Medısına • 24 Aqpan, 2022

Sanıtarlyq avıasııa: Qaýip pe, qutqarý ma?

89 ret kórsetildi

Respýblıkanyń barlyq aımaǵynda tıisti medısınalyq kómek kórsetý deńgeıi birdeı emes ekeni belgili. Al osy turǵyda naýqastardy oblys ortalyqtaryna, respýblıkalyq mańyzy bar qalalarǵa tasymaldaýmen «Ulttyq shuǵyl medısınany úılestirý ortalyǵy» AQ (UShMÚO) aınalysady. Alaıda BAQ betinen naýqastardy tasyǵan áýe ke­me­le­ri­niń apatqa ushyraǵany týraly jıi oqyp jatamyz. Munyń negizgi se­bebi nede?

Shalǵaıdaǵy eldi mekenderdegi naý­qastardy qalalardaǵy aýrýha­na­lar­ǵa jetkizý isimen shuǵyldanatyn Ulttyq shuǵyl medısınany úıles­tirý ortalyǵynyń qyzmeti qazaqs­tan­dyq­tar­ǵa respýblıkalyq deńgeıde 2011 jyldyń sáýirinen bastap usynyldy. Bul shuǵyl medısınalyq kómek negi­zi­nen tegin medısınalyq kómektiń ke­pildik berilgen kólemi sheńberinde júzege asyrylady. Orta eseppen me­dı­sınalyq avıasııa táýligine 3-ten 15-ke deıin naýqas tasymaldaıdy.

Ulttyq shuǵyl medısınany úı­les­tirý ortalyǵyna avtokólik­ter­men tasy­maldaýǵa bolmaıtyn, jaı-kúıi aýyr pasıentter kómekke júgine ala­dy. Sonymen qatar ortalyq óńir­de­gi dárigerler emdeýge qajetti ádis­teme­ler men biliktilikke ıe bol­ma­ǵan jaǵ­daı­da naýqasty oblys orta­lyq­taryna, iri qalalarǵa, astanaǵa jet­ki­ze­di. Naý­qas­tardan bólek sanıtarlyq avıasııa donorlyq organdar men bıomaterıaldardy da tasymaldaıdy.

Ulttyq shuǵyl medısınany úıles­tirý ortalyǵy basshylyǵynyń málim­de­ýinshe, elimizdiń árbir óńirinde ob­lys­tyq jedel medısınalyq járdem stan­salarynda óńirlik úılestirýshi-dáriger basqaratyn medısınalyq avıa­sııa bólimsheleri bar. Medısınalyq avıasııa kúshterin tartý qajet bolǵan jaǵdaıda barlyq medısınalyq qujat­ta­ma aldymen óńirlik medavıasııa bó­limshesine túsedi. Qujattarmen ta­nys­qannan keıin úılestirýshi dári­ger ony Ulttyq shuǵyl medısınany úı­lestirý ortalyǵynyń dıspetcherlik bólimine jiberedi. Jolǵa shyqqan naý­qastyń qasynda medısınalyq avıa­­sııa mobıldik brıgadasynyń mamandary – dáriger men feldsher bolady. Sondaı-aq qajet bolǵan jaǵdaıda bilikti maman tartylady.

2021 jylǵy 1 qańtar men 31 jel­toq­san aralyǵynda UShMÚO dıs­pet­­cherlik qyzmetine 3 163 ótinim ke­­lip túsken. 577 ótinish meteo­jaǵ­daı­­­­lar, tehnıkalyq, pasıenttiń jaı-kú­ıiniń nasharlaýy sebepterine baı­­la­nysty oryndalmaǵan. 2021 jyl­­dyń qorytyndysy boıynsha, me­dı­sınalyq avıasııa 2 586 reıs oryndady, onyń ishinde 670 naýqas tik­ushaqpen, 1 916 naýqas ushaq­pen jet­kizilgen. Shetelge 8 reıs jiberil­gen. Donorlyq organdardy tasymaldaý úshin Nur-Sultan qalasynan 4 reıs oryndaldy. Osylaısha, júrek, ba­ýyr, eki búırek jáne kóz almasy naý­qastarǵa der kezinde jetkizildi. Me­keme basshylyǵynyń aıtýynsha, 2021 jyly dıspetcherlik qyzmetke ke­lip túsken ótinimder sanynyń 19% pa­ıyzǵa artqany baıqalady.

Alaıda júıe men úılestirý, kezekke qa­tys­ty suraqtardy bylaı qoıǵanda, naý­qastardy tasymaldaýǵa qajet áýe kemelerine qatysty máseleler az emes kórinedi. Ushaqtardyń kóbi – keńestik dáýirden qalǵan «mura». UShMÚO áýe ­kompanııalarmen yntymaqtastyq shart­tyq negizde jumys isteıdi eken. Meke­meniń bizge bergen málime­tin­de: «Bıylǵa, ıaǵnı 2022 jylǵa medı­sı­na­lyq avıasııa jelisi boıynsha 9 áýe kompanııasymen kelisimshart jasal­ǵan. Medısınalyq avıasııa qyz­meti 33 áýe kemesin paıdalanady. Onyń ishinde 13 mamandandyrylǵan ES-145 tikushaǵy, Pilatus PC-12/47 E usha­ǵy, eki Iаk-40 ushaǵy, eki L-410 usha­ǵy, 14 An-2 jáne An-24 ushaǵy bar. Barlyq áýe kemesi Qazaqstan Respýb­lı­ka­sy­nyń Aza­mat­tyq avıasııa ko­mı­te­tinde ser­tı­­fı­kattalǵan», de­lingen.

Mekeme naýqastardy tasymaldaýǵa jańa áýe kemelerin, ıaǵnı Pilatus PC-12/47 E jáne L-410 ushaqtary, Qazaq­stan­da qurastyrylǵan ES-145 arnaıy tikushaqtaryn qoldanady. Alaıda kúnine 15-ke jýyq reıs oryndalatynyn eskersek, eki L-410 men Pilatus PC-12/47 E ushaǵynyń jetkiliksiz bo­­latyny anyq. Mekeme basshysy Arman Baıanbaevtyń jaýabynda da me­dısınalyq avıasııa salasyndaǵy ózekti máseleniń biri – áýe kemeleri parkin ja­ńartý ekeni atap kórsetilgen. «Medısınalyq avıasııa nysanynda medısınalyq kómek kórsetý úshin áýe kemeleri parkiniń eleýli bóligin qyzmet etý merzimi uzaq, eski ushaqtar quraıdy, alaıda olar Qazaqstan Res­pýb­lıkasy avıasııalyq retteýshisi arqyly paıdalanýǵa jiberilgen. ­О́ńir­­­­ler­de medısınalyq avıasııanyń qol­­­je­tim­diligin qamtamasyz etý úshin el­­diń klımattyq jaǵdaılaryna jáne óńir­­lerdiń áýe aılaq ınfraqu­ry­ly­my­­nyń jaı-kúıine beıimdelgen (talap etilmeıtin) áýe kemeleri qajet», deıdi or­talyq basshysy.

Máselen, An-24 áýe kemesi 1979 jyly qurastyrylǵan. Sodan beri esep­­tesek, búginde ushaqtyń paıdala­ny­lyp júrgenine 43 jyl bolady. О́n­dirýshi sıpattamasynda áýe kemesi beıbit kúnde 30 myń saǵat ushyp, 10-15 jyl kóleminde eksplýatasııaǵa jaramdy delingen. Odan keıin naýqastardy tasymaldaýǵa qoldanylyp júrgen «jańa» L-410 ushaǵynyń óndirisi 1980 jyldary toqtaǵan. KSRO qulaǵan kezde odaqtas memleketterdiń enshisinde 750 ushaq qalypty. О́ndirýshi kom­pa­nııanyń málimetine súıensek, 2012 jyly álemde L-410 ushaǵynyń 400 da­nasy áli de qoldanysta bolǵan. Al 2017 jyly shymkenttik júkti áıelge kómekke asyqqan dárigerleri bar An-28 ushaǵy apatqa ushyrap, 3 ekıpaj múshesi men 2 dárigerdiń qazasynan keıin, Azamattyq avıasııa komıteti bul ushaq­tyń qoldanysyna tyıym sal­ǵan-dy.

2020 jyly BAQ-ta Ulttyq shuǵyl medısınalyq úılestirý ortaly­ǵy­nyń basshylyǵy Pilatus PC-12 usha­ǵy­nyń tanystyrylymyna qatys­qa­ny týraly habarlar jarııalandy. Sodan Ulttyq shuǵyl medısınany úılestirý ortalyǵy arnaıy shart jasalǵannan keıin Pilatus PC-12/47 E ushaǵymen naýqastardy tasymaldaýdy 2021 jylǵy maýsymnan bas­taǵanyn málimdedi. Alaıda bul ushaq Nur-Sultan qalasynda orna­lasqan óńiraralyq ushýlarǵa ǵana arnalǵan. «Ushaqtyń kreıserlik jyl­dam­dyǵy 528 km/saǵ, ushý qashyq­ty­ǵy 2 700 km. 2021 jyldyń 6 aıynda barlyǵy 112 ushý, ortasha eseppen aıyna 16 ushý oryndaldy» delingen ortalyq jaýabynda. Al bul áýe ke­me­si respýblıkamyzdyń kez kelgen núk­te­sine qosymsha janarmaı quımaı-aq jetýge qaýqarly ekenin kórsetedi.

Azamattyq avıasııa áýe kemeleriniń tehnıkalyq jaı-kúıin baqylaý jáne ushý qaýipsizdigi boıynsha qadaǵalaý Aza­mattyq avıasııa salasyndaǵy ýá­k­i­letti uıym – «Qazaqstannyń avıa­­­sııalyq ákim­shiligi» AQ-ǵa júk­tel­­gen. Onyń jumysyna azamat­tyq avıa­­­sııa­nyń joǵary bilikti teh­nı­ka­­lyq ma­man­­dary tartylǵan. Alaı­da atalǵan or­talyqqa naqty qan­daı tek­seris júr­giz­gen­derine, ushaq is­ten shyqqanda ony aýystyrý máse­le­sine qatysty qoı­ǵan sura­ǵymyz­ǵa áli «Qaza­q­stan­nyń avıasııa­lyq ákim­shiligi» AQ tara­py­nan jaýap beril­medi.

2021 jyly medısınalyq avıa­sııa­­nyń mo­bıldik brıgadalary tasy­mal­­daǵan naýqastardyń 24 pa­ıy­zy aký­sherlik praktıkadaǵy kezek kút­tir­meı­tin sebepter, 24 paıyzy balalar patologııasy, 17 paıyzy jaraqattar, jazataıym oqıǵalar jáne ýlanýlar, 13 paıyzy qan aınalym júıesi aýrýlary, 13 paıyzy jańa týǵan nárestelerdiń patologııasy, 9 paıyzy ózge de aýrýlar boıynsha júgingen. Desek te, kómek alyp úlgermeıtin naýqastar da bar. 

Qoryta aıtqanda, dertine daýa iz­de­gen naýqastar Keńes zamanynan qal­ǵan ushaqqa otyryp táýekel etýge májbúr. Al kommersııalyq reıs­ter­diń baǵasyn ár azamattyń qaltasy kótere bermeıtini óz aldyna bólek má­sele. Otandyq tasymaldaýshy Air Astana qyzmetine júginse, naýqas bir baǵytqa ushsa da, qos baǵyt bıletiniń somasyn óteýge mindetti. Mysaly, Almaty-Aqtaý baǵytyndaǵy bılet quny 800 myń teńge kóleminde. О́ıtkeni borttaǵy oryndyq tolyq ózger­tiledi, al ony qaıtar baǵytta basqa jolaýshylar qoldana almaıdy. Qurylǵanyna byltyr 10 jyl tolyp, 20 myńnan astam qazaqstandyqtyń em-dom alýyna jaǵdaı jasaǵan Ult­tyq shuǵyl medısınany úılestirý ortalyǵynyń jetistikterin aıtqanda kemshilikteri de «men mundalap» shyǵa keletini ókinishti. Halyqtyń sanıtarlyq avıasııadaǵy máseleleri Aza­mattyq avıasııa komıteti men tıisti memlekettik organdardyń nazaryna iligedi degen úmiti zor.

Sońǵy jańalyqtar

Rýhanı muralar din ókilderine tanystyryldy

Rýhanııat • Búgin, 08:34

Ýaqytpen birge túlegen

Ádebıet • Búgin, 08:33

Baladan qashqan bezbúırek

Qoǵam • Búgin, 08:31

Stýdentter ara baǵyp júr

Bilim • Búgin, 08:28

Masa mazany ala bastady

Aımaqtar • Búgin, 08:27

Qalypty uıqy – qýat kózi

Qoǵam • Búgin, 08:26

Bereshek – 24,3 mlrd teńge

Ekonomıka • Búgin, 08:24

Genderlik bıýdjet qurý – ózekti mindet

Ekonomıka • Búgin, 08:23

Úzdikter anyqtaldy

Qoǵam • Búgin, 08:21

Jurtshylyqqa qaraı jańa qadam

Aımaqtar • Búgin, 08:19

Alǵa umtylǵan Aqmola

Aımaqtar • Búgin, 08:17

Ashyq qoǵamnyń aıqyn kórinisi

Qazaqstan • Búgin, 08:15

Erkin kúrestiń erleri anyqtaldy

Sport • Búgin, 08:10

Reseı tehnıkalyq defoltqa ushyrady

Álem • Búgin, 08:00

Jastar ekologııa taqyrybyn qaýzaıdy

Ekologııa • Búgin, 07:52

Semeı qalasynyń gerbi bekitildi

Aımaqtar • Búgin, 07:47

«Qaıyrymdylyq» taqyrybyndaǵy marka

Qazaqstan • Búgin, 07:45

Bas júlde buıyrmady

Sport • Búgin, 07:42

Josparyn jarııa etti

Sport • Búgin, 07:40

Sıfrlandyrý – ózekti másele

Úkimet • Búgin, 00:49

BUU-nyń Jahandyq shartyna qosyldy

Ekonomıka • Búgin, 00:34

Jeti túrli sóz

Ádebıet • Keshe

Antyna adal azamat

Qazaqstan • Keshe

Júrektiń jumsaq kúlkisi

Ádebıet • Keshe

Uqsas jańalyqtar