Teńgeni turaqtandyrý hám ınflıasııany tómendetý amaldary

«Gaz 50»-men bastalyp, keıin «qańtar búligine» ulas­qan oqıǵalar sál bol­ma­ǵanda eldegi áleýmettik-eko­­nomı­kalyq ahýaldy tálti­rektetip jibere jazdady. Elimizdegi eń damyǵan qa­lanyń bú­linýi ınvestısııalyq tar­tym­dy­lyǵymyzǵa úl­ken soqqy bolǵany anyq. Sondyqtan, osyn­sha­lyqty zalal keltirgen quqyq bu­zý­shylardyń anyq­talyp, tıisinshe jazalanýy kerek. Áıtpese kásipkerler men ın­ves­torlardyń bizdiń eko­nomıkaǵa degen senimi qaı­ta oıanbaıdy.

– Qazir halyqaralyq qarjy naryq­tarynda qazaqstandyq kom­panııalardyń aksııa quny qalpyna kelip, elimizdiń táýelsiz oblıgasııalar tartymdylyǵy nyǵaıyp jatyr. Bul syrtqy ınvestorlar tarapynan Qazaqstan ekonomıkasyna degen senim men úmittiń orala bastaǵanyn ańǵartady. Biraq sheteldik ınvestor endi budan bylaı bizdegi áleýmettik-ekonomıkalyq damýdy eki sho­qyp, bir qarap tekserip, zertteý­ge kóshedi, – deıdi sarapshy Dıas Qumarbekov bizge bergen suhbatynda.

Al AERC Beta LLP bas dırektory Ǵalymjan Aıtqazınniń sózine qaraǵanda, Ulttyq bank pen Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi (QNRDA) tarapynan qabyldanǵan ýaqtyly sheshimder arqyly ekonomıka alapat silkinisten aman qaldy.

– Negizinen, QNRDA tikeleı jáne keri REPO operasııalary sııaqty qoljetimdi quraldardy, depozıttyq aýksıondy qoldanýǵa, Ulttyq banktiń (UB) qysqa merzimdi nottaryn shyǵarýǵa daıyn ekenin málimdedi. О́z kezeginde Ulttyq bank ishki jáne syrtqy naryq qatysýshylary tarapynan teńgege degen senim nyǵaıýy úshin jaǵdaı tolyq turaqtalǵansha valıýtalyq ıntervensııa júrgizetinin, sóıtip qarjylyq turaqtylyq pen valıýta naryǵy balansyn retteýge daıyn ekenin aıtty. Nátıjesinde, Qazaqstan qor bırjasyndaǵy (KASE) alǵashqy valıýtalyq saýda sátti, eshqandaı daý-damaısyz ótti, – deıdi Ǵ.Aıtqazın.

Ulttyq bank Prezıdenttiń jekelegen taýarlar men qyzmetter baǵa­syn 180 kún boıy ósirmeý týra­ly tapsyrmasy ishki turaqty­lyqqa oń áser etedi dep sanaıdy.

– Osy rette qadaǵalaýshy piki­ri­men tolyq kelisemin. Mundaı múm­kindikti ımportqa táýeldilikti tómendetý, áleýmettik teńsizdikti qysqartý, monopolııany joıý, kó­leń­keli ekonomıkamen kúresý jáne naryqta básekeni arttyrý sııaq­ty ishki ınflıasııa faktor­laryn sheship alýǵa paıdalaný ke­rek. Iаǵnı baǵa retteýdi qalyp­ty jáne naryqtyq qubylys dep qar­a­maı, muny (Prezıdent mora­torııin. – red) ári qaraı baǵa ósi­mi­men kúrestegi tranzıttik kezeń dep qarastyrý qajet. Dál osy ba­ǵyt­­­taǵy áreketter ǵana qys­­qa mer­zim­di perspektıvada myq­ty ári nyq teń­ge kýrsyn ja­sap, ınf­­l­­ıa­sııa­ny tu­raqty tómen­gi deń­­geıge túsire alady, – dedi Teng­enomika Teleg­
ram-kanaly­nyń avtory.

Bazalyq mólsherlemeni kóterý bank nesıelerin qymbattatyp jiberetini belgili. Soǵan qaramas­tan ınflıasııamen kúres úshin Ult­tyq bank 2021 jyldyń qyrkúıe­gi­nen beri bazalyq stavkany bir­neshe ret joǵarylatty. Bul aqsha-nesıe saıasaty óz jemisin bere me?

– Optımaldy bazalyq stavkany esepteý úshin ekonomıkalyq model qoldanylady. Mysa­ly, makroekonomıkalyq kórset­kish­ter negizindegi qazirgi monetar­lyq jaǵdaıdy taldaýǵa QPM (toqsandyq boljaý modeli) múm­kindik beredi. AERC esepteýinshe, 4-6 paıyz ınflıasııa mejesine jetý úshin TONIA-ny (táýekelsiz mól­sherleme. – red) 11-12 paıyz­ǵa deıin kóterý kerek, demek bazalyq stavkany kem degende 10-10,5 paıyzǵa deıin joǵarylatý qajet bolady. Qazir bazalyq stavka – 9,75 paıyz. Iаǵnı qadaǵa­laý­shyda jaqyn arada ony taǵy kóteretindeı áleýet bar, – deıdi D.Qumarbekov.

Al teńge kýrsy 430-440 she­gin­de bolady degen boljam bar.

«Qazirgi makroekonomıkalyq ahýaldy eskere otyryp aıtsaq, teńge kýrsyna áserin tıgizetin negiz­gi faktorlar – eldegi geosaıa­sı jaǵ­daı jáne COVID-19-dyń jańa shtamy. Bular energııa tasymal­daýshylar baǵasyna áser etedi. Biraq osy eki faktor da aqsha-nesıe saıasatynyń nátıjesinde qıyndyq týdyrmaıdy jáne teńge kýrsynyń kúrt kóterilýine yqpal etpeıdi. Ulttyq banktiń negizgi quzyreti – taýarlar men qyzmetter baǵa­synyń turaq­tylyǵyn saq­taý. Sondyqtan Ult­tyq bank saıa­saty eldiń ınves­tı­sııalyq tar­tym­dylyǵyna tike­leı áser et­peıdi, bul – basqa memleket­tik or­gan­dardyń mindeti. Dese de aqsha-nesıe saıasatynyń qatań­danýy ekonomıkalyq damý men tartymdylyqty baıaýlatyp tas­taıdy deýge bolmas. О́ıtkeni Qazaq­standa naryqtyq stavka­dan, keıde tipti bazalyq stavkadan tó­men paıyzdyq mólsherlememen qar­­­jy­landyrylatyn memlekettik baǵ­darlamalar bar» deıdi ol.

Sarapshy Áset Naýryzbaev bol­sa, álemdik ınflıasııamen kúre­sýdi doǵarý kerek degen pikirde.

– Biz qalaı kúressek te AQSh-tan kelgen ınflıasııany jeńe almaımyz. Sement, metall, azyq-túlik, shekaradan kirgiziletin taýar­dyń bári avtomatty túrde qym­battap ketedi. Biz bekitip alǵan stavkalarymyzben ol qymbat­shylyqqa qarsy tura almaımyz. О́zge elder de bul túıtkilmen bet­pe-bet kelip jatyr. Olar aqsha­laı tabysty ındeksteý nemese ti­ke­leı tólemder arqyly tur­my­sy tómen toptardyń taby­syn art­tyryp jatyr. Al ishki ınf­lıa­­sııa stavkaǵa, eksporttyq jáne ım­port­tyq aǵynǵa, saýda seriktes el­derdiń balansyna táýeldi, – deıdi ol.

Qarjyger Rasýl Rysmambetov­tiń aıtýynsha, bazalyq stavkany qazirgi 9,75 paıyzdan joǵary kótere berý endi aıtarlyqtaı paıda ákelmeıdi.

– Teńgege degen senimdi arttyratyn qysqa merzimdi qural – depozıt, qundy qaǵaz degen sııaqty teńge quraldaryna degen stavkany kóterý. Mundaı qadam atalǵan quraldardy salym úshin tıimdi ete túsedi jáne muny bazalyq stavka­ny joǵarylatý arqyly isteý de min­detti emes. Qazirgi 9,75 pa­ıyz to­lyq­taı jet­kilikti. Onyń ústin­e qazir munaı baǵasy jaqsy óse bas­tady, bul da teńgeniń berik­tigine áser etpek. Menińshe, teńgege qa­tys­­ty túsin­beýshilik eldegi ereýil sal­darynan týyndap ketti. En­di teń­ge álsireı qoıady degenge qa­tys­­ty alǵa tarta qoıar dáıek joq. AQSh Fe­de­raldy rezerv júıesiniń kele­si otyrysyna deıin. Al ol 25-26 qań­tarǵa josparlanǵan, – deıdi sarapshy.

Ekonomıst Murat Temirhanov ta optımıstik kózqarasta.

– Sońǵy ýaqytta munaı baǵasy barreline 80 dollardan asa bastady. Munaı baǵasy 50 dollardan assa Qazaqstannyń tólem balansy kere­met jaǵdaıda turady. Qazirgi ahýal­da (barreline 80 dollar) mu­naı eksporttaýshylary dollardy erkin paıdalanýda jáne teńge kýrsy nyǵaıýy kerek. Eldegi mıtıng pen tártipsizdik bizdiń ishki saý­da qyzmetimiz ben tólem balansyna óte álsiz áser etti. Qazir teńge kýrsyna jaǵymsyz áser etip turǵan birden bir faktor – elde bolǵan jaǵdaıǵa baılanys­ty kúrt kúsheıgen standartty deval­vasııalyq kútýler ǵana. Qazaq­standaǵy jaǵdaı tolyq turaq­taldy jáne ári qaraı ahýal na­shar­lamaıdy. Mundaı kezde aıyr­bastaý beketine júgirip, valıý­ta satyp alýdyń máni joq. Ult­tyq bank óziniń valıýtalyq ınter­ven­sııalarymen yqtımal tolqý­dy tez arada basady, – deıdi ekonomıst.

13 qańtar, saǵat 11:00-degi jaǵ­daı boıynsha KASE-de 1 dollar 433,39 teńgege saýdalandy. Al 2021 jyl­dyń qorytyndysy boıynsha ınfl­ıa­sııa 8,4 paıyzdy qurady. Azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy – 9,9, azyq-túlik emes ta­ýarlar – 8,5, aqyly qyzmetter 6,5 paıyzǵa qymbattaǵan.