵysh ret júıeleýge tyrysqan týyndy» degen baǵa berip otyr.
