Ekonomıka • 12 Qańtar, 2022

Baǵa máselesi – basty nazarda

108 ret kórsetildi

Eldegi qymbatshylyqtyń yryqqa kónbeı turǵany ras. 2021 jyly eldegi ınflıasııa deńgeıi qazan aıynda 8,9 paıyzǵa deıin sharyqtady. 5 qańtar kúni eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyna baılanysty jınalys ótkizgen Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev atqarýshy bıliktiń ınflıasııany tejeý mindetin atqara almaǵanyn aıtty. Al 11 qańtar kúngi Májilis otyrysynda Memleket basshysy Qazaqstan úshin jańa kezeń bastalatynyn qadap aıtyp, baǵa máselesine taǵy da toqtaldy.

Qymbatshylyq degende, áýeli azyq-túlik máselesi alǵa shyǵady. Azyq-túlik ınflıasııasynyń jedeldeýi – kókónis, sonyń ishinde kartop, sábiz, qyzylsha baǵasynyń kúrt ósýine, sońynda onyń aýqymdy tapshylyǵyna alyp keldi. Sáıkesinshe, janar-jaǵarmaı, kıim-ke­shek, basqa da turmystyq zattardyń qymbattaýy azyq-túliktik emes ınflıa­sııanyń sharyqtaýyna áser etti. Sony­men qatar aqyly qyzmetterdiń jyldyq ınflıasııasy qurylymynda elektr ener­gııasy men gaz baǵasynyń ósýi fonynda qadaǵalanbaıtyn kommýnaldyq qyzmetter tarıfi de kóterildi.

Májilis otyrysynda Q.Toqaev biraz jyldan beri syzdaǵan jaramyzǵa aı­nalǵan ınflıasııanyń ekonomıka men áleýmettik saıasatqa kóleńke túsirip kele jatqanyn ashyq aıtty.

«Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrý maqsatynda biz birneshe ret jala­qy men zeınetaqyny kóterdik, biraq kótergen saıyn yryqqa kónbegen baǵa ósimine tap bolamyz. Bul máselege núkte qoıar kez jetti. Baǵany jáne halyqtyń ınflıasııalyq kútýin turaqtandyrý kerek. Inflıasııany tómendetý boıynsha josparly jumys júrgeni jón. 2025 jylǵa taman 3-4 maqsatty dálizine túsý kerek. Úkimet Ulttyq bank jáne «Ata­meken» UKP-men birlesip ınflıasııany baqylaý boıynsha sharalar keshenin ázirleýi tıis. Onyń ishine ımportqa táýeldilikti tómendetý, shekten tys deldaldyqty azaıtý sharalary jáne aqsha-nesıe saıasaty quraldary engizilýi kerek», dedi Prezıdent.

Memleket basshysy valıýta naryǵynda turaqtylyqty qamtamasyz etpeı ornyqty ekonomıkalyq ósimge qol jetkizý múmkin emes dedi. Osy oraı­da ol ishki jáne syrtqy naryq qa­tysý­shylary tarapynan teńgege degen senim qalpyna kelmeıinshe valıý­ta naryǵynyń turaqtylyǵyn qam­tamasyz etýdi Ulttyq bank pen Qar­jy naryǵyn retteý jáne damytý agent­tigine tapsyrdy. Prezıdenttiń dál bul máselege aıryqsha kóńil bólýine sebep te joq emes. О́ıtkeni dál qazir el­de bolyp jatqan kúrdeli ahýal, álem­dik qubylýlar jaǵdaıynda ulttyq valıý­taǵa túsip jatqan spekýlıanttyq qysym táýekeli asa joǵary bolyp tur.

Ekonomıst Arman Baıǵanov bizdegi ınflıasııanyń sharyqtaýyna AQSh-taǵy qymbatshylyq sebep boldy degendi aıtady.

«2020 jyly AQSh-ta pandemııaǵa baılanysty kóp aqsha basyp shyǵarylyp, onyń ekonomıka men halyq turmysyn qoldaýǵa baǵyttalýy ınflıasııany kú­sheıtip jiberdi. Bul ózge elderge, onyń ishinde Qazaq­stanǵa da áserin tıgizdi. Elimiz kóp­tegen taýardy syrttan ımport­taıdy, sol sebepti qaqpanǵa alǵash­qy­lardyń biri bolyp ilikti. Satyp alýlar negizinen dol­lar arqyly júredi. AQSh-taǵy ınflıa­sııa saldarynan baǵa da ósedi. Biz dollar­dy qymbatqa satyp alýǵa májbúr boldyq. Sáıkesinshe, ınflıasııa deńgeıi Qazaqstanda da sharyqtap ósti», deıdi ekonomıst.

2021 jyldyń qazan aıynda ettiń barlyq túri, ásirese qoı eti 21,6 paıyzǵa ósip shyǵa kel­gen edi. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń de­re­ginshe, qant, kúnbaǵys maıy, maıonez, un, makaron ónimderiniń baǵasy ósken.

Byltyr jyl sońynda elimizde áleý­mettik mańyzy bar azyq-túlik ónim­­deri eki aıdan astam ýaqyt boıy qymbat­tamaı turdy. Sonyń nátıjesinde, azyq-túlik ınflıasııasynyń ósimi jyldyq mánde 0,4 paıyzǵa deıin tómendedi. 15 óńirde baǵa ósimi baıqalmasa, úsh óńirde baǵa birshama túsken. Jyl támamdalar tusta Báseke­lestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi naryq sýbektileriniń adresine 113 ha­barlama jiberip, 16 zertteý tekse­risin júrgizip, óndirýshilermen, kóter­me jetkizýshilermen jáne saýda jelile­rimen ústemeaqyny 15-ten 10 paıyzǵa túsirý týraly 192 monopolııaǵa qarsy kompleans aktisin jasaǵan. Ústemeaqy qosqandyǵy týraly 75 fakti anyqtalǵan.

Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik óniminiń sany – 12. Sonyń teń jartysy shetten tasymaldanady. Tıisinshe, te­mir ­jol transporty (+18 paıyz), elektr ener­gııasy (+15-20 paıyz), janar-ja­ǵarmaı materıaldary (+12-15 paıyz) tarıfiniń qymbattaýy baǵa ósimine tikeleı áser etti.

Baspana naryǵyndaǵy ahýal da áli belgisiz ári turaqsyz. Bıyl da qurylys kólemi azaımaıdy. Soǵan saı suranys ta joǵary kúıde qala bermek. Qazaqstan qurylys salýshylar qaýymdastyǵynyń prezıdenti Vıktor Mıkrıýkovtyń aıtýynsha, zeınetaqy qarjysyn paıdalaný bas­pana baǵasyna aıtarlyqtaı áser etpeıdi.

«Qazir qurylys materıaldarynyń quny qatty áser etip otyr. Bul úrdis naryq­taǵy dúrligýmen baılanysty. Pá­terge degen suranys usynys týdyrady, bul óz kezeginde materıalǵa degen qajettilikti ulǵaıtady. Al ol baspana qunyna yqpal jasaıdy. Sóıtip sheńber aınala beredi. Bıyl birinshi naryq úıleri 7,5-8 paıyzǵa qymbattady. Eger qurylys salýshylar proporsıonaldy túrde baǵany kóterse, onda taǵy 7,5-8 paıyz qosylady. Sóıtip qymbatshylyq 15 paıyzǵa jetpek. Kóp kompanııalar klıentterinen aıyrylyp qalmas úshin baǵany ustap turýǵa tyrysyp jatyr. 2022 jyly sıfrly ıpoteka jedel damyp, ıpotekalyq baǵdarlamalar órken jaıa túsedi», deıdi ol.

Open Development bas dırektory Vıacheslav Lazarevtiń aıtýynsha, baspana baǵasy 2022 jyly da qymbattaıdy, biraq qymbattaý shegi 10 paıyzdan asa qoımaıdy.

«О́zindik qundy baqylaý úshin qu­rylys salýshylar prosesterdi ońtaı­landyrýdyń jańa tetikterin tabý kerek. Tıimsiz jumys istegen kompanııa­lar naryqtan kete bas­taıdy. Al bul úrdis monopolııanyń qanat jaıýyna, usynystyń tómendeı bastaýyna oraı ári qaraı turǵyn úı baǵasynyń óse túsýine áser etedi», deıdi V.Lazarev.

Halyqtyń úshinshi qajettiligi sanala­tyn avtokólik baǵasy 2021 jyly 8-10 paıyzǵa qymbattaǵan. Bul derekti Indýs­trııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıs­­trligi habarlady. Inflıa­sııa 8,9 paıyz bolǵan kezde jańa avto­kólikter 8,3 paıyzǵa (2020 jylmen salystyrǵanda) qymbattaǵan. Ustalǵan kólikterdiń quny da 9,8 paıyzǵa ósti. Avtokólik óndirisi úshin komponent daıyndaýmen aınalysatyn álemdik zaýyttar jumysynyń ishin­ara toqtaýy, qajetti komponentterdiń tap­shylyǵy jáne qymbattaýy (mys – 48 paıyzǵa, alıýmınıı – 61 paıyzǵa, qor­ǵasyn – 37 paıyzǵa) avtoóndiriske eleýli zııan keltirdi. Bul óz kezeginde lo­gıs­­tıka­lyq qyzmet qunyn arttyrdy, su­ra­­nystyń kúrt artýy baǵa ósimine alyp keldi.

«Pandemııa kezinde zaýyttar karantınde turyp qaldy, bul jetkizý tizbegin tejedi jáne Qazaqstanda qurastyrý men avtokólikterdi jetkizý boıynsha kvotalar qysqaryp ketti. Álemdik naryqtaǵy elektrondy komponentter tapshylyǵy sát saıyn suranys pen usynys arasyn alshaqtatyp barady», dep túsindirgen edi mınıstrlik qymbatshylyq máselesin.

Endi elimizde kólik baǵasynyń quny túsýi múmkin. Buǵan da Prezıdenttiń má­jilis otyrysyndaǵy tapsyrmasy sebep.

«Operator ROP dep atalatyn kom­panııanyń qyzmeti qoǵam jáne kásip­kerler tarapynan suraqtar týdyryp otyr. Tipti osy jeke kompanııaǵa qarsy qoǵamdyq qozǵalys uıymdastyrýǵa deıin jetti. Úkimetke ROP operatorynyń ýtıl alymyna ıelik etýin toqtatý boıynsha is-sharalar qabyldaýdy tapsyramyn. Munymen sheteldegideı memlekettik uıym aınalysýy kerek. Al alymnyń stavkasyn qaıta qaraý kerek», dedi Prezıdent Úkimetke tapsyrma júkteı otyryp.

Qazaqstan qarjygerler qaýymdas­tyǵynyń habarlaýynsha, 2022 jyly el ekonomıkasy 3,9-4 paıyz deńgeıinde ósim kórsetýi múmkin. Qyzmet kórsetý sekto­ryndaǵy ósimniń qalpyna kelýi, óndiristegi ósim qarqynynyń saq­ta­lýy, saýda balan­synyń nyǵaıýy jáne óndirýshi emes salalardaǵy ınves­tısııalyq belsendilik jalpy ekono­mı­kalyq ósimdi yntalandyrady. Ult­tyq ekonomıka mınıstrliginiń boljamynsha, 2022 jyly taýar eksporty 60,1 mlrd dollardy qurasa, ımport kólemi 40,8 mlrd dollarǵa jetpek.

Sońǵy jańalyqtar

Tarazda Qonaev eskertkishi boı kóterdi

Aımaqtar • Búgin, 12:50

Qazaqstanda qansha adam vaksına aldy

Koronavırýs • Búgin, 10:42

Elimizde 1452 adamnan koronavırýs anyqtaldy

Koronavırýs • Búgin, 09:05

Uqsas jańalyqtar