Shalǵaıdaǵy eldi mekenderdegi naýqastardy qalalardaǵy aýrýhanalarǵa jetkizý isimen shuǵyldanatyn Ulttyq shuǵyl medısınany úılestirý ortalyǵynyń qyzmeti qazaqstandyqtarǵa respýblıkalyq deńgeıde 2011 jyldyń sáýirinen bastap usynyldy. Bul shuǵyl medısınalyq kómek negizinen tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde júzege asyrylady. Orta eseppen medısınalyq avıasııa táýligine 3-ten 15-ke deıin naýqas tasymaldaıdy.
Ulttyq shuǵyl medısınany úılestirý ortalyǵyna avtokóliktermen tasymaldaýǵa bolmaıtyn, jaı-kúıi aýyr pasıentter kómekke júgine alady. Sonymen qatar ortalyq óńirdegi dárigerler emdeýge qajetti ádistemeler men biliktilikke ıe bolmaǵan jaǵdaıda naýqasty oblys ortalyqtaryna, iri qalalarǵa, astanaǵa jetkizedi. Naýqastardan bólek sanıtarlyq avıasııa donorlyq organdar men bıomaterıaldardy da tasymaldaıdy.
Ulttyq shuǵyl medısınany úılestirý ortalyǵy basshylyǵynyń málimdeýinshe, elimizdiń árbir óńirinde oblystyq jedel medısınalyq járdem stansalarynda óńirlik úılestirýshi-dáriger basqaratyn medısınalyq avıasııa bólimsheleri bar. Medısınalyq avıasııa kúshterin tartý qajet bolǵan jaǵdaıda barlyq medısınalyq qujattama aldymen óńirlik medavıasııa bólimshesine túsedi. Qujattarmen tanysqannan keıin úılestirýshi dáriger ony Ulttyq shuǵyl medısınany úılestirý ortalyǵynyń dıspetcherlik bólimine jiberedi. Jolǵa shyqqan naýqastyń qasynda medısınalyq avıasııa mobıldik brıgadasynyń mamandary – dáriger men feldsher bolady. Sondaı-aq qajet bolǵan jaǵdaıda bilikti maman tartylady.
2021 jylǵy 1 qańtar men 31 jeltoqsan aralyǵynda UShMÚO dıspetcherlik qyzmetine 3 163 ótinim kelip túsken. 577 ótinish meteojaǵdaılar, tehnıkalyq, pasıenttiń jaı-kúıiniń nasharlaýy sebepterine baılanysty oryndalmaǵan. 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha, medısınalyq avıasııa 2 586 reıs oryndady, onyń ishinde 670 naýqas tikushaqpen, 1 916 naýqas ushaqpen jetkizilgen. Shetelge 8 reıs jiberilgen. Donorlyq organdardy tasymaldaý úshin Nur-Sultan qalasynan 4 reıs oryndaldy. Osylaısha, júrek, baýyr, eki búırek jáne kóz almasy naýqastarǵa der kezinde jetkizildi. Mekeme basshylyǵynyń aıtýynsha, 2021 jyly dıspetcherlik qyzmetke kelip túsken ótinimder sanynyń 19% paıyzǵa artqany baıqalady.
Alaıda júıe men úılestirý, kezekke qatysty suraqtardy bylaı qoıǵanda, naýqastardy tasymaldaýǵa qajet áýe kemelerine qatysty máseleler az emes kórinedi. Ushaqtardyń kóbi – keńestik dáýirden qalǵan «mura». UShMÚO áýe kompanııalarmen yntymaqtastyq sharttyq negizde jumys isteıdi eken. Mekemeniń bizge bergen málimetinde: «Bıylǵa, ıaǵnı 2022 jylǵa medısınalyq avıasııa jelisi boıynsha 9 áýe kompanııasymen kelisimshart jasalǵan. Medısınalyq avıasııa qyzmeti 33 áýe kemesin paıdalanady. Onyń ishinde 13 mamandandyrylǵan ES-145 tikushaǵy, Pilatus PC-12/47 E ushaǵy, eki Iаk-40 ushaǵy, eki L-410 ushaǵy, 14 An-2 jáne An-24 ushaǵy bar. Barlyq áýe kemesi Qazaqstan Respýblıkasynyń Azamattyq avıasııa komıtetinde sertıfıkattalǵan», delingen.
Mekeme naýqastardy tasymaldaýǵa jańa áýe kemelerin, ıaǵnı Pilatus PC-12/47 E jáne L-410 ushaqtary, Qazaqstanda qurastyrylǵan ES-145 arnaıy tikushaqtaryn qoldanady. Alaıda kúnine 15-ke jýyq reıs oryndalatynyn eskersek, eki L-410 men Pilatus PC-12/47 E ushaǵynyń jetkiliksiz bolatyny anyq. Mekeme basshysy Arman Baıanbaevtyń jaýabynda da medısınalyq avıasııa salasyndaǵy ózekti máseleniń biri – áýe kemeleri parkin jańartý ekeni atap kórsetilgen. «Medısınalyq avıasııa nysanynda medısınalyq kómek kórsetý úshin áýe kemeleri parkiniń eleýli bóligin qyzmet etý merzimi uzaq, eski ushaqtar quraıdy, alaıda olar Qazaqstan Respýblıkasy avıasııalyq retteýshisi arqyly paıdalanýǵa jiberilgen. О́ńirlerde medısınalyq avıasııanyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin eldiń klımattyq jaǵdaılaryna jáne óńirlerdiń áýe aılaq ınfraqurylymynyń jaı-kúıine beıimdelgen (talap etilmeıtin) áýe kemeleri qajet», deıdi ortalyq basshysy.
Máselen, An-24 áýe kemesi 1979 jyly qurastyrylǵan. Sodan beri eseptesek, búginde ushaqtyń paıdalanylyp júrgenine 43 jyl bolady. О́ndirýshi sıpattamasynda áýe kemesi beıbit kúnde 30 myń saǵat ushyp, 10-15 jyl kóleminde eksplýatasııaǵa jaramdy delingen. Odan keıin naýqastardy tasymaldaýǵa qoldanylyp júrgen «jańa» L-410 ushaǵynyń óndirisi 1980 jyldary toqtaǵan. KSRO qulaǵan kezde odaqtas memleketterdiń enshisinde 750 ushaq qalypty. О́ndirýshi kompanııanyń málimetine súıensek, 2012 jyly álemde L-410 ushaǵynyń 400 danasy áli de qoldanysta bolǵan. Al 2017 jyly shymkenttik júkti áıelge kómekke asyqqan dárigerleri bar An-28 ushaǵy apatqa ushyrap, 3 ekıpaj múshesi men 2 dárigerdiń qazasynan keıin, Azamattyq avıasııa komıteti bul ushaqtyń qoldanysyna tyıym salǵan-dy.
2020 jyly BAQ-ta Ulttyq shuǵyl medısınalyq úılestirý ortalyǵynyń basshylyǵy Pilatus PC-12 ushaǵynyń tanystyrylymyna qatysqany týraly habarlar jarııalandy. Sodan Ulttyq shuǵyl medısınany úılestirý ortalyǵy arnaıy shart jasalǵannan keıin Pilatus PC-12/47 E ushaǵymen naýqastardy tasymaldaýdy 2021 jylǵy maýsymnan bastaǵanyn málimdedi. Alaıda bul ushaq Nur-Sultan qalasynda ornalasqan óńiraralyq ushýlarǵa ǵana arnalǵan. «Ushaqtyń kreıserlik jyldamdyǵy 528 km/saǵ, ushý qashyqtyǵy 2 700 km. 2021 jyldyń 6 aıynda barlyǵy 112 ushý, ortasha eseppen aıyna 16 ushý oryndaldy» delingen ortalyq jaýabynda. Al bul áýe kemesi respýblıkamyzdyń kez kelgen núktesine qosymsha janarmaı quımaı-aq jetýge qaýqarly ekenin kórsetedi.
Azamattyq avıasııa áýe kemeleriniń tehnıkalyq jaı-kúıin baqylaý jáne ushý qaýipsizdigi boıynsha qadaǵalaý Azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti uıym – «Qazaqstannyń avıasııalyq ákimshiligi» AQ-ǵa júktelgen. Onyń jumysyna azamattyq avıasııanyń joǵary bilikti tehnıkalyq mamandary tartylǵan. Alaıda atalǵan ortalyqqa naqty qandaı tekseris júrgizgenderine, ushaq isten shyqqanda ony aýystyrý máselesine qatysty qoıǵan suraǵymyzǵa áli «Qazaqstannyń avıasııalyq ákimshiligi» AQ tarapynan jaýap berilmedi.
2021 jyly medısınalyq avıasııanyń mobıldik brıgadalary tasymaldaǵan naýqastardyń 24 paıyzy akýsherlik praktıkadaǵy kezek kúttirmeıtin sebepter, 24 paıyzy balalar patologııasy, 17 paıyzy jaraqattar, jazataıym oqıǵalar jáne ýlanýlar, 13 paıyzy qan aınalym júıesi aýrýlary, 13 paıyzy jańa týǵan nárestelerdiń patologııasy, 9 paıyzy ózge de aýrýlar boıynsha júgingen. Desek te, kómek alyp úlgermeıtin naýqastar da bar.
Qoryta aıtqanda, dertine daýa izdegen naýqastar Keńes zamanynan qalǵan ushaqqa otyryp táýekel etýge májbúr. Al kommersııalyq reısterdiń baǵasyn ár azamattyń qaltasy kótere bermeıtini óz aldyna bólek másele. Otandyq tasymaldaýshy Air Astana qyzmetine júginse, naýqas bir baǵytqa ushsa da, qos baǵyt bıletiniń somasyn óteýge mindetti. Mysaly, Almaty-Aqtaý baǵytyndaǵy bılet quny 800 myń teńge kóleminde. О́ıtkeni borttaǵy oryndyq tolyq ózgertiledi, al ony qaıtar baǵytta basqa jolaýshylar qoldana almaıdy. Qurylǵanyna byltyr 10 jyl tolyp, 20 myńnan astam qazaqstandyqtyń em-dom alýyna jaǵdaı jasaǵan Ulttyq shuǵyl medısınany úılestirý ortalyǵynyń jetistikterin aıtqanda kemshilikteri de «men mundalap» shyǵa keletini ókinishti. Halyqtyń sanıtarlyq avıasııadaǵy máseleleri Azamattyq avıasııa komıteti men tıisti memlekettik organdardyń nazaryna iligedi degen úmiti zor.
