Atajurtqa shaqyrý. Táýelsiz Qazaqstannyń jańa jyl kúntizbesindegi aıtýly oqıǵalar Elbasynyń alysta júrgen aǵaıynǵa jasaǵan Úndeýimen erekshe este qaldy. Osydan 30 jyl buryn 1 qańtarda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Nazarbaev shetelderge habar taratý radıosynan sóz sóılep, shette júrgen qandastardy qazaq jerine oralýǵa shaqyrdy.
«Ejelgi atamekeninen jyraqtap qalǵan Sizderdi keshegi kúnge deıin ata-baba jerine qaıtyp kele alamyz ba degen suraqtyń alańdatyp kelgenin men jaqsy bilemin... Sondyqtan atamekenge kelemin deýshi aǵaıyndarǵa jol ashyq», dedi N.Nazarbaev.
Osyndaı júrekjardy tilekpen bastalǵan jyl jańa memlekettiń qalyptasýynda birqatar sheshýshi ról oınaǵan mańyzdy oqıǵalarmen tarıhta qaldy.
Dıplomatııa. Egemen el atanǵan kezden keıingi jyly memleketti qalyptastyrý men ony halyqaralyq qoǵamdastyqqa tanystyrý qarqyndy júrdi. Sheteldermen baılanys ornatý, elshilikter men ókildikter ashý, halyqaralyq uıymdarǵa múshe bolý sekildi syrtqy saıasattyń mańyzdy qadamdary jasaldy.
2 qańtar kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigin moıyndaǵan elder qataryna Norvegııa qosyldy. Kóp uzamaı bul tizimdi Ulybrıtanııa, Fransııa, Shvesııa, Kýba, Aýstrııa men Iran tolyqtyrdy. Jyl sońynda Qazaqstan 70 elmen dıplomatııalyq baılanys ornatyp, álemniń 108 memleketi elimizdi egemen memleket retinde tanydy. Almatyda 19 eldiń dıplomatııalyq ókildikteri ashyldy.
Halyqaralyq yntymaqtastyq. Qańtar aıynda Qazaqstan Keńes Odaǵynyń quramyna kirgen ózge 10 memleketpen qatar Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna (EQYU) múshe boldy. Al 2010 jyly elimiz uıymǵa tóraǵalyq etti. Bul Qazaqstannyń álemdik prosestegi pozıtıvti róline, onyń quqyqtyq, demokratııalyq memleket qurýǵa shynaıy umtylysyna berilgen baǵa dep qabyldandy. Ol kezde Qazaqstan bedeldi uıymǵa tóraǵalyq etken tuńǵysh Azııa eli bolǵan-dy.
Kóp kúttirmeı naýryzda BUU Bas Assambleıasynyń 46-sessııasynda Qazaqstan bedeldi uıymǵa múshe bolyp qabyldanady. Bul arqyly elimiz saıası, ekonomıkalyq, ekologııalyq, áleýmettik, mádenı-gýmanıtarlyq sıpattaǵy ǵalamdyq máselelerdi sheshýge ún qosyp, halyqaralyq yntymaqtastyqty arttyrýǵa múmkindik aldy.
Maýsym aıynda Qazaqstan Halyqaralyq Valıýta Qoryna, Halyqaralyq Qaıta Qurý jáne Damý Bankine, Dúnıejúzilik keden uıymyna, sondaı-aq 1992 jyldyń qarasha aıynyń sońynda Ekonomıkalyq yntymaqtastyq uıymyna (EYU) kirdi.
Rýhanı kelisim. Elimizdiń tatýlyq pen birlikti nyǵaıtý turǵysyndaǵy qadamy 1992 jyly 18 qazanda Almatyda ótken I Dúnıejúzilik Rýhanı kelisim kongresinen bastaý alǵan-dy. Elimizde alǵash ret barlyq dinniń, rýhanı qoǵamdyq uıymnyń ókilderi, belgili ǵalymdar men mádenıet qaıratkerleri bas qosty. Mine, osynaý izgilikti úrdis Elbasy bastamasy – Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin shaqyrý arqyly jahandyq aýqymdy qamtydy. Aıta keteıik, 2003 jyly 13 aqpanda ótken, dinder, mádenıetter men halyqtardyń jaqyndasýyna mańyzdy ról atqarǵan, hrıstıan, musylman, evreı uıymdary qatysqan Beıbitshilik pen kelisim halyqaralyq konferensııasynda sóz sóılegen Elbasy barlyq konfessııa ókilderine Qazaqstanda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin ótkizý bastamasyn bildirgen-di. Sodan atalǵan Sezd alǵashqy ret 2003 jyldyń 23-24 qyrkúıek aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bastamasymen uıymdastyryldy. Sodan beri dástúrli túrde ótkizilip kele jatqan Sezd halyqaralyq qoǵamdastyqta bedeli zor únqatysý alańyna aınaldy. Sezd buǵan deıin 6 ret ótkizildi. Kelesi, ıaǵnı VII Sezd bıylǵy qyrkúıek aıynda uıymdastyrylmaq.
Bıyl atalyp ótiletin mańyzdy oqıǵalardyń birsypyrasyn joǵaryda aıtyp óttik. Kelesi kezekte elimizdiń ishki saıası qurylymyna, memleket retinde qalyptasýyna, rýhanı kemeldenýine jol ashqan mańyzdy datalarǵa toqtalýdy jón kórdik.
Áz Naýryz. Elimiz ańsaǵan azattyqqa qoly jetip, qazaqy dástúrdi, ulttyq merekelerdi memlekettik deńgeıde keńinen toılaýǵa kóshti. 1991 jyly naýryzdyń 15-inde Qazaq KSR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵy shyǵyp, «Naýryzdyń 22-si – halyqtyq mereke Naýryz meıramy bolyp jarııalandy. Al kelesi jyly áz Naýryz táýelsiz elimizdiń basty merekeleriniń biri retinde toılandy. Egemen eldiń alǵashqy kóktemi, alǵashqy Naýryz meıramy erekshe atalyp ótti. Qazaqtyń yrysy tasyp, jalpaq jurt mol dastarqan jaıyp, ulttyq dástúrlerimiz ben oıyndarymyz ulyqtalyp, azattyqtyń alǵashqy kóktemimen kelgen uly toı jalpyhalyqtyq sıpatta uıymdastyryldy. Sodan beri qazaqy qalpymyzdy, salt-dástúrimizdi, rýhanı baılyǵymyzdy, ulttyq qundylyqtarymyz ben mádenı jádigerlerimizdi saqtap, olardy óskeleń urpaq boıyna sińirýde Naýryz meıramynyń orny erekshe bolyp keledi.
Qazaqy ataýlar. Qala men óńir ataýlarynyń ózgerip, qazaqylanýy da jańa memleket úshin asa mańyzdy edi. Bul jumys táýelsizdiktiń alǵashqy jylynda qarqyndy júrip jatty. Osy kezde Oral oblysy jańa ataýǵa ıe bolyp, Batys Qazaqstan oblysyna aınaldy. Kokchetav – Kókshetaý, Chımkent – Shymkent jáne Selınograd Aqmola dep ózgerdi.
Qarýly Kúshter. Keńes Odaǵy ydyraǵannan keıin Qazaqstan basshylyǵyna ulttyq Qarýly Kúshterin qurý qajettigi týyndady. Bul sheshim Qazaqstannyń halyqaralyq qoǵamdastyqtaǵy róli men ornyn ǵana emes, onyń odan ári damý baǵytyn aıqyndaıtyn boldy. 1992 jyly 7 mamyrda Memlekettik qorǵanys komıteti Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstrligi bolyp qaıta quryldy. Vedomstvonyń birinshi basshysy Keńes Odaǵynyń Batyry Saǵadat Nurmaǵambetov boldy. Osylaısha, 7 mamyr – Otan qorǵaýshylar kúni dep bekitildi. Mine, bıyl sol Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń qurylǵanyna 30 jyl tolady.
Rámizder. Táýelsiz eldiń saıası mártebesin kórsetetin, asqaq arman-tilegin jetkizetin qundy belgileri Memlekettik rámizderi úshin de bıyl aıryqsha jyl. Qazaq eliniń tuńǵysh rámizderi – Tý men Eltańba táýelsizdigimizdiń jarııalanýynyń dál 130-shy kúni, ıaǵnı 1992 jyldyń 4 maýsymynda qabyldandy. Al tuńǵysh Ánuran mátini sol jyldyń 11 jeltoqsanynda bekitilgeninen habardarmyz. Sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń ekinshi Ánurany 2006 jyly bekitildi. Tý men Eltańbada beınelengen árbir belginiń sımvolıkalyq máni, tereń maǵynasy bar.
Quryltaı. Osydan 30 jyl buryn 1992 jyly Almaty qalasynda qazaqtardyń I Dúnıejúzilik quryltaıy ótken bolatyn. Oǵan alys jáne jaqyn shet memleketterden, sonyń ishinde Túrkııa, Germanııa, Fransııa, Norvegııa, Mońǵolııa, Qytaı, Aýstrııa, jalpy 33 elden 800-den astam ókil qatysqan edi. Nebir náýbetti oqıǵalardy bastan ótkizip, tórtkúl dúnıege shashyrap ketken qandastarymyzdy biriktirip, armandaryn bir arnaǵa toǵystyrǵan basqosýda ata-baba jerine oralý týraly kúdikke toly suraqtaryna jaýap alǵandaı boldy. Dúnıe júzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵy qurylyp, jyraqta júrgen aǵaıynǵa atajurtta arqasúıer ulty baryn kórsetti. Qaýymdastyq bıyl 30 jyldyq mereıtoıyn toılap, úlken quryltaı ótkizýdi de josparlap otyr.
Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty maqalasynda kelesi onjyldyqtyń basymdyqtaryn atap kórsetken edi. «Aldaǵy tórtinshi onjyldyqtyń bizge júkteıtin mindeti – qýatty eldiń ıesi jáne kemel halyq bolý. Bul jolda saıası-ekonomıkalyq reformalardy jáne sanany jańǵyrtý úderisin jalǵastyryp, zaman talabyna beıimdelgen ulttyń jańa bolmysyn qalyptastyrýymyz qajet», dedi Memleket basshysy. Iá, Prezıdent naqtylaǵan bul aýqymdy mindetterdi júzege asyrý elimiz úshin, el bolyp qalýymyz úshin asa mańyzdy. Muny barshamyz jete túsingenimiz abzal.
