Qarjy • 09 Naýryz, 2022

Jeke tulǵa bankrottyǵy: Sarapshylar qaı talapty qoldaıdy?

71 ret kórsetildi

Úsh jyl shetelge shyǵa almaısyz. Bes jyl boıy birde-bir bankten nesıe rásimdemeısiz. Taǵy da tolyp jatqan shekteýleri bar jeke tulǵanyń bankrottyǵy týraly zań qyzý talqyǵa túsip jatyr. Eger sizdiń nesıe qaryzyńyz 1 600 AEK-ten asyp ketse, bankrottyq zańyna júginýge bolady.

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Memlekettik kirister komı­teti tór­aǵasynyń orynbasary Qaırat Mııatovtyń aıtýynsha, qan­shama shek­­teýge qaramastan azamat­tar­ǵa múm­kindik berý tetikteri qaras­tyry­lady. Onyń ishinde oqytý jáne eńbek qyzmetin júzege asyrý boıynsha shetelge shyǵý negizi de bar.

«Kepilde turǵan jalǵyz tur­ǵyn úıdi satý kezindegi erekshelikterdi de qarastyramyz. Boryshkerdiń qar­jylyq basqarýshylardyń qyz­metterin tóleýge qarajaty bolmaıdy degen qaýip bar. Sondyqtan memleket qoldaýyna muqtaj boryshkerler­diń jekelegen sanattary boıyn­sha sot bankrottyǵy kezinde qarjy­lyq basqarýshylardyń qyzmetterin mem­lekettik bıýdjetten tóleý múm­kindigin qarastyrý usynylýda. Kelesi usynys – boryshkerdi bankrottyqtyń bastalǵany týraly nesıe berýshiler­ge habarlaýǵa mindetteý. Bul usy­nys ta qoldaý tapty, ol zań jobasynda eskeriledi. Taǵy bir usynys – bankrottyq kezindegi alaıaqtyq áre­ketter úshin jaýapkershilikti kú­sheı­tý. Ýákiletti organnyń bank­rot­­tyqtan keıin 3 jyl boıy jeke tul­­ǵanyń qarjylyq jaǵdaıyna mo­nı­­torıng júrgizý mindetin qaras­tyrýy usynyldy. Sonyń ishinde sa­­lyq deklarasııasynyń derekteri negi­zinde», deıdi Q.Mııatov.

Sondaı-aq sot rásiminde qarjy basqarýshylaryn taǵaıyndaý jó­nindegi mindetti ýákiletti organǵa júkteý, qujattamalyq aıaqtaý tárti­bin kózdeý usynylyp otyr. Sońǵysy boıynsha elektrondy úkimettiń veb-portalynda da avtomatty rejimde elektrondy habarlama jasalady, ol bankrottyq rásiminiń 6 aıy aıaq­talǵannan keıin boryshkerge jáne kredıtorǵa jiberiledi. Jeke tulǵanyń bankrot bolǵany týraly aqparat bankrottyq rásimi aıaqtalǵan soń 7 jyl boıy elektrondy úkimet por­taly men Memlekettik kredıt bıýrosynda saqtalyp turmaq.

«Bastapqy kezeńde 0,3 AEK mól­sherinde memlekettik baj qarastyrý qajet. Biz bul usynysty da qolda­dyq. Budan basqa, sot bankrotty­ǵy rásiminde bitimgershilik kelisim jasasý múmkindigin kózdeý usynyldy. Bul usynys ta qoldaý tapty. Is jú­zinde qoldanylǵannan keıin zań­dy jetildirýge qatysty birqatar usynys ta bar. Atap aıtqanda, kredıtorlarǵa sot bankrottyǵyn bastaý quqyǵyn berý. Budan basqa, zańdy sheteldikterge, qandastarǵa jáne Qazaqstanda turaqty turatyn jeri bar adamdarǵa qoldaný. Jumys tobynyń músheleri basqarýshy la­ýazymdarǵa ornalasýǵa tyıym salý­dy, onyń ishinde zańdy tulǵanyń qu­ryl­taıshysy, aksıoneri bolýdy nemese memlekettik uıymdardaǵy qyz­metti shekteýdi usyndy. Kredı­tor­lardyń otbasy músheleriniń múlki týra­ly málimetter alý quqyǵyn kóz­deý usynyldy. Munda bastapqy kezeń­de qarjylyq basqarýshylarǵa osyn­daı múmkindik berý jáne onyń is jú­zinde qalaı jumys isteıtinin kórý usy­nylyp otyr», deıdi komıtet ókili.

Ekonomıst Rahym Oshaqbaev zań qazirgi redaksııamen jumys iste­meıdi. Onda bir-birine qarama-qaıshy keletin birneshe lobbı bar deıdi.

«Sebebi úshinshi jáne tórtinshi bapta boryshkerlerdiń basym bóligi bankrottyq rásimine kirmeýi úshin birneshe tıimdi kedergi belgi­lengen. Birinshiden, úshinshi bap­tyń birin­shi tarmaǵynda boryshkerge qoıyla­tyn talaptar bar – atqarý­shy­lyq is júrgizý jáne qaryzdy óndi­rip alý týraly talap qoıý boıyn­sha sot qoz­ǵaǵan is joq. Eger sot oryn­­daý­shy­lary palatasynyń statıs­tı­ka­syn qarasańyz, sońǵy 3 jyl­da at­qa­rý­­shylyq is júrgizýler sany 1 mln-nan asyp, ósip kele jatqa­nyn baı­­­qaısyz. 2018 jyly – 2,8 mln, 2019 jyly – 3,9 mln, 2020 jyly 5,1 mln-nan astam. Bul adamdardyń bar­­lyǵy sottan tys tártipke shyǵý múm­­ki­n­diginen aıyrylady. Bank lob­bıi­­niń ókilderi anyq jazǵan tór­tin­shi bap bereshekti óndirip alý, kol­lek­­­tor­lyq agenttik pen kredıtor­lar ara­synda jasalǵan talaptardy bas­qaǵa berý týraly sharttar boıyn­sha mindettemelerdi aıqyn bó­lip kórsetedi, ıaǵnı kollektorlyq bank­terdiń búkil jıyntyǵy – mıkro­qar­jy uıymdary – eger mindet­temeler olardy oryndaý merzimi bastalǵan kúnnen bastap bes jyl ishinde oryndalmasa, sottan tys bankrottyq rásimine ótinish berý múmkin emes deıdi. Júıe kóptegen jyl boıy bank­tik lobbıdiń paıdasyna qaraı jasal­dy jáne qazir bul jaǵdaı saq­talyp otyr», deıdi ekonomıst.

Táýelsiz qarjy sarapshysy Andreı Chebotarev bankrot bolǵysy kele­tinder jáne bolǵandar sany kóbeı­se, bul basqa boryshkerler úshin táýekeldi arttyryp jiberetinin jetkizdi. Iаǵnı nesıe qymbattaıdy. 

«Bankrottyq rásimin jeńildetýge túbegeıli kelispeımin, óıtkeni qaryz alýshyda basqa kirister bolmaǵan kezde bankrottyq sońǵy rásim bolýy kerek. Kóbimizdiń bankrottyq rásimin belgili bir esepten shyǵarý prosedýrasy retinde qabyldaǵymyz keledi. Sonymen qatar jalǵyz turǵyn úıdi qaldyrý kerek. Biz – áleýmettik mem­leketpiz. Sońǵy turǵyn úıdi tartyp alýǵa bolmaıdy. Nesıeni adal nıetpen tóleıtinder bar, olar óteı alady, biraq bankrottardyń kóp bolýyna baılanysty táýekelder úlesi artady. Iаǵnı nesıeler qymbatqa túsedi. Sondaı-aq bizde júıeni aldaǵysy keletinderge qaraǵanda adal adamdar kóp ekenin eskerýimiz qajet», dep atap ótti sarapshy.

Al Qazaqstan qarjygerleri qaýym­dastyǵynyń zań máseleleri jónindegi basqarýshy dırektory Nazar Rahımov sottan tys bankrot­tyq pen sot isi zańnamada belgilen­gen barlyq rásim aıaqtalǵannan keıin jasalýy kerek dep sanaıdy.

«Eger muny májbúrli shara dep sanasaq, onda jaqynda engizilgen barlyq rásim saqtalýy kerek. Biz qazirgi ýaqytta zań jobalaý ju­mysy daýdy sotqa deıin retteý bóli­ginde, qarjylyq qyzmetterdi tutyný­shylardyń quqyqtaryn qor­ǵaý bóliginde, onyń ishinde sottan tys tártipte de, atqarýshylyq is júr­gizýde de kúsheıgenin bilemiz. Osy ózgeris­terdiń barlyǵy kúshin saqtap qalýǵa tıis jáne «Bankrottyq týraly» zań bul fýnksııalardy qaıtalamaýǵa tıis. Boryshkerge tańdaý quqyǵyn bere otyryp, boryshker onyń saldary baryn túsinýi kerek. Ol ózin ózi shekteýi kerek, ıaǵnı boryshker óziniń jeke bankrottyǵy týraly sheshim qabyldaǵandyqtan, onyń shetelge shyǵýy shektelýi kerek. Eger onyń qandaı da bir qarajaty bolsa, ol ony qarjy sektory aldyndaǵy ǵana emes, sondaı-aq memleket aldyndaǵy jáne basqa da qyzmetterdi jetkizýshiler aldyndaǵy mindettemelerin óteýge baǵyttaýǵa tıis. Sondyqtan shetelge shyǵýdy shekteý – oǵan nesıe berýshi qoıǵan emes, boryshker ózi ólshep, qabyldaǵan shekteý. Son­dyqtan osy bólikte boryshkerdiń shetelge shyǵýynyń negizderi tizbesin keńeıtpeýińizdi suraımyz», dep áý bastaǵy Q.Mııatbekovtiń usynysyna qarsylyq tanytty.

Sondaı-aq ol boryshpen mólsher­les shekti ólshemderge nazar aýdaryp, jalǵyz turǵyn úıdi alý máselesin de qozǵady.

«Boryshkerlerdiń ǵana emes, ón­dirip alýshy kredıtorlardyń da múd­delerin eskerý qajet. О́tken jyly biz qabyldaǵan ózgeristerdi qara­ıyq. Biz kredıtorlardyń kepil­dik quqyq­taryn tolyǵymen shektedik. Ekinshi deńgeıdegi bankter­diń kepildikterin jetildirý máseleleri boıynsha zań qabyldandy, ol 12 qańtarda kúshine endi, buǵan deıin boryshkerlerdiń, nesıe berýshilerdiń jáne qarjy­lyq qyzmetterdi tutyný­shylardyń múd­delerin qorǵaýǵa baǵyt­talǵan bir­qatar zań jobasy qabyldandy. Sondyqtan osy usy­nystar men alań­daýshylyqtardy eskerý­di suraı­myz. Sondaı-aq 1 shilde­den bas­tap bankterge 90 kún ótkennen keıin syıaqy alýǵa tyıym salatyn norma kúshine enetinin eske salamyn. Bul da qarjylyq qyzmetterdi tutyný­shylardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyt­talǵan shara. Bul jaǵdaıda zań shyǵarýshy qabyldaǵan barlyq sh­a­ra jańa zańmen kedergi bol­ma­ǵa­nyn, bankrottyqtyń shynymen de tótenshe jáne májbúrli sha­­­ra bol­ǵanyn jáne óndirip alý­shy­­lar men bo­ryshkerlerdiń múdde­le­rin es­kergenin qalaımyz», dedi qaýymdas­tyq ókili.

Sońǵy jańalyqtar

Pavlodarda jer astynan sý atqylady

Aımaqtar • Búgin, 14:25

12 tamyzǵa arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 10:30

Birqatar óńirde aýa sapasy nasharlady

Ekologııa • Búgin, 09:45

2186 adam koronavırýstan jazylyp shyqty

Koronavırýs • Búgin, 09:30

Baqytjan Saǵyntaev jańa qyzmetke saılandy

Taǵaıyndaý • Búgin, 09:22

Elorda «jasyl» aımaqqa ótti

Koronavırýs • Búgin, 09:13

Bir kúnde 1643 adamnan koronavırýs anyqtaldy

Koronavırýs • Búgin, 09:00

1/16 fınalǵa shyǵa almady

Tennıs • Búgin, 08:45

Uqsas jańalyqtar