Semeıdegi tarıhı orynnyń biri – áıgili Túıemoınaq araly. Ol qaı zamanda da halyqtyń erkin sátterindegi basqosý orny bolyp kelgen. Alash arystarynyń da birqatar salıqaly kezdesýleri men saýyqty sátteri osy aralda ótkendigi keshegi kúnniń paraqtarynda jazýly tur.
Ertis ózeniniń boıyndaǵy bul aralǵa 2004 jyly Rekreasıondy aımaq mártebesi berildi. Iаǵnı, bul ataý halyqtyń saıahat jáne demalys sharalaryn uıymdastyrýǵa arnalǵan alań degendi bildiredi. Resmı ataý ıelengen sátte munda 2001 jyly Semeı ıadrolyq polıgonynyń qurbandaryna arnalyp salynǵan «О́limnen de kúshti» monýmenti ǵana turdy. Monýmentke jalǵas synaq alańy belgilengen Qazaqstan kartasynyń kórinisi ornatylyp, alańǵa kóshetter otyrǵyzyldy. Elektr jaryǵy tartylyp, tóńirek kógaldandyryldy.
Semeıdegi osy araldyń Rekreasıondy aımaq mártebesine saı abattandyrylyp, jańa sıpattaǵy alyp memorıaldyq keshenge aınalǵany – 2011 jyl. Olaı bolatyn sebebi, aralǵa atqarýshy bılik arnaıy kóńil bólip, kúrdeli jóndeý jumystarymen birge, birneshe mármár nysandar ornatty. Zamanaýı tastardan órilgen eńseli qaqpa boı kóterip, asfalt tóselgen kólik turaǵy paıda boldy. Alańnyń orta tusyna Qazaqstan Prezıdentiniń 1991 jyly Semeı polıgonyn jabý týraly Jarlyǵy oıyp jazylǵan mármár kitap ornyqty. Oǵan irgeles mańda «Merler beıbitshilik úshin» halyqaralyq uıymynyń úshburyshty belgisi qoıyldy. Sonymen birge, jańadan salynǵan «Beıbitshilik» stelasy shańyraq pen qarlyǵashty tik kóterip tóńirekke tyń mazmun ala keldi. Bul kórinister 2011 -2013 jyldar «Iаdrolyq qarýsyz álem» bastamasy aıasynda dál osy jerde ótken Halyqaralyq forýmǵa jınalǵandardyń jaqsy pikirlerin týdyrdy. Mártebeli meımandar Semeıdi Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl ortalyǵy retinde qabyldaıtyndyǵyn ashyq jetkizip jatty. Olaı bolatyny – ıadrolyq qarýsyz álemdi qoldaýshylardyń halyqaralyq forýmyn jyl saıyn 29 tamyzda Semeıde ótkizý dástúrge aınaldy.
Mundaı iri aýqymdaǵy shara tizginin álem úshin bir túkpirdegi Semeıge burý – ońaılyqpen bitpegen jumys ekendigi málim. Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdan bas tartý bastamasy BUU-nyń qoldaýyna ıe bolǵannan bergi aralyqta táýelsiz elimizdiń ıgi qadamdaryn alpaýyt memleketter quptap keledi. Elbasy N.Á.Nazarbaev batyl sheshimder jasaý arqyly Iаdrolyq qarýdan bas tarta otyryp, Semeı polıgonyna álem nazaryn aýdartty. Onyń zardaby men keleshektegi taǵdyry búkil adamzatqa ortaq ekendigine den qoıdyrdy. Álem tynyshtyǵy, adamzat qaýipsizdigimen ushtasqan uly murat jolynda jumystar udaıy jalǵasyp otyrdy. 2006 jyly Semeı qalasynda Ortalyq Azııada ıadrolyq qarýdan azat aımaq qurý týraly shart jasaldy. Bebitshilikti betke alǵan maqsat 2009 jyly taǵy bir zor asýdan asty. Bul jyly Qazaqstan basshysy Semeıde ótken halyqaralyq forýmda 29 tamyzdy – Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúni dep jarııalaý jóninde úndeý jasap, ony Birikken Ulttar Uıymynda qaraýdy usyndy. Aıtýly bastama halyqaralyq deńgeıde qyzý qoldaý tapty.
BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń 2010 jyly Kýrchatov pen Semeı qalalaryna kelip-qaıtqany áleýmettik-saıası mańyzy joǵary oqıǵa boldy. Mundaı mysaldardy áli de jalǵastyra túsýge bolady. Biraq, másele onda emes. Aıtaıyq degenimiz, dúnıejúzilik mańyzǵa ıe bolǵan ıadrolyq qarýsyz álemdi qoldaý sharalary odan ári jalǵasqan saıyn Semeı qalasy da bedeldi saparlardyń nysanasyna aınala túsedi. Bul atqarýshy bılikke osy baǵyt aıasynda burynǵydan da keńirek oılaýǵa negiz bolǵandaı. Olaı deıtinimiz, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaevtyń Túıemoınaq aralynda «Beıbitshilik murajaıy» ataýymen kelesi keshendi salý jónindegi bastamasy óńir halqynyń eńsesin odan ári kóterip tastady. Alyp shar pishindes ǵımaratty salýǵa táýekel jasaǵan Berdibek Máshbekulynyń bul nıetin qoǵamdyq uıymdar Elbasymyzdyń eren eńbegin baǵalaýdyń, halyqaralyq mańyzǵa ıe bolǵan bastamasyn el bolyp qoldaı bilýdiń úzdik úlgisi retinde baǵalaýda.
«Beıbitshilik murajaıy» salynyp bitken kezde «Iаdrolyq qarýsyz álem» ıdeıasynyń shynaıy sımvolyna aınalatyn ǵımarat bolyp shyǵa keletinine kúmán joq. Ol qandaı bolatynyn da aıta keteıik. Alaqandaǵy álem kompozısııasyn bildiretin jáne hrýstal syndy shyny materıaldan salynatyn ǵımarat bıiktigi – 35, eni 24 metr. Qos alaqanǵa qonǵan hrýstal – shar nusqa «Álemdi aıalaı bileıik» degen uǵymnyń uranyn qurylys tilimen jetkizbek. Ol qurylysqa til bitse: «Jer sharynyń taǵdyry adamdardyń qolynda, sondyqtan búkil planeta qaýipsizdigi – barshanyń perzenttik paryzy» degendi jaıyp salatyndaı. Aıaly alaqandaǵy alyp shar-murajaı 5 qabattan turady. Ishki ereksheligi – ekinshi qabatta túrli tehnıkalyq jabdyqtar oryn alsa, úshinshi qabatta «1949 -1991 jyldardaǵy Semeı polıgony» degen taqyryptaǵy muraǵat qujattary men sýretshiler týyndylary qoıylyp jáne 3D formattaǵy kınozal ornalasady. Tórtinshi qabatta kórme jáne 200 adamdyq májilis zaldary bolady. Besinshi qabatta tabıǵı qysqy baq bolmaq.
Mazmuny bólek mundaı ǵımarat óńirimizde boı kóterip jatsa, kim qýanbasyn. Álemniń jetpisten astam memleketinen parlament basshylary men depýtattar, úkimet músheleri, bedeldi halyqaralyq uıymdar men qoǵamdyq birlestikter, BAQ ókilderi, tanymal saıasatkerler men ǵalymdar qatysqan kezekti halyqaralyq forým kezinde osy «Beıbitshilik murajaıy» qurylysynyń quty-kapsýlasy jerge ornatyldy.
Bolat SILÁMBEKOV,
densaýlyq saqtaý salasynyń ardageri.
Sovetqazy IBRAEV,
Semeı memlekettik medısına ýnıversıtetiniń oqytýshysy.
Ertis ózeniniń boıyndaǵy bul aralǵa 2004 jyly Rekreasıondy aımaq mártebesi berildi. Iаǵnı, bul ataý halyqtyń saıahat jáne demalys sharalaryn uıymdastyrýǵa arnalǵan alań degendi bildiredi. Resmı ataý ıelengen sátte munda 2001 jyly Semeı ıadrolyq polıgonynyń qurbandaryna arnalyp salynǵan «О́limnen de kúshti» monýmenti ǵana turdy. Monýmentke jalǵas synaq alańy belgilengen Qazaqstan kartasynyń kórinisi ornatylyp, alańǵa kóshetter otyrǵyzyldy. Elektr jaryǵy tartylyp, tóńirek kógaldandyryldy.
Semeıdegi osy araldyń Rekreasıondy aımaq mártebesine saı abattandyrylyp, jańa sıpattaǵy alyp memorıaldyq keshenge aınalǵany – 2011 jyl. Olaı bolatyn sebebi, aralǵa atqarýshy bılik arnaıy kóńil bólip, kúrdeli jóndeý jumystarymen birge, birneshe mármár nysandar ornatty. Zamanaýı tastardan órilgen eńseli qaqpa boı kóterip, asfalt tóselgen kólik turaǵy paıda boldy. Alańnyń orta tusyna Qazaqstan Prezıdentiniń 1991 jyly Semeı polıgonyn jabý týraly Jarlyǵy oıyp jazylǵan mármár kitap ornyqty. Oǵan irgeles mańda «Merler beıbitshilik úshin» halyqaralyq uıymynyń úshburyshty belgisi qoıyldy. Sonymen birge, jańadan salynǵan «Beıbitshilik» stelasy shańyraq pen qarlyǵashty tik kóterip tóńirekke tyń mazmun ala keldi. Bul kórinister 2011 -2013 jyldar «Iаdrolyq qarýsyz álem» bastamasy aıasynda dál osy jerde ótken Halyqaralyq forýmǵa jınalǵandardyń jaqsy pikirlerin týdyrdy. Mártebeli meımandar Semeıdi Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl ortalyǵy retinde qabyldaıtyndyǵyn ashyq jetkizip jatty. Olaı bolatyny – ıadrolyq qarýsyz álemdi qoldaýshylardyń halyqaralyq forýmyn jyl saıyn 29 tamyzda Semeıde ótkizý dástúrge aınaldy.
Mundaı iri aýqymdaǵy shara tizginin álem úshin bir túkpirdegi Semeıge burý – ońaılyqpen bitpegen jumys ekendigi málim. Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdan bas tartý bastamasy BUU-nyń qoldaýyna ıe bolǵannan bergi aralyqta táýelsiz elimizdiń ıgi qadamdaryn alpaýyt memleketter quptap keledi. Elbasy N.Á.Nazarbaev batyl sheshimder jasaý arqyly Iаdrolyq qarýdan bas tarta otyryp, Semeı polıgonyna álem nazaryn aýdartty. Onyń zardaby men keleshektegi taǵdyry búkil adamzatqa ortaq ekendigine den qoıdyrdy. Álem tynyshtyǵy, adamzat qaýipsizdigimen ushtasqan uly murat jolynda jumystar udaıy jalǵasyp otyrdy. 2006 jyly Semeı qalasynda Ortalyq Azııada ıadrolyq qarýdan azat aımaq qurý týraly shart jasaldy. Bebitshilikti betke alǵan maqsat 2009 jyly taǵy bir zor asýdan asty. Bul jyly Qazaqstan basshysy Semeıde ótken halyqaralyq forýmda 29 tamyzdy – Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúni dep jarııalaý jóninde úndeý jasap, ony Birikken Ulttar Uıymynda qaraýdy usyndy. Aıtýly bastama halyqaralyq deńgeıde qyzý qoldaý tapty.
BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń 2010 jyly Kýrchatov pen Semeı qalalaryna kelip-qaıtqany áleýmettik-saıası mańyzy joǵary oqıǵa boldy. Mundaı mysaldardy áli de jalǵastyra túsýge bolady. Biraq, másele onda emes. Aıtaıyq degenimiz, dúnıejúzilik mańyzǵa ıe bolǵan ıadrolyq qarýsyz álemdi qoldaý sharalary odan ári jalǵasqan saıyn Semeı qalasy da bedeldi saparlardyń nysanasyna aınala túsedi. Bul atqarýshy bılikke osy baǵyt aıasynda burynǵydan da keńirek oılaýǵa negiz bolǵandaı. Olaı deıtinimiz, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaevtyń Túıemoınaq aralynda «Beıbitshilik murajaıy» ataýymen kelesi keshendi salý jónindegi bastamasy óńir halqynyń eńsesin odan ári kóterip tastady. Alyp shar pishindes ǵımaratty salýǵa táýekel jasaǵan Berdibek Máshbekulynyń bul nıetin qoǵamdyq uıymdar Elbasymyzdyń eren eńbegin baǵalaýdyń, halyqaralyq mańyzǵa ıe bolǵan bastamasyn el bolyp qoldaı bilýdiń úzdik úlgisi retinde baǵalaýda.
«Beıbitshilik murajaıy» salynyp bitken kezde «Iаdrolyq qarýsyz álem» ıdeıasynyń shynaıy sımvolyna aınalatyn ǵımarat bolyp shyǵa keletinine kúmán joq. Ol qandaı bolatynyn da aıta keteıik. Alaqandaǵy álem kompozısııasyn bildiretin jáne hrýstal syndy shyny materıaldan salynatyn ǵımarat bıiktigi – 35, eni 24 metr. Qos alaqanǵa qonǵan hrýstal – shar nusqa «Álemdi aıalaı bileıik» degen uǵymnyń uranyn qurylys tilimen jetkizbek. Ol qurylysqa til bitse: «Jer sharynyń taǵdyry adamdardyń qolynda, sondyqtan búkil planeta qaýipsizdigi – barshanyń perzenttik paryzy» degendi jaıyp salatyndaı. Aıaly alaqandaǵy alyp shar-murajaı 5 qabattan turady. Ishki ereksheligi – ekinshi qabatta túrli tehnıkalyq jabdyqtar oryn alsa, úshinshi qabatta «1949 -1991 jyldardaǵy Semeı polıgony» degen taqyryptaǵy muraǵat qujattary men sýretshiler týyndylary qoıylyp jáne 3D formattaǵy kınozal ornalasady. Tórtinshi qabatta kórme jáne 200 adamdyq májilis zaldary bolady. Besinshi qabatta tabıǵı qysqy baq bolmaq.
Mazmuny bólek mundaı ǵımarat óńirimizde boı kóterip jatsa, kim qýanbasyn. Álemniń jetpisten astam memleketinen parlament basshylary men depýtattar, úkimet músheleri, bedeldi halyqaralyq uıymdar men qoǵamdyq birlestikter, BAQ ókilderi, tanymal saıasatkerler men ǵalymdar qatysqan kezekti halyqaralyq forým kezinde osy «Beıbitshilik murajaıy» qurylysynyń quty-kapsýlasy jerge ornatyldy.
Bolat SILÁMBEKOV,
densaýlyq saqtaý salasynyń ardageri.
Sovetqazy IBRAEV,
Semeı memlekettik medısına ýnıversıtetiniń oqytýshysy.
