Áleýmettik máseleni sheshý – basty baǵyt

О́z sózinde Q.Toqaev memleketti alǵa da­my­týdaǵy aýqymdy mindetterdi ashyq kór­setip, qarapaıym halyqtyń jaǵ­da­ıyn jete, tereń túsinetinin, áleý­met­tik-eko­nomıkalyq salalarda oryn alǵan kemshilikter men qıyn­dyqtardy eńserýge bar kúsh-jigerin jumsaıtynyn jetkizdi.

Ashyǵyn aıtar bolsaq, jyl basyn­da bolǵan qaıǵyly jaǵdaıdyń negizgi sebebi, kóp jyldar boıy sheshimin tappaı qordalanyp qalǵan áleýmettik-eko­no­mıkalyq máseleler. Atap aıt­saq,jumyssyzdyq pen baǵanyń ósýi, jem­qorlyqtyń jappaı etek alýy, qoǵam­daǵy ádiletsizdik, azamattardyń qu­qyq­tarynyń qorǵalmaýy, memlekettik organ qyzmetkerleriniń halyq talabyna qu­laq aspaýy, qarapaıym halyqtyń ómir súrý deńgeıi men turmysynyń qıyn­dap ketýi edi. Qarapaıym halyq­tyń kókeıtesti máseleleri uzaq jyldar boıy sheshimin tappaı, baı men kedeı­diń alshaqtyǵy jyldan-jylǵa ósip, qoǵamda teńsizdikke jol berilip keldi. Prezıdent «Halyq únine qulaq asatyn úkimet» tujyrymdamasyna mem­le­ket­tik organdar formaldy túrde qarap, atqarýshy bılik pen halyq arasyn­da túsinbeýshilikter oryn alyp, alshaq­tyq óse berdi. Áıtpese, elimizdiń batys óńi­rindegi gaz baǵasynyń esh­bir qo­ǵam­dyq talqylaýsyz, halyq pikiri­men sanaspaı bir kúnde eki esege ósip ketýin qalaı tú­sinýge bolady?.. Tıisti memlekettik or­gan­dardyń, tipti el Úkimetiniń halyq na­razylyǵyna nemquraıly qarap, qulaq aspaýy, máseleni sheshýge umtylys bil­dir­meı jaǵdaıdy ýshyqtyryp jibe­rýin nemen túsindirýge bolady? Bul mə­se­le tek Memleket basshysynyń ózi ara­las­qan soń ǵana oń sheshimin taýyp, gazdyń da, kommýnaldyq tólemderdiń de baǵasy óz ornyna keldi. Barlyq másele tek Prezıdent arqyly sheshiletin bol­sa, onda Úkimettiń qajettiligi qan­sha? Prezıdent Q.Toqaevtyń Úkimetti ots­tavkaǵa jibergenin men tolyq qol­daı­myn. So­nymen birge halyqtyń nara­zy­lyǵy­nyń týyndaýyna jol ber­gen, qor­dalan­ǵan problemalardy der kezinde zert­tep, taldap, shara kórme­gen tıisti bas­shy qyzmetkerlerdiń jaýapker­shili­gin zań júzinde qaraý qerek dep esepteımin.

Memleket tarapynan qoldaý shara­larynyń jetkiliksizdigi, tıimsizdigi, ádil básekelestiktiń bolmaýy, baǵa bel­gi­leýde ymyralastyqqa jol berilýi, taǵy da basqa kemshilikter ekonomı­ka­nyń alǵa basýyna, ásirese shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna keri áserin tıgizip keledi. Prezıdent óz sózin­de «qalyptasqan júıe negizinen iri qu­rylymdarǵa «dostarǵa – bəri, qal­ǵan­daryna – zań boıynsha» qaǵıdatymen qyzmet kórsetýge baǵ­dar­lanǵanyn aıtyp, Qazaqstan damý ban­ki jumysyn qatty synǵa aldy. Mem­leket basshysy kazirgi tańdaǵy teń­sizdik máselesine, ásirese múliktik jik­telýdi, sonymen birge halyqtyń áleý­mettik problemalary tolyq sheshil­meı jatqanyn ashyq kórsetip, Úkimetti kópshiliktiń kókeıinde júrgen «Samuryq-Qazyna» qory jáne basqa da ulttyq kompanııalardyń satyp alýla­rynyń ashyqtyǵyna qatysty máse­lelerdi, jekeshelendirýge baıla­nys­ty sheshimderdiń tolyq, ashyq ári aıqyn bolýyn, ekonomıkadaǵy olıgapolııa, bıznesti qoldaýǵa arnalǵan memlekettik sharalardyń kemshilikterin, jem­qorlyq sekildi memlekettiń damýyn tejeıtin problemalardy sheshýge shaqyrdy.

Memleket basshysy óz sózinde aýyl sharýashylyǵyna erekshe nazar aýdarý kerek ekenine toqtala kele bylaı dedi: «Aldaǵy úsh jylda azyq-túlik qaýip­sizdigi məselesin túbegeıli sheshý qajet. Bul Úkimet pen əkimderdiń al­dyn­­da turǵan negizgi basymdyq ekeni­ne aıryqsha nazar aýdaramyn. Eger na­ryq­ta azyq-túlik taýarlary mol bol­masa, ınflıasııany ustap turýǵa eshqan­­daı shara kómektespeıdi». Bul óte oryn­dy aıtylǵan jaıt. Búginde eli­miz­de aýyl sharýashylyǵyna qoldaý kórsetý óz dárejesinde emes. Aýyl sharýa­shylyǵyna bólinetin nesıeler men sýbsıdııalardy negizinen iri alpaýyttar alady da, olar baıý ústine baıı túsedi. Al shaǵyn sharýalarǵa nesıe, sýbsıdııa alý úlken problema.

Jyldan-jylǵa sharýalar janar-jaǵarmaıdyń qymbattaýynan jáne naýqan kezinde onyń jetispeýshiliginen zardap shegip keledi. Tek sońǵy bir jylda janar-jaǵar maı baǵasy 50-60-paıyzǵa, aǵyn sýdyń tarıfi eki esege ósti. Al azyq-túlik baǵalary jyl saıyn qymbattap, halyqtyń narazylyǵyn týdyryp jatsa da, oǵan tıisti dárejede kóńil aýdaryp, shara jasap jatqan Úkimet joq. Prezıdent naryq jaǵdaıynda janar-jaǵar maı óndirýshiler men aradaǵy ərtúrli deldaldardyń qosymsha paıda alatynyn, osy marjannyń bir bóligin aksızder arqyly bıýdjet paıdasyna alý qajet dep sanaımyn degen oryndy usynys aıtty. Osy oraıda azyq-túlik baǵalarynyń ósýine jol bermeý maqsatynda, janarmaıdyń aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń ózindik qunynyń edáýir bóligin quraıtynyn eskerip, azyq-túlik turaqtandyrý qory sııaqty, janarmaıdyń  turaqtandyrý qoryn quryp, sharýalardy arzan janar maımen qamtamasyz etýdi qolǵa alsa, bul da azyq-túliktiń arzandaýyna áser eter edi. Aradaǵy deldaldardy da barynsha azaıtý kerek. Árıne, bul Úkimet tarapynan tereń zerdeleýdi qajet etedi.

Prezıdent aldaǵy basty mindetimiz dál qazir el kútip, qoǵam talap etip otyrǵan ədiletti qoǵam men tıimdi memleket qurý ekenin, kez kelgen isti ədildik qaǵıdatyn basshylyqqa alyp atqarsaq, biz maqsatymyzǵa tolyq jetetinimiz tý­raly aıtty. Halyqty udaıy jalyn­dy sózdermen, urandarmen, ıdeıalar­men, aldaǵy baǵdarlamalarmen, maqtaý­lar­men aldaýsyrata almaısyń. Halyq ekonomıkalyq ósimniń ıgiligin sezine almasa, azamattardyń kúndelikti turmysy jaqsara túspese, elimizdiń jetistikterin qur maqtan etýdiń qajettiligi qansha?

Q.Toqaev el Prezıdenti bolyp saı­lan­ǵannan bastap óziniń basty usta­nymy ədilettilik ekenin, onsyz qoǵam eshqashan damymaıtynyn aıtyp keledi. «Ədilettilik saltanat qurmaǵan qoǵamda tek qaıshylyq, qıynshylyq, quldyraý ústemdik etetini belgili. Ony joǵaltyp alý adamzat úshin de, ult úshin de ózin ózi joǵaltyp alýmen birdeı. Sondyqtan ədiletsizdikpen memleket, qoǵam, ər adam kún saıyn birigip kúresýimiz kerek. Halqymyz aıtqandaı, «Ədilet joly – aýyr jol», biraq aýyr bolsa da odan basqa týra jol joq. Qoǵam ədilettilik saltanat qurǵanda ǵana jańarady, damıdy. Qoǵamda bolyp jatqan barlyq keleńsiz jaǵdaılar: sybaılas jemqorlyq, baılar men kedeılerdiń tabystarynyń alshaqtyǵy, ulttyq baılyqtyń teńdeı jəne ədil bólinbeýi, azamattardyń quqyqtarynyń  qorǵalmaýy, qoldanystaǵy zańdardyń tolyqqandy oryndalmaýy bıliktiń júr­gizgen saıasatynyń ədilettiligine baı­lanysty. Sondyqtan da basty məsele – qazaq qoǵamynyń ədiletti jol­­men damýynda. Təýelsiz elimizdiń tuǵy­­rynyń bıiktigi, myzǵymastyǵy qoǵam­­daǵy ədilettilik deńgeıimen ól­shenedi. Elimizdiń alǵa damýy úshin keli­sim men yntymaq, aýyzbirshilik kerek ekeni bərimizge aıan bolsa, ol tek ədi­let­tilik bar jerde ǵana bolady. Ədi­let­tilik – təýelsizdiktiń temir­qazy­ǵy. Ádi­letsizdik beleń alǵan kez kel­gen qoǵam tyǵyryqqa tireledi, toqy­raýǵa ushy­raıdy, el təýelsizdigine qaýip tónedi, memlekettiligimizge degen senim tó­mendeıdi, bılikke narazylyq kúsheıedi. Keshe ǵana elimizde bolǵan tragedııa so­nyń aıqyn dáleli. Sondyqtan da ədilet­sizdikpen aıaýsyz kúresý biz­diń basty mindetimiz bolýy kerek. Ja­sy­ratyny joq, elimizde bıýdjet qar­jysyn ekinshi deń­geıdegi bankterdiń qary­zyn jabýǵa, qym­bat ǵımarattar men jıhazdar satyp alý­ǵa jumsap, tenderler arqyly talan-ta­rajǵa salyp jatqan faktiler jetkilikti.

Prezıdenttiń sózinde táýelsiz eli­miz­diń múddesin qorǵaıtyn, bola­shaǵyn aıqyndap bergen túıindi, batyl oılar aıtylǵan, halqymyzdyń, ultymyzdyń kókeıinde júrgen ótkir suraqtarǵa naqty jaýap berilgen. Buǵan deıin bılik tarapynan halyq kóńilinen shyǵatyndaı mundaı tereń oılar, ıdeıalar, usynystar, qoǵamdaǵy oryn alyp otyrǵan kemshilikter ashyq aıtylǵan emes. Elimizdiń aldynda aýqymdy da, kúrdeli mindetter tur. Qazir halyq Úkimetten naqty jumys pen nətıje kútip otyr. Sondyqtan Úkimet eldiń senimi men úmitin aqtaý úshin aıanbaı jumys istep, elge qatysty bar tirlikti halyqpen aqyldasyp, talqyǵa salyp, sózbuıdaǵa salmaı ýaqtyly sheship, eldegi jaǵdaı týraly halyqqa shynaıy, durys aqparat berip otyrýlary kerek. Halyqtyń áleýmettik máselelerin sheshý Úkimettiń eń basty mindeti bolýy kerek. Eger elimizdiń azamattarynyń deni saý, turmysy tabysty, qarny toq, baspanasy men kóligi bolsa eshkim kóshege shyqpaıdy.

Qoǵamda qordalanǵan problemalardy sheshý úshin, Memleket basshysy aıtqandaı, Qazaqstanǵa jańarý kerek. Halqymyzdyń turmysyn jaq­sar­tý men elimizdiń mol baılyǵyn kóp­shiliktiń ıgiligine jaratý, tıimdi memleket pen ədiletti qoǵam ornatý úshin Pre­zıdentimizdiń tóńiregine tyǵyz top­tasyp, onyń ərbir sheshimine qoldaý kór­setýimiz qajet. Təýelsizdikti baıandy etý, nyǵaıtý, ony qorǵaý – ərbir qazaq­standyqtyń boryshy.

Qýanysh AITAHANOV,

qoǵam qaıratkeri