YRYS ALDY – YNTYMAQ
Qyzyljar óńirindegi ázerbaıjan etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy Tahır GÝSEINOV yntymaǵy jarasqan Qazaqstanda turatynyn, qazaq halqynyń bas ıdirgen baýyrlastyq, qonaqjaı qasıetterin maqtanyshpen jetkizdi.
– О́tken ǵasyrdyń 30-shy jyldary saıası qýǵyn-súrginniń zardabyn kóp tartqan halyqtardyń biri – ázerbaıjandar. Stalındik zobalańnyń saldarynan týǵan jerinen alastatylyp, Qazaqstannyń ońtústik aımaǵyna eriksiz jer aýdarylǵan. Odan keıin tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý joryǵyna ún qosyp, óz taǵdyrlaryn qazaq sekildi tili uqsas, dini ortaq meımandos halyqpen baılanystyrýshylar qatary az bolǵan joq. Biz bir-birimen rýhanı baılanysqa túsip, týystaı bolyp ketken aǵa býynnyń sabaqtastyq dástúrleri men qymbat qundylyqtaryn jalǵastyrýshy urpaqpyz. Qazaqstanda týyp-óskendikten, atamekenimiz, týǵan úıimiz, Otanymyz sanaımyz.
– Tahır Ibragımoǵly, qandastaryńyzdyń etnobirlestik jumysyna atsalysý belsendiligi qalaı?
– Búgingi kúni oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynda 22 etnomádenı uıym men 11 jastar klýby jumys isteıdi. Aýdandarda 95 birlestik qurylǵan. Qaı-qaısysy bolsyn óskeleń urpaqty qazaqstandyq patrıotızm rýhynda tárbıeleýdi, tutastyq pen ulttyq birlikti qalyptastyrýdy basty maqsat etedi. Ortalyqtyń qurylǵany búgingideı kóz aldymyzda. Tuńǵysh jetekshiligine pedınsıtýttyń jas mamany Kamal Djankıshıoǵly saılandy. Qatarymyz sanaýly bolǵanymen, qyrýar jumystar atqaryldy. Atamoǵlan Mırzoev, Gıýlaga Ildyrymov basqarǵan tustarda kóptegen tyń bastamalar dúnıege kelip, qazaqtyń qasıetti qarashańyraǵy astynda ultaralyq, konfessııaaralyq tatý-táttilikti úzbeı nasıhattap kelemiz.
Qoǵamdyq is-sharalarǵa joǵary sanalylyqpen qatysatyn qandastarymyz barshylyq. Olardyń arasynda marqum Tahır Musaevtyń esimi úlken qurmetpen atalady. Ol Táýelsizdiktiń týy jelbiregen jyldary Elbasymyzdyń saıasatyn jan-tánimen qoldap, el ıgiligi jolynda ólsheýsiz qyzmet atqardy. Býlaevo stansasynda meshit qurylysyna qarjylyq qoldaý kórsetip, Abaı, Maǵjan kóshelerin kógaldandyrý mindetin óz moınyna aldy. S.Muqanov atyndaǵy qazaq sazdy-drama teatryn jańǵyrtý isine alǵash ún qatysýshylardyń biri boldy. Sol sııaqty «Karaıaz» JShS-niń dırektory Mırahmed Gasanov ta oblys ekonomıkasynyń damýyna zor úles qosyp keledi. Ol 500 adamǵa jumys taýyp berip otyr. Naýryz merekesi qarsańynda jetim jáne ata-analardyń qamqorlyǵynsyz qalǵan oblystyq mektep-ınternatqa aparǵan syı-sııapattardy satyp alýǵa qomaqty qarjy bóldi. Rasýl Dadashov, Sııavýsh Zeınalov, Chıngız Kýrbanov, taǵy basqa alqa músheleri balalardan aıaly alaqan jylýyn aıaǵan emes.
– Taǵy qandaı is-sharalarǵa muryndyq bolyp júrsizder?
– Qazaqstan halqy Assambleıasynyń sessııalarynda Tóraǵamyz Nursultan Nazarbaev aldymyzǵa keleli mindetter qoıyp, beıbitshilikti, kelisimdi odan ári baıandy etýdiń úlgi-ónegelerin usynyp keledi. Osyndaı syndarly saıasattyń arqasynda Qazaqstanda ózara syılastyq pen túsinistikke negizdelgen ahýal ornady. Bul oraıda, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 2020 jylǵa deıingi damý tujyrymdamasynyń qabyldanýynyń mán-mańyzy zor. Beıbitshilik pen qazaqstandyqtardyń birligi toǵysqan jerde áleýmettik, ekonomıkalyq órleýdiń zor múmkindikteri paıda boldy. Álemdik damýdyń aldyńǵy legine qosylýǵa bet burdyq.
Qazaq ultynyń biriktirýshilik róli áldeqashan moıyndalǵan. Ony kúndelikti ómirde sezinip júrmiz. Biz, ázerbaıjandar, ana tilimizde oqý, salt-dástúrimizdi ózge etnos ókilderine kórsetý, qyzyqty da tanymdy sharalar ótkizý múmkindigine ıemiz. О́zge de etnomádenı birlestiktermen Naýryz meıramyn, Sabantoı, «Pokrovskıı perezvon» slavıan mádenıeti kúnderin, 1 mamyr – Qazaqstan halqynyń birligi kúni meıramyn, Astana, Petropavl qalalarynyń kúnderin, óńirlik baıqaýlardy, rojdestvolyq kezdesýlerdi, jastar qanaty sheńberinde Táýelsizdik kúnine arnalǵan «Qazaqstanda ómir súrgenimizge maqtanamyz» atty festıvaldi birlese ótkizemiz. «Nur Otan» partııasymen taqyryptyq keshter, dóńgelek ústelder uıymdastyryp, «birlik qaıda bolsa, erkindik sonda, erkindik qaıda bolsa, eldik sonda» degen támsildiń mán-maǵynasyn uqtyrýǵa tyrysamyz.
– №17 ulttyq órkendeý mektep keshenimen baılanysyp turasyzdar ma?
– Patrıottyq, otanshyldyq sezimi joǵary, rýhanı jan dúnıesi keń elimizdiń sanaly azamatyn tárbıeleý aldymyzdaǵy basym baǵyttardyń biri bolyp tabylady. Prezıdentimizdiń jastarǵa arnaıy qaıyrylyp, sóz arnaýy tekten tek bolmasa kerek. Osy turǵydan alǵanda, ulttyq órkendeý mektebi Assambleıanyń mádenı-bilim beretin oshaǵyna aınalyp, túrli baǵdarlamalar boıynsha jumys istep keledi. Qazir onda 9 ult ókiline jalpy bilim berýmen qatar, óz tili men mádenıetin oqyp-úırenýge barlyq jaǵdaı jasalǵan. Sondaı-aq, qazaq halqynyń salt-dástúrleri de keńinen tanystyrylady. Ázerbaıjan tiliniń muǵalimi G.Djafarov Almaty qalasynda ótken «Oqytý barysynda tilderdi meńgerýde ınnovasııalyq jáne ınteraktıvti ádisterdi qoldaný» respýblıkalyq ǵylymı-ádistemelik semınarynda bilimin jetildirgenin aıta ketken jón. Al etnobirlestiktiń taǵy bir múshesi Gıýllý Gasanova Taraz qalasynda ótken respýblıkalyq pánder olımpıadasynda orys tilinde oqytatyn mektepterdegi qazaq tili men ádebıeti páni boıynsha ekinshi oryndy ıelendi. Aǵa býynnyń elge, jergilikti ultqa, tiline, tarıhyna degen qurmetin, syılastyǵyn kórip ósken bala tek osy izgi joldy tańdary anyq.
El jarastyǵy eren qazyna ekenin bir sát te esten shyǵarmaýymyz kerek. Qazaqstandaǵy ultaralyq dostyqty nyǵaıtýǵa Assambleıa músheleri ǵana emes, barsha jurt bolyp atsalysqan jón degim keledi.
Áńgimelesken
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan».
Petropavl.
