Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Kenjanbaı men Aqpanbet
Noǵaılynyń áıgili eri Kegenes Kenjanbaı men ataqty Aqpanbet batyr qandy kóılek dostar eken. Kúnderdiń kúninde Qyrym handyǵynyń patshasy Mamaı eldiń birligine nuqsan keltirdiń dep Aqpanbettiń elin shaýyp, batyrdyń on úsh jasar jalǵyz uly Tastemirdi baılap áketedi.
Hannyń qaharynan qutylmasyn sezgen Aqpanbet dosy Kegenes Kenjanbaıǵa sálem aıtady: «Aqyrettik dos edik, hannyń qylyshynyń astynda ǵazız basym ketip barady, qolymnan keler qaıran joq. Jalǵyz ulym Tastemirdiń de qylsha moınyna buǵaý salyp, dar aǵashynyń aldyna alyp bara jatyr. Meni urpaqsyz qalsyn demeseń, jalǵyzymdy ólimnen qutqar!» deıdi.
Qandy kóılek dosynyń sálemin estigen Kegenes Kenjanbaı batyr hannyń qatýly jasaýylynyń aldynan shyǵady. Mán-jaıdy aıtady. Jasaýyl bastyǵy hannyń ámiri qatty, Tastemirdi bere almaımyn deıdi.
Han eki aıtpaıdy, bul túsinikti jaǵdaı. Endi ne isteý kerek? Aqyrettik dosynyń amanatyn oryndaý úshin Kegenes Kenjanbaı batyr óziniń on úsh jasar uly Januzaqty qaraýyl jasaqtyń basshysyna ustap berip, dosynyń uly Tastemirdi aman alyp qalypty.
Japalaq pen Jumanaı
Erterekte Bórli-Mataı óńirinde Japalaq pen Jumanaı degen aǵaıyndy adamdar ómir súripti. Úlkeni Japalaq elge tutqa, aýylǵa aıbar, jatqa syıly, jaqynǵa qaıyrymdy, aǵaıynǵa qamqor jan eken. Bir kúnderi Japalaq jurttyń jan baǵyp otyrǵan jaıylymyn tartyp almaqshy bolyp kelgen aq patshanyń ákimger sheneýnigine qamshy úıirip, ony qorǵaımyn dep myltyq ala umtylǵan soldatty sabap, ol beıbaq ólip ketip, basy daýǵa qalady.
Qysqasy, keshikpeı «Japalaqty ustaý úshin Qapal ýezinen ásker kele jatyr» degen habar jetedi. Sonda inisi Jumanaı kelip: «Myna jaý seni ustamaı tynym tappaıtyny anyq boldy. Sen ketseń, bar qıyndyq eldiń basyna túsedi, men ketsem, bir shańyraqqa ǵana túsedi. Eger uıǵarsań, «Japalaq degen men» dep soldattyń aldynan ózim shyǵaıyn, tiri bolsam bir kelermin, ólsem, jalǵyz ulym Nursıla sizge amanat», depti.
Patsha áskeriniń qolyna óz erkimen túsken Jumanaı sol ketkennen Sibirge aıdalyp, aqyry dám-tuzy taýsylyp, jat jerden topyraq buıyrypty.
Japalaq bolsa inisiniń amanatyn buljytpaı oryndap, jalǵyz ulyn hannyń balasyndaı etip asyrap, er jetkende el basqartyp, tipti bolys ta bolǵyzǵan eken. Qazir osy Nursıladan taraǵan urpaq – bir qaýym el. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Úrjar aýdanynda tamyr jaıyp, ósip-ónýde.
Turdybaı men Tańat
Sarysý-Talas-Shýdyń boıyn jaılaǵan tamalar elinde Turdybaı, Tańat deıtin aǵaıyndylar ómir súripti. Turdybaı erterek dúnıeden ótken eken. Odan Nuraly deıtin jalǵaz ul qalypty. Turdybaı marqum qatty aýyryp jatyp, inisi Tańatqa: «Myna syrqattyń beti jaman, eger de olaı-bulaı bolyp ketsem, ulym Nuraly ózińe amanat, qatarynan kem-qor qylmaı ósir» dep, amanattap ketedi.
Arada bir múshelden astam ýaqyt ótkende dúnıe tóńkerilip ketip, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys bastalady. El ishindegi jiligi tatıtyn er-azamattar jappaı soǵysqa alyndy. Kóppen birge qara qorjynyn arqalap, Tańat ta maıdanǵa attanady. Maıdanǵa attanyp bara jatyp, áıeli Marııamǵa: «Marqum Turdybaı aǵam Nuralyny maǵan amanattaǵan edi, ol endi saǵan amanat, ol birdeńege ushyryp qalmasyn, aǵamnyń tútini óshedi», depti.
Ýaqyt syrǵyp ótip jatty. Soǵysqa ketken Tańattan qara qaǵaz keldi. Marııam belin bekem býyp, óziniń úsh balasymen birge amanat ıesi Nuralyny da qanattyǵa qaqtyrmaı ósirip erjetkizdi. Bir kúni Nuralyny maıdanǵa shaqyrǵan qaǵaz keldi.
Marııam qatty sasty. Kúıeýiniń amanattaǵan, sózi sanasynda jańǵyryp turyp aldy. «... Aǵamnyń tútini óshpesin!». Aqyry amanat ıesi Nuralyny alyp qap, onyń ornyna jasy áli tolmaǵan óz uly Qydyrálini «Nuraly mynaý» dep salyp jiberedi. Qydyráli soǵystan jaralanyp oraldy. Qazir Nuraly-Qydyráliler áýleti bir dúıim el.
