Maqashtyń otbasynda 8 ul, bir qyz bolǵan. О́zi Jáńgir mektebinde bilim alyp, odan ári Neplıýev kadet korpýsynda oqyǵan ákim balalaryn da oqýǵa bergen. Uldary alǵash Teńiz jaǵalaýy mektebinde, keıin Astrahan gımnazııasynda oqyǵan. Úlken eki uly Ámirjan men Shámiljan jas kezinde dúnıeden ótken. Shafhat ta aǵalarynan keıin 1902 jyldyń 7 qazanynda Astrahan gımnazııasyna oqýǵa qabyldanyp, ony 1912 jyldyń 5 maýsymynda bitirip shyǵady. Sol jyly Qazan ýnıversıtetiniń medısına fakýltetine oqýǵa túsip, óz ótinishimen zań fakýltetine aýysady. Ýnıversıtette oqyp júrgeninde stýdentter qozǵalysyna qatysqany úshin oqýdan shyǵarylyp, qaıta alynady. Stýdent kezinen eldegi saıası jaǵdaılarǵa aralasqan Shafhat 1916 jylǵy patsha jarlyǵyna qarsy kóterilgen qazaq jurty qanǵa bókpesin dep, kóterilisshilerdi jazalaýdy tejeýge kúsh salǵan qazaq zııalylary qatarynda da bolǵan. Ol tyl jumysyna alynǵan qazaq jigitterine járdem kórsetýge qazaq oqyǵandaryn Mınsk qalasyna bastap barǵan bolatyn. 1917 jyldyń 2-6 sáýir aralyǵynda Orynborda ótken sezde, 21 sáýirde ótken Jalpybókeılik sezde stýdent bolsa da, bilimdi Shafhat prezıdıýmǵa múshe bolyp saılanady. Osy jyly oqýyn támamdap, elge oralady.
Keńes ókimeti ornaǵan soń Bókeı Revkomnyń músheligine ótip, jer-sý komıssary bolyp saılanady. Ol kezde is júzinde bılik Keńes ókimetiniń qolynda bolǵanymen, jer-jerde bılikke qarsy boı kóterýler bolyp jatqan edi. Bókeı ordasy mańyzdy aımaq bolǵandyqtan, Ult isteri janyndaǵy qazaq bólimi qazaq áskerı bólimderin Ordada jasaqtaýdy uıǵarady. 1918 jyly M.Tuńǵashınniń basshylyǵymen Qazaq áskerı komıssarıaty Orda qalasyna kelip, qazaqtyń I atty ásker polkin jasaqtaýǵa kirisedi. Áskerı komıssardyń orynbasary qyzmetine taǵaıyndalǵan Sh.Bekmuhamedov te polkti jasaqtaý isine belsene aralasady.
1919 jyly bolshevıkter partııasyna qabyldanǵan Shafhatty Bókeı gýbatkomy qazaq ólkesin basqaratyn Revkomǵa mandat berip, Orynborǵa jiberedi. Jer bóliminde hatshy qyzmetin atqarǵan ol keıin Orynbor jumysshy-sharýa ınspeksııasynda alqa múshesi, Bókeı gýbernııalyq jer bóliminiń meńgerýshisi, atqarý komıtetiniń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. 1921 jyly qyrkúıek aıynda ótken II Jalpyqazaq sezinde Qazatkomnyń usynýymen Qazaq AKSR-iniń Iýstısııa (Ádilet) komıssary bolyp saılanady. Iýstısııa komıssarıatynyń buıryq kitapshasyna 17 qazan kúni: «Búginnen bastap men Iýstısııa halyq komıssary qyzmetin atqarýǵa kiristim. Bekmuhamedov», dep qol qoıǵan eken. Basshylyq qyzmetti atqarǵan kezde qylmyspen kúres ádisterin jetildirý, aımaqtyq halyq sottaryn qurý, sot reformasyn júrgizý, tuńǵysh keńestik zańdardy qabyldaý syndy jumystardy jandandyrýǵa bar kúsh-jigerin jumsaıdy. Azamat soǵysynan keıin el ishinde azyq-túlik, mal urlyǵy kóp bolatyn. Sondyqtan Keńes ókimeti asa zııandy qylmystardy joıýǵa erekshe kóńil bóldi. Shafhat Muhamedjanulynyń tapsyrmasy boıynsha komıssarıat bólimderi qylmystarǵa qatysty túsken málimetterdi toptastyryp, qylmystyń túrine anyqtama berip, jaza taǵaıyndaý jobasyn jasaıdy. Sonyń nátıjesinde, 1921 jyldyń qarasha aıynda «Mal urlyǵymen kúres» dekreti bekitiledi. Osy dekretke baılanysty Shafhat Muhamedjanulynyń bastamasymen gýbernııalyq sezder ótkiziledi. Alaıda aýyldardyń bir-birinen alys, bytyrańqy ornalasýy, qyzmetkerlerdiń jetispeýi jáne taǵy basqa da sebepterden mal urlyǵy, barymtamen kúres jumystary birneshe jylǵa sozylyp, 1924 jyldan keıin ǵana oń nátıje bere bastady.
1922 jyldyń orta sheninde quqyq qorǵaý organdaryn qaıta qurý isi bastalady. Reformalar negizinde Búkilodaqtyq tótenshe komıtet joıylyp, ornyna qurylǵan memlekettik saıası basqarma Ishki ister komıssarıatynyń quramyna kirgiziledi. Sot reformasy týraly qaýly, erejege sáıkes úsh satyly júıe: halyq soty, gýbernııalyq sot, joǵarǵy sot qurý belgilenedi. Prokýratýra, advokatýra, tórelik komıssııa qurý týraly qaýly qabyldanady. Sonymen qatar KSRO Konstıtýsııasynyń jobasyn jasaý jóninde de arnaıy komıssııa qurylady. Ádilet halyq komıssary Sh.Bekmuhamedovke respýblıkalyq zań oryndarynyń qyzmetin túbegeıli qaıta qurý mindeti júkteledi. Soǵan sáıkes «Prokýratýra týraly» jáne «Advokatýra týraly» erejelerdiń jobasy ázirlenedi. Prokýratýra týraly erejede: «Iýstısııa komıssary respýblıka prokýrory qyzmetin qosa atqarady», dep kórsetiledi. Erejege sáıkes 1922 jyldyń 1 tamyzynan Respýblıka prokýrory mindetin Shafhat Bekmuhamedov atqarady. Qazatkomǵa ótkizgen bir aılyq jumysynyń esebinde óz buıryǵymen gýbernııa prokýrorlary etip, Orynborǵa E.A.Bashılovty, Aqmolaǵa F.I.Kovalevti, Bókeı Ordasyna A.Galkındi taǵaıyndaǵanyn, basqa gýbernııalarǵa mamandar tabylmaǵanyn, advokatýra týraly tek nusqaý bergenin habarlaǵan.
Eńbek demalysyn alyp, týǵan jeri Bókeılikke ketkeninde ýaqytsha mindetin atqarýdy orynbasary S.S.Pılıavskııge júkteıdi. Alaıda demalysta júrgeninde Qazatkom sheshimimen Ádilet halyq komıssary men respýblıka prokýrory bolyp M.Atanııazov taǵaıyndalady. Demalystan oralǵan Shafhatqa Qostanaı gýbernııalyq prokýrory qyzmeti usynylady. О́ziniń sebepsiz qyzmetten bosatylýy zańsyz dep tanyǵan Sh.Bekmuhamedov qyzmetten bas tartady. Kóp keshikpeı úkimet bergen qyzmetten bas tartty, tártipke baǵynbady degen jeleýmen partııa qatarynan shyǵarady. Soǵan qaramastan, 1930 jyldarǵa deıin Ádilet komıssarıatynda tergeýshi, zańger-keńesshi bolyp jumys jasaǵan. Keıin qyzmetten birjola ketip, shyǵarmashylyqpen aınalysady. 1937 jyldyń zobalańy da aınalyp ótpeıdi. Negizsiz aıyptar taǵylyp, túrli tergep-tekserýden ótedi. Shafhat Muhamedjanuly 1958 jyly Almaty qalasynda dúnıeden ótedi.
Jubaıy Hadısha da Keńes ókimeti ornaǵan tustaǵy belsendi qazaq áıeliniń biri bolatyn. О́zi sheber, bilimdi Hadısha Ázerbaeva-Bekmuhamedova Rázııa Meńdeshevamen birge ashtyqqa ushyraǵandarǵa járdem berý úshin Orynborda qoıylymdar uıymdastyryp, qaıyrymdylyqtan túsken qarajatpen kómek kórsetti.
Shafhattyń Kámil (1922 jyly týǵan), Baıazıt (1924 jyly týǵan) esimdi eki uly bolǵan. Ekeýi de Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysqan. Kámil I dárejeli, Baıazıt II dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen marapattalǵan. Soǵystan keıingi jyldary Kámil Ulttyq kitaphanada jumys istegen. Baıazıt Til bilimi ınstıtýtyn bitirip, sonda qyzmet etken.
«Narynda týypty asyldar, daryndar» dep, Qadyr aqyn jyrlaǵandaı, asyldyń synyǵy, ákeden kórgen tálim-tárbıesimen eline adal qyzmet etken Shafhat Bekmuhamedovtiń týǵanyna bıyl 130 jyl, al Shafhat negizin qalaǵan respýblıkamyzdyń prokýratýra qyzmetine 100 jyl tolyp otyr.
Gúlmárý MYRZAǴALIEVA,
Batys Qazaqstan oblystyq Han Ordasy tarıhı-mádenı, arhıtektýralyq- etnografııalyq mýzeı-qoryǵynyń ǵylymı hatshysy
