Ult rýhanııatynyń qazynasyna aınalǵan qundy qos kitap murajaıǵa qaıdan keldi, endi soǵan toqtalaıyq.
Ahmet atamyz Qostanaı oblysy Jangeldın aýdany Aqkól aýylynda ómirge kelgen. Aqkól – aınalasy 50-60 shaqyrymǵa sozylǵan, balyǵy taıdaı týlap, aqqý ushyp, qaz qonǵan úlken kól. Kórnekti qaıratker týǵan jerine shamamen sońǵy ret 1926 jyly tabany tıipti. Odan keıingi ómir derekterine úńilsek, ardaqty azamat 1929 jyly Alash arystarymen birge Almatyda qamaýǵa alynyp, sol jyldyń sońynda Máskeýdegi Býtyrka abaqtysyna jóneltiledi. Odan ári ol kisini Arhangelskige jer aýdaryp, zaıyby men qyzyn Tomskige jiberdi. 1934 jyly Qyzyl Krest komıssııasynda qyzmet etken jazýshy M.Gorkııdiń áıeli E.Peshkovanyń qoldaýhatymen Alash ardaqtysy bosatylyp, otbasymen Almatyǵa oralady.
«Jangeldın murajaılar kesheni» mekemesiniń basshysy Gúlbaný Sársekeniń aıtýynsha, Ahmet Baıtursynuly jary Bádrısafamen birge sońǵy ret týǵan jerine kelgende eldi aralap, aýyldastarymen júzdesip, saǵynyshyn basady. Torǵaı jurty da olardy qushaq jaıa qarsy alyp, tóbelerine kóterip, qurmet kórsetedi. Osy saparynda Ahań ózimen birge joǵaryda ataǵan eki kitabyn ala kelip, jaqyn inisi Smaǵulǵa syılaıdy.
Arada jyldar ótip, elim degen erlerdiń basyna qara bult tóngen qıyn ýaqyt týady. 1937 jyly kórnekti tulǵany «halyq jaýy» degen jazyqsyz jalamen tutqyndap, keıin atý jazasyna kesedi. Surqııa saıasattyń salqyny Ahańnyń eldegi aǵaıyndaryna da tıedi. Sondaı qıyn shaqta Smaǵul Ahmet aǵasynyń bergen eki kitabyn aman saqtap qalý úshin, eshkimge kórsetpeı jasyryn túrde kıizge orap, jerge kómedi. Sosyn erjetken balasy Erdenge kórsetip: «Esińde bolsyn, bul – Ahańnyń kitaby. Ulty úshin basyn báıgege tikken Ahmet aǵamnyń halyq jaýy bolýy múmkin emes. Men oǵan senbeımin. Qazir ýaqyt myń qubylyp turǵanymen, zaman ózgeredi. Bultty kúnderdiń artynan jarqyrap kún shyǵady. Sol kezde Ahań da aqtalyp, esimi elimen qaıta qaýyshary haq. Sonda osy kitapty qazyp alasyń» dep amanat etedi.
1988 jyly qazaqtyń bes arysy: Shákárim Qudaıberdiuly, Ahmet Baıtursynuly, Mirjaqyp Dýlatov, Maǵjan Jumabaev, Júsipbek Aımaýytov aqtalyp, aq túıeniń qarny jarylǵan kún týdy. Qos arysymen qaıta qaýyshqan Torǵaı eli de qýanyp, sol jyly Jangeldın aýdany ortalyǵynda Ahmet Baıtursynuly men Mirjaqyp Dýlatovty eske alýǵa arnalǵan úlken jıyn ótedi. Sonda Alash ardaqtylarynyń kózin kórgen aqsaqaldar men zııaly azamattar olardyń ómir joly men shyǵarmalary týraly parasatty sóz sóıledi. Álibı Jangeldın mýzeıiniń dırektory, ataqty pedagog, ólketanýshy Ǵazez Ámirhanov el adamdaryna Ahań men Jaqańnyń eńbekteri men olar tutynǵan zattary bolsa, mýzeıge berińizder dep usynysyn jetkizedi. Budan keıin Ǵazez aǵa Aqkóldegi Ahańnyń týysy Erden aqsaqaldyń qolynda ult ustazynyń kitaptary bar ekenin bilip, ol kisiden sony surap barǵanda, qarııa ashylyp eshteńe aıta qoımaıdy.
«Men Álibı Jangeldın mýzeıine 1990 jyly jumysqa ornalastym. Kóktem aıy bolatyn. Erden aqsaqal murajaıǵa kelip, bizden «Ǵazez bar ma?» dep surady. Qolynda qaǵazǵa oraǵan bir zat boldy. Biz ol kisini ekinshi qabattaǵy dırektordyń kabınetine nusqap jiberdik. Bir kezde Ǵazez aǵaı bárimizdi kabınetine shaqyrdy. Erden aqsaqal búktelgen qaǵazdy ashyp, Ahmet atamyzdyń elý jyldan asa jerge kómip saqtaǵan eki kitabyn qolyna alyp: «Bul maǵan ákemniń tapsyrǵan amanaty. Ol kisi «Ahmet túbi aqtalady» dep aıtty, aıtqany keldi. Amanatqa qııanat jasaǵym kelmedi. Endi Ahmet aǵanyń kitaptaryn jalpaq el kórip, jas urpaq tálim alatyn murajaıda turǵandy jón sanaımyn» dep kózine jas alyp sóılegeni esimde qaldy. Biraz jyl jerde kómilip jatqan qymbat qazynaǵa jyldardyń syzy tıgenimen onsha búlinbegen, jaqsy saqtalǵan. Ahmet Baıtursynuly ustalǵanda ol kisiniń qoljazbalary men eńbekteri de tárkilenedi. Elimizde «Qyryq mysal» men «Masa» jınaqtarynyń saqtalǵan túpnusqasy sanaýly ǵana. Bir-ekeý dese bolady. Sonyń biri – bizdiń mýzeıde turǵany maqtanysh», dedi «Jangeldın murajaılar kesheni» mekemesiniń basshysy Gúlbaný Sárseke.
«Jangeldın murajaılar kesheni» mekemesine tórt mýzeı qaraıdy, sonyń biri – Ahań men Jaqańnyń ádebı mýzeıi. 1991 jyly maýsym aıynyń basynda Torǵaıda Ahmet Baıtursynuly men Mirjaqyp Dýlatovtyń respýblıkalyq kúnderi dúrkirep ótti. Osy is-shara aıasynda qos arystyń ádebı mýzeıi ashylyp, oǵan olardyń eńbekteri men el ishinen jınalǵan jádigerler qoıyldy. Bul toıǵa Almatydan zııaly qaýym ókilderimen birge Ahań men Jaqańnyń qyzdary Sholpan men Gúlnár apaı da urpaqtarymen kelip, qatysady. Sonda qonaqtar ult ustazynyń qos kitabynyń túpnusqasyn kórip, onyń qalaı saqtap qalǵan tarıhymen tanysyp, keremet áser alady.
Keńes zamanynda Ahmet Baıtursynulynyń eldegi jaqyn aǵaıyndary da biraz qýǵyn kórdi, olardyń ishindegi oqyǵan azamattardy laýazymdy qyzmetke qoıǵan joq. Al áke amanatyna adaldyq tanytqan Erden qarııa uzaq jyl Ahań týǵan Aqkólde qarapaıym ómir keshipti. Uzaq jyl shopan bolyp eńbek etip, bertinde dúnıeden ozǵan.
