Biz rýh degen dúnıege kóbirek den qoıamyz. Osy rýh bıiktiginiń bir kórinisi óleńdegi tákapparlyq shyǵar degen oı keledi keıde. Sondyqtan óleńge bári de jarasady. Neni aıtý emes, ony qalaı aıtý kerek degen ejelden bar qısynǵa salsaq ta, kóp óleń ózin aqtap alyp shyǵady.
Qudaı men qalam ıesiniń ózara baılanysy bizge tákapparlyqtyń bir kórinisin ańǵartatyndaı. Jalpy, Qudaı uǵymy kórkem oılaýdyń eń bıik etalony desek, bul haqynda aqyndar da jıi tolǵanǵan. Árıne, Eýropanyń keıbir shaıyrlary sııaqty Qudaımen, taǵdyrmen oınaý maǵynasynda emes. Muqaǵalı «Sóredegi kermeni kesip ótsem, maǵan áli kelmeıdi Qudaıdyń da», deıdi. Aqynnyń bulaı deýiniń sebebin keńestik saıasatpen de baılanystyrýǵa bolatyn shyǵar. Biraq bizdińshe bul keıde álsiz boljam bolyp kórinedi. Shaıyrdyń keýdesindegi bula tasqyn oǵan osy sózdi aıtqyzdy. Jalpy, Muqaǵalı shyǵarmashylyǵyna zer salsaq, aqyn óleńderinde keshegi kúnniń yqpalyna jyǵylǵan, kórkem shyndyqty kórineý ózge arnaǵa burǵan sátin kezdestire almaımyz. Sondyqtan da bul sózi aqynnyń óz meni, ishki asqaqtyǵy, tipti talant tákapparlyǵy der edik. Oljas Súleımenovtiń bir óleńinde «Pýshkındi kórgen, Qudaıdy kórgen dep bilem» degen sóz bar. Keı jaǵdaıda óre túregeletin-aq joldar. Bul keıde bizdiń pendeden paıǵambar kórgimiz kelgen minezimiz sııaqty. Bolmasa qııaldan nemese qoldan jasaıtyn ádetimiz sekildi. Árıne, Qudaı qaıda, Pýshkın qaıda? Qaı qısynǵa salsaq ta qabyspaıdy. Biraq shyn poezııanyń rýhy qarapaıym pendeniń jerbetilik oıynan áldeqaıda tylsymǵa tartyp ketetinin bilemiz.
«Buıyrsa,
Shólge kól bop túnegenmin,
Jel bolyp kók teńizde
túlegenmin.
Qara Jer,
Qarııa Jer,
Tabyn maǵan!
Táńiriń,
Qudaıyń da – myna menmin!..» Oljas Súleımenov «Adamǵa tabyn, Jer endi» poemasynda osylaı dep jiberedi. Bul jerde de aqyn óziniń emes, adamzattyń atynan sóılep tur. Sondyqtan da bul joldardan astamsý men kúpirlik emes, aqynǵa tán minez, tákapparlyq ańǵarylady.
О́mirsheń óleńniń máni taýdan bıik, teńizden tereń. Bul árıne ózimizdiń biletin jaratylystarmen alǵandaǵy ólshem ǵana. Al óleńniń qudiretin tap basyp, anyqtap bergen eshkim joq. Degenmen ǵaıyptan aqynnyń keýdesine sáýle sııaqty bolyp túsken shyǵarma biz oılaǵan keńistikten de ary ketýi múmkin. Jumeken Nájimedenov «Jo-joq Qudaı emespin, paıǵambarmyn jaı ǵana», dep ne úshin aıtty eken dep jıi oılanǵanymmen, jaýabyn taba almadym. Árıne, ol ózin ózi jyr paıǵambarymyn dep oılamaǵany belgili. Shyn aqynnyń óleńdi josparly túrde jazbaıtyny, aıtatyn sózin aldyn ala juptap almaıtyny belgili. Aqyn óziniń talant deńgeıine shaq keletin tákapparlyqtan týǵan jyr shynaıylyǵymen qalady. Keıde ózimiz kótere almaıtyn shoqpardy belge baılap alyp, aýyzǵa syımaıtyn sózdi aıtyp qalamyz. Qazir ári-beriden soń bul sán bolǵan da sekildi. Al aıtýǵa bolatyn sózdiń ózin aıtqyzbaıtyn qoǵamda Jumeken aqynnyń bulaı degenine qaıran qalmaýǵa bolmaıdy. Tólegen Aıbergenov bolsa «Men osynaý aspanı qudiretimmen, paıǵambarlyq etemin jerge túgel», deıdi. Orda buzar otyz jasqa áli tolmaǵan jigittiń sózi. О́mirzaq Qojamuratovtyń «О́leń jazyp jatqanda, Qudaı da bir, men de bir», degeni bar. Jumataı Jaqypbaev «Eger meni kózge ilmese qubyla, onda men de qubylańa túkirdim», dep qatty aıtady. Mundaı joldarda astamshylyq emes, talant tákapparlyǵynyń jatqanyn kórýge bolady. Áıtpese, atalǵan aqyndardyń eshqaısysy bir-bir «Qudaı» bolýǵa talpynǵan joq qoı. Biraq janynda alaýlap turǵan jasyn oty aqyndarǵa osyndaı sózderdi aıtqyzdy. Jáne mundaı sózder aıtylýy kerek edi...
Ádebıetti sol júıege, sol qoǵamǵa qyzmet etýi kerek degendi keshe ózimiz shyǵaryp aldyq. Aqyndar da sol ýaqyttyń jyrshysy degendi jıi aıttyq. Biraq til de, din de, ulttyq rýh ta ógeısip, shettep qalǵan keshegi kezeńde zamannyń da, dáýirdiń de syzyp bergen sheńberine baǵynbaı, ózindik «aspanı qudiretimen» ǵaryshtyq oılardy aıta bilgen aqyndar sanaýly edi. Muhtar Áýezovtiń «Maǵjan – tákappar aqyn» degeni bar ǵoı. Jalpy, tákapparlyqtyń ózi tek talanttarǵa jarasatyn tárizdi. Talant tákapparlyǵynyń bıiktigi de, asqaqtyǵy da sodan bolsa kerek.
Jambyl oblysy
