Kórshiles elderdegi jaǵdaı biraz ýaqyttan beri ýshyǵyp keldi. AQSh pen Eýropa elderi bul máselege asa alańdaýly ekenin ashyq aıtqan. Ýkraına men Reseı shekarasyndaǵy ahýalǵa qatysty NATO Shyǵys Eýropada áskerı tehnıka sanyn arttyrý týraly sheshim qabyldaǵan. AQSh ta qarap otyrǵan joq. Eger Eýropadaǵy jaǵdaı odan ári ýshyǵyp, NATO qorǵaný kerek dep tapsa, AQSh shamamen 8500 amerıkalyq áskerıdiń daıyn ekenin málimdedi. Odan bólek Reseıge ekonomıkalyq shara qoldanatynyn eskertip, sanksııamen ses kórsetip otyrǵany taǵy bar.
Batys elderi Máskeýden jaýyngerlerin shekaradan ári áketýge shaqyryp, qajet bolsa, sanksııa salýǵa daıyn ekenderin jetkizdi. Alaıda Kreml kórshi elge basyp kirý týraly málimetti talaı márte joqqa shyǵaryp keldi. Ýkraına jaǵyna keletin bolsaq, jýyrda el Prezıdenti halyqqa úndeý jasap, dúrbeleńge boı aldyrmaýǵa shaqyrǵan.
AQSh, Ulybrıtanııa, Aýstralııa men Germanııa Ýkraınadaǵy dıplomattary men olardyń otbasy múshelerin elderine qaıtarý týraly másele kótergen. Tipti keıbiri evakýasııa týraly sheshim qabyldap ta qoıdy. Reseı tarapynyń bul oqıǵaǵa qatysty ózindik oıy bar. Reseı Federasııa Keńesi Halyqaralyq ister jónindegi komıtetiniń basshysy Grıgorıı Karasın Batys elderiniń elshilikterin Kıevten evakýasııalaý týraly sheshimi jaǵdaıdy odan ári ýshyqtyrý úshin jasalǵan qadam dep esepteıdi.
The New York Times basylymy Reseı óziniń dıplomattaryn Ýkraınadan evakýasııalaýǵa daıyndalyp jatqanyn habarlaǵan. Keıinnen Ýkraına men Reseıdiń Syrtqy ister mınıstrlikteri bul aqparatty joqqa shyǵardy. Eýroodaq óz dıplomattaryn elden alyp shyǵýǵa asyqpaıtynyn jetkizdi.
Ýkraına prezıdenti Volodımır Zelenskıı shekara mańynda 100 myńǵa jýyq orys áskeri bar ekenin aıtsa, Batys elderi Reseı áskerleriniń belsendi qozǵalysy týraly aqparatty Kıevke jetkizgen. Zelenskıı Ulttyq qaýipsizdik jáne qorǵanys keńesiniń (UQK) otyrysynan keıin jasaǵan úndeýinde Kıev Donbasstaǵy jaǵdaıdy retteý úshin kúsh salyp jatqanyn aıtty jáne eldiń shyǵysyndaǵy shıelenister dúrbeleńge sebep bolmaýy kerek dedi. «Barlyǵy baqylaýda. Dúrbeleńge eshqandaı sebep joq», dedi V.Zelenskıı. Ýkraına prezıdentiniń aıtýynsha, bılik seriktestermen, dıplomattarmen jáne áskerı qyzmetkerlermen birge Ýkraınanyń shyǵysyndaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrý úshin bárin jasaıtynyn málimdegen. V.Zelenskıı azamattardy sabyrly bolýǵa jáne bári qurydy dep baıbalam salmaýǵa shaqyryp otyr.
Rasynda halyq dúrbeleńge túsip, úreıge berilse, jaǵdaı odan ári ýshyǵa beredi. Mundaı pikirdi Ýkraınanyń ulttyq qaýipsizdik keńesiniń hatshysy Alekseı Danılov ta aıtqan. Ol BBC-ge bergen suhbatynda «halyq úreıge berilse, elimiz úshin eń qaýipti jaǵdaı týady. О́ıtkeni odan ári manıpýlıasııa jasaý ońaı bolmaq, Reseıdiń kózdegeni de osy» dedi.
Jalpy, Reseıdiń Ýkraınany shabýyldaýǵa daıyndalyp jatqany týraly aqparat byltyrdan aıtylyp keledi. Kreml mundaı aıyptaýlardy birneshe ret joqqa shyǵardy jáne Reseı áskerleriniń óz terrıtorııasynda qozǵalǵanyn, bulaı etýge quqyǵy bar ekenin basa aıtty. V.Pýtın, óz kezeginde, NATO-nyń shyǵysqa qaraı keńeımeýine zańdy kepildikter qajet ekenin málimdedi. Osydan keıin Jeneva men Brıýsselde Reseı, AQSh jáne NATO arasynda kelissózder ótti, alaıda olar nátıjesiz aıaqtaldy.
Reseı basshysy baspasóz máslıhattarynyń birinde Batys 1990 jyldary NATO-nyń shyǵysqa qaraı keńeımeıtinin aıtqan aýyzsha ýádesin buzdy dep aıyptaǵan. V.Pýtınniń aıtýynsha, NATO shyǵysqa qaraı, ıaǵnı burynǵy Keńes elderiniń esebinen keńeımeýge ýaǵdalasqan-mys. Polsha, Majarstan jáne Chehııa NATO-ǵa 1999 jyly, Bolgarııa, Rýmynııa, Slovakııa, Slovenııa jáne burynǵy keńestik Estonııa, Latvııa jáne Lıtva respýblıkalary 2004 jyly qosyldy. Al uıym kóshbasshylary Reseımen dıplomatııaǵa daıyn ekenin, alaıda uıymǵa qosylýǵa nıetti jańa múshelerge esigin jappaıtynyn ashyp aıtty.
Halyqaralyq sarapshylardyń aıtýynsha, Ýkraınanyń batysqa, batys uıymdaryna bet bura bastaýy Reseı basshylyǵynyń qytyǵyna tıgen syndy. Ýkraına Eýropalyq odaqpen jáne Reseımen shektesedi. Alaıda burynǵy Keńestik respýblıkanyń Reseımen áleýmettik, mádenı baılanysy áldeqaıda tereń, orys tili de keń qoldanysta.
Reseıdiń NATO-ǵa qoıǵan talaptary belgili. AQSh-qa jiberilgen qaýipsizdik kepildigi týraly sharttyń jobasynda Reseı óz talaptaryn jazǵan. Máselen, NATO uıymyna múshe memleketter Ýkraına, sondaı-aq Shyǵys Eýropanyń, ońtústik Kavkazdyń jáne Ortalyq Azııanyń basqa da memleketteriniń aýmaǵynda eshqandaı áskerı is-qımyl jasamaýǵa tıis delingen. Sondaı-aq qujatta Ýkraınanyń uıymǵa kirýine tyıym salýdy talap etilgen. Polsha men Estonııa, Latvııa jáne Lıtva syndy Baltyq respýblıkalarynan áskerı bólimderdiń shyǵarylýyn, sondaı-aq Polsha men Rýmynııa sııaqty elderde ornalastyrylǵan zymyrandardyń bolmaýyn da surap otyr.
Batys elderi Reseı Ýkraınaǵa shabýyl jasaǵan jaǵdaıda, buryn-sońdy kórmegen ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa, sanksııalarǵa tap bolady dep eskertip keledi. EO elderiniń, NATO músheleriniń Ýkraınaǵa qatysty ustanymy bir bolǵanymen, osy máselege qatysty Germanııanyń naqty sheshimge kele almaýyna kóp syn aıtyldy. Germanııa qarý-jaraq jiberý sekildi sheshimderden tys qalyp, qarjylaı kómek beretinin málimdegen. Batys sarapshylary nemis kóshbasshysynyń Reseıge qatysty batyl málimdeme jasamaýyna alańdaýly. Sebebi Germanııanyń jahandaǵy róli men yqpalyn, kezinde Merkeldiń Pýtınge ashyq sóıleýin eske alǵan sarapshylar Shols úkimetinen naqty ustanym kútetinin aıtqan.
Ýkraınadaǵy jaǵdaıǵa qatysty Japonııa saıasatkerleri de únsiz qalmady. Bıleýshi partııa ókilderi Reseı Ýkraınaǵa qarsy áskerı shabýyl jasasa, ekonomıkalyq sanksııalar engizilýi kerek degen pikir bildirdi. Naqty sanksııa retinde Reseıden tabıǵı gaz ımportyna tyıym salýdy usyndy. Sondaı-aq Japonııa bıligi Ýkraınadaǵy dıplomattaryn elge qaıtarý máselesi qaralyp jatqanyn málimdegen.
О́tken aptada AQSh tarapy Reseıdiń talaptaryn eskere otyryp, qaýipsizdik máselelerine qatysty jazbasha jaýap jiberetinin aıtqan. Qazir Batys pen Reseı Ýkraınada áskerı qaqtyǵysty boldyrmaýdyń, qaýipsizdik salasyndaǵy iri daǵdarystan shyǵý jolyn ózderinshe qarastyryp jatqanyna qaramastan, sońǵy jańalyqtar ahýal ýshyǵyp jatqandaı áser qaldyrady.
