Kafkanyń sońǵy mahabbaty

Kúlli álem shyǵarma­laryn súıip oqy­ǵan Kafka sýrettegen bul áıeldiń esi­mi – Dora Dıamant. Álem tanyǵan jazýshy men qara­paıym Doranyń qalaı kez­deskeni, bir-birine essiz ǵashyqtyǵy men keıingi taǵ­dyrlary týraly bilý úshin biz 1923 jylǵa sheginis jasaýymyz kerek. Osy jyly Kafka janyn meńdegen naý­qasyn azda bolsa jeńil­detý úshin Bal­tyq teńiziniń boıyndaǵy bir jaıly demalys orynyna at basyn burady. Áldebir kúni Kafka ózi túsken demalys orynynyń dámhanasynda bir sulý boıjetkenniń balyq soıyp jatqanyn kózi shalady. Mundaı kórinis qatty áser etkesin be, álde jazýshy ózin ustaı almady ma, áıteýir beıjaı qalǵysy kelmegen qalamger: «Náp-názik qoldyń osyndaı qatygez iske baratyny qalaı bolǵany?», dep sóz bastaıdy. Kafka ózine jarasymdy jupty dál sol sátte tapqan edi. Ekeýi sol kúnnen bastap serttesedi, birge ómir sú­rýge qam jasaıdy. Sol sátte Doranyń al­dyn­da aýrý meńdegen jan emes, keń ıyq­ty, symbatty, qos janarynan jalyn atqan qyryq jasar evreı jigit turǵan bolatyn.

Kafkanyń kózi túsken sulý jazýshy demalýǵa barǵan saıajaıdyń qyzmetkeri bolyp jumys isteıtin. Buryn Berlınde tiginshilikpen de aınalysyp, kún kóristiń ebin tapqan Dora tekti áýletten shyqqan qyz edi, biraq onyń eskishe oılaıtyn ata-anasynyń kózqarasytaryna jany tózbeı, úıinen bir jola ketip, ár jerde alýan túrli jumys istep, kúneltip júrgen. Al Kafka ókpe týberkýlezi kún sanap aýyrlaǵany sebepti qaıda jaqsy dáriger bolsa, sonda baryp emdelip, qaıda jaıly jer bolsa, sonda baryp demalyp, dám aıdap Dora isteıtin túselúıge barǵan-tuǵyn. Bir sózben aıtqanda, eki ǵashyq eki baıaban shól dalada ushyp júrgen eki túıir qum sııaqty kútpegen jerden qaýyshty. О́kinerligi, ol kezde Kafkanyń 11 aı ǵana ómiri qalyp edi. Osyndaı qysqa ǵana ómirinde ol buryn-sońdy qoly jetpegen súıispenshilik pen qasirettiń otyna shyrmaldy. Sol sebepti, Kafka adal sózin aıtyp: «Eger mende birdeńe boldy desek, onda sonyń bárin maǵan Dora berdi» dep jazǵany kirshiksiz sezimniń, taza oıdyń shyndyǵy dep uqqanymyz abzal.

Olar rýhanı sergeldeńderdiń kúıin keshken de bolýy múmkin. Arada kóp ótpeı qos ǵashyq Berlınde úı jaldap turyp, bolashaqqa birge jospar qurady. Bir kúni Kafka Doraǵa úılený talabyn qoıady, bul ýaqytta onyń ne bári bir aı ǵana ómiri qalǵan. «Baqytsyz» Dora toı qýanyshyna masattanbaı, bolashaq jarynyń, uly jazýshynyń janazasyna qamyqty. Kafka­nyń zańdy áıeli bolmaǵasyn, Doranyń janazaǵa qatysýyna qaqysy joq edi. Biraq ol súıgenin sońǵy saparǵa shyǵaryp salýǵa baryp, úmitsiz kózinen sýyq jas parlatady. Doranyń júregimen jylaýy jazýshy týystarynyń saı súıegin syrqyratady, olar da qosylyp jylap, ómirden eń uly jazýshynyń ótkenine opynady, ókinedi.

Artynan ańyz ergen Kafkany eske alsaq, myna ómir ádildikten turatynyna sene túsemiz. Ol oqyrmanyna, sońyna qymbat muralar qaldyrdy, biraq óziniń ómiri, árbir sáti, ár túni janyn jegideı jegen aýrýmen ábiger bolyp, naýqas tósegine tańyldy. Doranyń oǵan degen sheksiz de kirshiksiz mahabbaty bálkim ómirdiń Kafkaǵa qaıtarǵan qaryzy bolýy bek múmkin. Aýyr hálde jatqan sońǵy sátinde Kafka Doranyń kómegimen, kóptegen qoljazbasyn óz qolymen órtep jiberedi. Al otqa janbaǵan, budan buryn baspa kórgen shyǵarmalary jahan ádebıetiniń jaýharyna aınalyp úlgerdi. Meıli, qoljazbalardyń órtelýi, meıli aman qalǵany bolsyn, bári de izgi mahabbattyń qudireti ekeni daýsyz. Doranyń Kafkaǵa degen súıispenshiligi «opalyq» pen «opasyzdyqtyń» arasynda qalǵydy.

Borhestiń: «Kafka bizdiń dáýir úshin óte mańyzdy» degeni bar edi, árıne, ár dáýirdiń óz Kafkasy bar, biraq Doranyń júregindegi Kafka bólek bolǵany shyndyq.