Ekonomıka • 24 Qańtar, 2022

Zardap shekkenderge qarjy sektory qandaı qoldaý kórsetedi?

123 ret kórsetildi

Dál qazir elde bolǵan tótenshe jaǵdaıdan zardap shekken barsha azamatqa aıryqsha qoldaý asa qajet. Memlekettik organdardyń da tize qosa qımyldap, bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵarar kezi – osy sát. Dúrbeleń kezinde qanshama kásipker men qarapaıym azamattyń kásibi men jumysy toqtap, tabystarynan aıyryldy. Búlik saldarynan shaǵyn bıznestiń taýarlary men nysandary búlindi. Endi olardyń etek-jeńip jınap, qalypqa kelýine áýeli aqsha, sosyn ýaqyt qajet. О́z kezeginde Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi osy oqıǵadan zardap shekkenderge keń kólemdi qoldaý kórsetiletinin málimdedi. 

 

Eldegi qarjy uıymdarynyń eki tizgin, bir shylbyryn qolǵa ustaǵan agenttik ekinshi deńgeıli banktermen jáne mıkroqarjy uıymdarymen kelise otyryp, kredıt men mıkrokredıttiń bar­lyq túri boıynsha tólem­derdi keıinge qaldyrýdyń biryń­ǵaı tártibin qabyldady. Qarjy­lyq qyzmetterdi tutynýshy­lar­dyń quqyqtaryn qorǵaý depar­tamentiniń dırektory Alek­sandr Terentevtiń aıtýynsha, keıinge qaldyrý múmkindigin barlyq zardap shekken zańdy jáne jeke tulǵalar tótenshe jaǵdaı engizilgen kúnnen bastap 3 aı ishinde paıdalana alady.

– Qaryzdar men mıkrokredıtter boıynsha keıinge qaldyrý kezeńinde barlyq bank pen MQU turaqsyzdyq aıy­by, aıyppul men ósimpuldar eseptemeıdi, sondaı-aq merzimi ótken paıyzdyq syıaqyny ka­pı­tal­dandyrýǵa jol beril­meı­di. Budan basqa, kredıtterdi óteý merzimin ótkizip alýǵa jol beril­gen jáne merzimin keıinge qaldyrý qaryz alýshynyń kre­dıttik tarıhyn nasharlatýǵa jáne ol týraly kredıttik bıýro­ǵa teris aqparat berýge negiz emes. Keıinge qaldyrýdy alý úshin qaryz alýshy kez kelgen qol­­jetimdi baılanys tásili­men ne­mese kredıtordyń bólim­she­sine ózi barý arqyly erkin nysanda ótinish jazýy qajet. Bul – 2020-2021 jyldary pandemııa kezeńinde berilgen keıinge qaldyrý úshin qoldanylǵan óte qolaıly tártip. Osy kezeńde 2 mln-nan astam azamat­tyń nemese qaryz alýshy jeke tul­ǵalardyń 33,8%-y keıinge qal­dyrylǵan tólemder boıynsha 270 mlrd teńgeden astam somany tóleýdi keıinge qal­dyr­dy. Barlyq zardap shekken qaryz alýshylarǵa kredıtorǵa jú­ginýge jetkilikti ýaqyt beril­di – ótinish 3 aı ishinde, ıaǵnı 2022 jyldyń 5 sáýirine deıin berilýi múmkin. Bul rette, ótinish berilgen kúnge qaramastan, kredıt boıynsha keıinge qaldyrý tótenshe jaǵdaı engizilgen kúnnen bas­tap usynylatyn bolady, – dedi A.Terentev.

Onyń aıtýynsha, jappaı tártip­sizdikten zardap shekken bız­nesti aıaǵynan qaıta turǵy­zýǵa uzaq ýaqyt ketedi. Sondyq­tan nesıe berýshi men qaryz alýshynyń kelisimi boıynsha tólem­derdi keıinge qaldyrýdyń 3 aıdan artyq merzimi belgilenýi múmkin. Al tólemderdi keıinge qaldyrý merzimi bitken soń, ne­sıeni báribir óteýge týra ke­ledi. Bul oraıda agenttik tó­lemdi óteýdiń eki nusqasyn usynady.

«Kredıtti óteý merziminiń sońyna deıin buryn keıinge qal­­dy­rylǵan tólemderdi bir­kel­ki bólý túrinde nemese kre­dıt boıynsha aǵymdaǵy tólem­der­diń mólsherin saqtaý úshin qa­ryz merzimin ulǵaıtý. Kredıt­tik uıym­nyń qaryz alýshy­men keli­simi boıynsha ózge keste bel­gi­lenýi múmkin. Nesıeni ke­ıin­ge qaldyrýǵa baılanys­ty nesıe alýshylardyń quqyq­ta­ryn qorǵaý boıynsha 2 ma­ńyz­dy shart qarastyrylǵan: kre­dıt­tik uıymdar qaryz alý­shy­lardan kredıt boıynsha keıin­ge qaldyrylǵan operasııalar, ótinish­ter boıynsha eshqan­daı ko­mıssııa men ózge tólemder al­maı­dy. Qaryz alýshylardyń ta­lap etý jumystaryn, onyń ishinde merzimi ótken bereshekti óteý qajettigi týraly habarlamalar jibermeıdi», dep atap ótti spıker.

Aıtylyp otyrǵan talaptar men múmkindikterdiń iske asyrylýyn agenttik ózi qadaǵalaıdy. Eger kredıtor negizsiz bas tart­qan jaǵdaıda, qaryz alýshy­lar agenttikke júginýge qu­qyly. Árbir ótinish boıynsha qar­jy­lyq qyzmetterdi tutyný­shy­lardyń quqyqtaryn qorǵaý úshin dereý qadaǵalaý den qoıý sharalary qabyldanady. Vedomstvonyń call-ortalyǵyna jumys kúnderi saǵat 09.00-den 17.00-ge deıin, +7(7272) 371 000 nómiri boıynsha habarlasýǵa bolady.

Sondaı-aq qazirgideı qıyn-qystaý shaqta kópshilik saq­­tan­dyrý kompanııalarynan jár­dem kútken. Alaıda ol úmit­teri aqtal­maǵan syńaıly. О́ıt­keni kompanııalar elde bol­ǵan ahýaldy saıası prosess ná­tı­jesinde týyndaǵan oqıǵa dep baǵalap, kómek qolyn sozý­dan bas tartqan. Qarjylyq qyz­met­terdi tutynýshylardyń qu­qyqtaryn qorǵaý depar­tamenti dırektorynyń orynbasary Ernar Orazbaev saqtan­dyrý kompanııalarynyń da agent­tik qaraýyna kiretinin, son­dyq­tan olar kómekten bas tartsa, aza­mat­tardyń kompanııa ústinen agenttikke shaǵymdanýǵa quqyǵy bar ekenin aıtady.

«Ortalyq keńse Almatyda ornalasqan, óńirlik ókilder basqar­masy ár oblys ortalyq­tarynda bar. Biz ótinishti qarap, qajet bolsa qujattamalyq tekserý júrgizip, keıinnen qory­tyndy jaýabyn shaǵym berý­shige jaýap retinde usynamyz», deıdi E.Orazbaev.

Kópti alańdatqan taǵy bir saýal – órtengen avtomobılder máselesi. Bir Almatynyń ózinde júzdegen kólik otqa oran­dy. Olardyń basym bóligi nesıege resimdelgen kólikter. A.Te­rentevtiń aıtýynsha, bar­lyq kólik saqtandyrylǵan, son­dyqtan bul máseleni de agent­tik ózi qadaǵalaıdy. Tıisti tólem jasalmaǵan jaǵdaıda saqtan­dyrylǵan tulǵa saqtan­dyrý ombýdsmenine, sondaı-aq agenttikke júgine alady dep atap ótti ol.

Arnaıy brıfıng barysyn­da aqshany elden shyǵarý máse­­le­si de umytylmady. 11 qań­­tar­da Májiliste sóılegen sózin­­de Prezıdent osy túıtkilge aı­ryqsha toqtalyp, elden aqsha­nyń zańsyz shyǵarylmaýyn tapsyrǵan edi.

– Prezıdenttiń kapıtaldy elden zańsyz shyǵarýdy baqy­laý jáne jolyn kesý jónin­degi tapsyrmasyn oryndaý sheń­­berinde Ulttyq banktiń, Qar­­jy­lyq retteý agenttiginiń, Qar­jylyq monıtorıng agenttiginiń halyq­a ralyq tólemder men aqsha aýdarymdarynyń oryndalýyn baqylaýdy kúsheıtý týra­ly birlesken buıryǵy qa­byl­dandy. Osy tetik aıasynda biz ár operasııada kúmándi belgi­lerdiń bolýyn qaraımyz. Búgingi tańda bank salymshylary úshin táýekelder joq jáne bank klıentteriniń barlyq qara­jaty tolyq saqtalǵanyna nazar aýdarǵym keledi. «Bank qupııasy týraly» zańdy eskere otyryp, bul jumys tolyq kólemde júrgizilgennen keıin tolyq aqparat usynylady, – dedi A.Terentev.

Sondaı-aq agenttik ókili quqyq qorǵaý organdarynyń ár jaǵdaıdy jeke qaraıtynyn, tártipsizdikke qatysy bolǵan azamattarǵa eshqandaı qoldaý jasalmaıtynyn da basa aıtty.

«Nesıeni keshirý nemese qosymsha kómek kórsetý bo­ıynsha barlyq másele jeke-jeke júzege asyrylady. Eger adam belsendi qatysyp, quqyq qorǵaý organdarymen jáne sotpen bul tártipsizdikterge kiná­li dep tabylsa, onda oǵan qol­daý sharalary kórsetilmeı­di. Biz áskerı qyzmetshiler men IIM qyz­metkerleriniń tizi­min pysyq­tadyq, olar boıyn­­sha tıisti ju­mystar júrgizil­di. Qazi­rgi ýa­qytta Eńbek jáne halyq­ty áleý­mettik qorǵaý mınıstr­ligimen zańsyz is-áre­ket­terge qatyspaǵan aza­mat­­tyq tul­ǵa­lar boıynsha tizim­der­di pysyq­tap jatyrmyz. Olar bo­ıyn­sha áskerı qyz­metshi­ler men ishki ister qyz­metker­leri úshin kózdelgen is-shara­lar júrgi­ziledi», dedi vedomstvo ókili.

 

Sońǵy jańalyqtar

Dollar qymbattady

Qarjy • Búgin, 10:59

Elordada áýe shary qulady

Oqıǵa • Búgin, 10:37

Qarjy mınıstriniń orynbasary taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 10:24

EQYU Bas hatshysy Qazaqstanǵa keledi

Parlament • Búgin, 09:31

Beısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:00

Uqsas jańalyqtar