120 myńnan asa adam tegin kásiptik bilim alady
Alǵashqylardyń biri bolyp sóz alǵan Bilim jáne ǵylym birinshi vıse-mınıstri Sholpan Karınova:
«Búginde mektepke deıingi mekemelerdegi tárbıeshilerdiń 27 paıyzynda tıisti mamandyqtary joq. 51 paıyzy ǵana búginge deıin biliktilik sanattaryn ózgertti. Sonymen birge balabaqsha deńgeıindegi bir topqa bekitilgen tárbıeshilerdiń jetkiliksizdigin, ıaǵnı olardyń jumysynda aýyrtpalyq bar ekenin kórip otyrmyz. Osy máselelerdi sheshý úshin 2022 jyldan bastap byltyr bekitilgen modeldi iske asyrý bastalady. Onyń ishinde baǵdarlamalardy qaıta qarastyrý, mektepke deıingi mekemelerdiń ishindegi tártipti, talaptardy birizdendirý qolǵa alynady», dedi.
Mınıstrdiń birinshi orynbasary aıtqandaı, bıyl kemi 70 myń pedagog jańa bilim berý baǵdarlamalary boıynsha biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótedi. Al mektep oqýshylarynyń bilim sapasyn arttyrý maqsatynda Mańǵystaý, Atyraý, Almaty jáne Túrkistan oblystarynda bilikti pedagogterdi tartý úshin arnaıy baǵdarlama iske asyrylady. Olarǵa joǵary jalaqy koeffısenti, baspana jaldaý jáne kommýnaldyq tólemder shyǵyndaryn óteý sekildi áleýmettik qoldaý kórsetiledi. Bul jumys atalǵan aımaqtarda bilim berý sapasy boıynsha úlken alshaqtyqty azaıtýǵa baǵyttalǵan.
«Prezıdenttiń tapsyrmasyna saı kolledjderde bilim alý boıynsha memlekettik tapsyrys kólemi artady. Bıyl 120 myńnan asa qazaqstandyq tegin tehnıkalyq jáne kásiptik bilim ala alady. Bul – 2021-2022 oqý jylymen salystyrǵanda 25 myńǵa kóp. Sonymen qatar kásiporyndardyń kolledjderdi sheftik qamqorlyqqa alý tájirıbesin damytyp, dýaldy bilim berýdi keńeıtý kózdelip otyr», dedi Sh.Karınova.
Elimizde onlaın-ýnıversıtetter ashylady
Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Qýanysh Erǵalıevtiń aıtýynsha, Qazaqstanda onlaın-ýnıversıtetter ashylady.
«Mınıstrlik joǵary bilim berý júıesinde oqytýdyń jańa quralyn engizýdi josparlap otyr. «Onlaın oqý» bilim alýdyń jańa formatyna aınalady. Elimizde alǵashqy onlaın-ýnıversıtetter ashylady. Jalpy, joǵary oqý oryndarynda bilim alý úshin granttar sany 5 myńǵa artady. Onyń 60 paıyzy tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha bólinedi. Sondaı-aq «Bolashaq» baǵdarlamasyn qaıta qarastyrý boıynsha jumysty bastadyq», dedi Q.Erǵalıev.
Onyń baıandaýyna qaraǵanda, aldaǵy ýaqytta tehnıkalyq jáne IT baǵytta joǵary bilim berý grantynyń sany 20 myńnan 30 myńǵa kóbeıedi. Sonyń ishinde Mańǵystaý men Atyraý oblysyndaǵy tehnıkalyq joǵary bilim berý boıynsha memlekettik tapsyrys sany 10 myńǵa artady.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha sheteldik bedeldi joǵary oqý oryndarynyń Qazaqstandaǵy fılıalyn ashý jumystary júrgizilip jatyr. Byltyr elimizde brıtandyq De Monfort Lester ýnıversıtetiniń fılıaly ashylǵan edi. Bıyl M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń bazasynda Arızona ýnıversıtetiniń fılıalyn ashý josparlanǵan», dedi Bilim jáne ǵylym mınıstriniń orynbasary.
Onyń aıtýynsha, S.О́tebaev atyndaǵy Atyraý munaı jáne gaz ýnıversıtetiniń, Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı memlekettik tehnologııalar jáne ınjınırıng ýnıversıtetiniń, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń bazasynda tehnıkalyq baǵyttaǵy sheteldik JOO fılıaldary ashylmaq.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, tehnıkalyq baǵyttaǵy kadrlardy daıarlaýǵa basa mán berilmek. Tehnıkalyq jáne IT salalarǵa arnalǵan granttar 40%-dan 60%-ǵa deıin ulǵaıtylady. Batys óńirlerdiń, Mańǵystaý, Atyraý oblystary mektepteriniń túlekterine grant bólý máselesi pysyqtalyp jatyr. Sonymen qatar qoǵamdyq tártipti qorǵaý jónindegi mindetterdi oryndaý kezinde qaza tapqan áskerı qyzmetkerlerdiń, quqyq qorǵaý jáne arnaýly memlekettik organdar qyzmetkerleriniń balalaryna bilim granttaryn berý máselesi qarastyrylatyn bolady. Ǵylym salasyn turaqty qarjylandyrý jalǵasady. Ǵalymdarǵa ǵylymı ıdeıalaryn júzege asyrýǵa jańa múmkindikter usynyldy. 2 myńnan asa ǵalymǵa alǵan granttaryna qaramastan turaqty túrde jalaqy tólenedi. Biz ǵylymı-zertteý ınstıtýttaryn materıaldyq-tehnıkalyq jańartý jumystaryn jalǵastyramyz. Sondaı-aq ár ǵylymı-zertteý ınstıtýttaryn damytý strategııasyn bekitemiz jáne JOO men ǵylymı ınstıtýttardyń tyǵyz qarym-qatynasyn damytýǵa arnaıy keshendi sharalar qabyldaımyz», dedi Q.Erǵalıev.
Memleket basshysy 2022 jyldy «Balalar jyly» dep jarııalady. Sondyqtan kámeletke tolmaǵandardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaýǵa, balalardyń ómir súrýine, bilim alýyna jáne damýyna qolaıly jaǵdaı jasaýǵa basa nazar aýdarylady. «Qazirgi tańda Parlament Májilisiniń depýtattary bastamashylyq etken «Bala quqyqtaryn qorǵaý týraly» zań jobasy maquldanyp jatyr. Sonyń ishinde kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy qýdalaýdyń (býllıngtiń) aldyn alý, psıhologııalyq qyzmet máseleleri boıynsha birqatar túzetý qabyldanady. Mınıstrlik 8 túrli baǵytty qamtıtyn Balalar jylyna arnalǵan keshendi is-sharalar josparynyń jobasyn ázirlep jatyr. Onyń qatarynda sapaly bilim berý, tolyqqandy qosymsha bilim men tárbıe berý, balalardyń densaýlyǵyn nyǵaıtý jáne qorǵaý syndy basqa da másele bar», dedi vıse-mınıstr Bıbigúl Asylova.
Derekter qory ashyq bolady
Orynbasarlarynyń sózin qorytyndylap, keı tusyn tolyqtyrǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov mektepke deıingi tárbıe men bilim berýde endi sapa talap etiletinin jetkizdi.
«Balabaqshalar tekseriledi, attestattaý engiziledi. Buǵan deıin biz balabaqshalar sanyn arttyrýmen aınalystyq, endi sapany talap etetin kez keldi. Orta bilim salasynda eń mańyzdy jumys – pánder boıynsha bilim berý baǵdarlamalaryn jańartý. Prezıdenttiń tehnıkalyq mamandyqtarǵa mán berý týraly tapsyrmasyn oryndaý úshin mekteptegi matematıkalyq bilimdi damytýǵa erekshe nazar aýdarýymyz qajet. Sondyqtan mektepterde matematıka pánin toptarǵa bólip oqytý qarastyrylyp jatyr. Jáne tehnologııa, eńbek pánderin de burynǵydaı topqa bólip oqytý júıesine qaıta kóshý kerek. Buǵan qosa Ulttyq bilim berý derekter qoryndaǵy (UBDQ) jeke málimetterden basqasy qoǵamǵa ashyq, qoljetimdi bolýy qajet», dedi A.Aımaǵambetov.
Jıynǵa qatysqan Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov bilim men ǵylym salasyndaǵy birshama jetistikti ataı kele, jaýapty vedomstvo ókilderine, jergilikti atqarýshy organdaryna birqatar mindet júktedi.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý aıasynda Qarjy, Ulttyq ekonomıka mınıstrlikterine óńir ákimderimen birlesip, qarjylandyrýdy teńestirýdi jáne qalyp qoıǵan óńirlerdiń bilim berý deńgeıin arttyrýdy tapsyramyn. Ásirese, aýyldyq jerlerdegi pedagog tapshylyǵy problemasyn túbegeıli sheshý kerek. 2021 jyldyń qańtar aıynda bilim berý máseleleri jónindegi zańmen qosymsha bilimge arnalǵan memlekettik bilim berý tapsyrysy engizildi. Memlekettik bilim berý, sporttyq, shyǵarmashylyq tapsyrystardy biriktiretin qosymsha bilim berýdiń biryńǵaı portalyn qurý qajet. Sodan soń jıynǵa qatysyp otyrǵan barlyq óńir ákimdikteriniń ókilderi, úsh aýysymdy mektepter sany azaıýdyń ornyna jyl saıyn kóbeıip barady. Almaty oblysynda 1,5 jyl buryn 30 úsh aýysymdy mektep bolǵan, qazir onyń sany 52-ge jetti. Aqtóbe, Atyraý, Jambyl, Qyzylorda, Mańǵystaý, Túrkistan oblystarynda da sondaı jaǵdaı», dedi E.Toǵjanov.
