Malshy mazasyz, qasqyr jazasyz

– Mańdaı ter, taban etpen baǵyp otyrǵan jaman laǵyń ólip qalsa da janǵa batady. Biz bolsaq, tebindegi jylqylardy jaman aýyzǵa jegizip qoıyp otyrmyz. Qoldan keler qaı­ran joq. Atyp salaıyq desek, zań­nan attaı almaımyz. Al ıt-qus kó­beıgenniń ústine kóbeıip barady. Qasekeń bir kúshiktegende, jeti bóltirikke deıin tabady. Sanyn adam qo­lymen rettemese, tabıǵı jolmen rettele qoıady degenge senbeımin, – deıdi Jańaúlgi aýylynyń turǵyny Qýat Sahımov.

Aýyldyqtardyń aıtyp otyrǵan ýájderi oryndy. Tuıaqty ańdardyń álsizi jyrtqyshtarǵa jem bolyp, sany jaǵynan rettelip otyrsa, qas­qyr syndy jyrtqyshtarda jaý joq. О́sip-óne beredi. Qaban da qaptap ketken. Olar qustyń jumyrtqalary men eliktiń laqtaryn azyq etip júr. Ol óz aldyna úlken másele.

О́ńirde elý qasqyr jortyp júrse, jylyna qansha bóltirikke azyq keregin esepteı berińiz. Kem degende, bireýi eki tonna et jese, júzi 200 tonna et jeı me?! Ulttyq park mamandary ber­gen sońǵy málimetterge sensek, aýmaqta 100-den astam qasqyr bar.

– Bıyl qar erte túsip, qasqyr jeke menshik sharýa qojalyqtaryna zııan keltirip jatyr. Ásirese, Aq­sý, Aqqaınar, Katonqaraǵaı aýyl­darynyń mańynda qasqyrdyń sha­býy­ly jıilep ketti. Biraq ulttyq park aýmaǵynda ań aýlaýǵa múldem ruq­sat joq. Bul jóninde «Erekshe qor­ǵalatyn tabıǵı aýmaqtar týraly» zańynyń 48-babynda ja­zylǵan. Eskerte ketsek, Ulttyq park aýmaǵynda ań aýlansa, ol qyl­mystyq áreket, – degen Katon­qara­ǵaı memlekettik ulttyq tabı­ǵı parki dırektorynyń orynbasary Arnas Aýǵanbaev zańdy belden basýǵa bolmaıtynyn eskertti.

Ras, Parlamenttegi pármendiler aýyldaǵy aǵaıynnyń zar-muńyna sál qulaq asyp, zańnyń keıbir tompaq tustaryna ózgertý engizýlerine bolatyn shyǵar. О́ıtpese, qys túspeı jatyp jylda malshylardan maza qashady. Mazadan buryn, qyp-qyzyl shyǵyn, zaıa ketken mańdaı ter. Sa­ıyp kelgende, shekara shebinde malmen kún kórip otyrǵan jurttyń jan aıqaıy bul.

Eger zań júzinde ulttyq park aýmaǵynda belgili mólsherde qasqyr aýlaýǵa ruqsat etse, ákki ańshylar az emes. Baıaǵyda qaqpanmen qas­qyr aýlaıtyn ańshy Aleksandr Stepanıshevpen áńgimeleskenim bar. Onyń ańshylyqqa daıyndyǵy aýlasyndaǵy qara qazannyń astyna ot jaǵýdan bastalatyn-tuǵyn. Qandy qaq­pandaryn sý toly qazanǵa túsi­rip, onyń ústine ıisi ańqyǵan shyr­shanyń qurǵaq butaqtaryn salar edi. On-on bes mınýt qaınaǵan soń shyrshanyń shaıyry temirge áb­den sińedi. Áıtpese, qýlyǵyna qu­ryq boılamaıtyn sur ań temirdiń ıisin shaqyrymdardan sezip qoıady eken. Ertesi eleń-alań shaqta atpen qasqyrdyń izine túsedi. Keıde izin jaıaý-jalpy ańdýǵa da týra keletin. Sóıtip júrip, syńar soqpaqtarǵa qaq­pan qoıyp, talaı qasqyrdy qy­ryp salǵanyn jaqsy bilemiz. Qas­qyrdyń jyrtqyshtyǵy sol, azyq izdep, kúnine 60-70 shaqyrymdy art­qa tastaıdy. Qar basyp, tuıaqty ta­ǵylar aýyp ketken soń ashyqqan ja­man aýyz aýylǵa túsip, tebindi ja­ǵalaıdy. Qoraǵa kirip ketken kezderi de az emes. Ony qoıyp, byltyrlary adam­ǵa shapqany da este.

Belgili lımıtpen qasqyr soǵýǵa ruqsat bolsa, ańshynyń pulyn tur­ǵyndar ózderi-aq óteýge ázir. Bu­ryndary malshylar ańshynyń aýla­ǵan tórt qasqyryna bir qulyndy syıaqy retinde berip otyratyn. Ádi­letti ári tıimdi. Tórt qasqyr tórt qulyndy tartyp ketse qaıter edi?! Qazirgi kúnde tartyp ketkeni by­laı tursyn, jaıratyp jatyr. Mal­shylarda barmaq tistep qalýdan bas­qa amal qalmaǵan. Qalmaǵan deımiz, «mal ashýy – jan ashýy» degend­i de esten shyǵaryp almaýymyz kerek...

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Katonqaraǵaı aýdany