Bul bizdiń jaqtaǵy qazaqtardyń ádeti me, álde basqa da aımaqtarda bar ma, bile qoımaımyn. Ortalyq Qazaqstannyń biraz jerindegi aýyldarǵa tán. Keıin osyndaı qorqytyp-úrkitýlerge kúletin jaǵdaıǵa jettik. «Mas kele jatyry» ne táıiri! Sóıtsem, mas degenderi Keńes kezimen ilese kelgen kerenaý ádet, kerdeń minez-qulyq, aýylǵa albastydaı bolyp kirgen orys araǵy eken-aý.
Sol kezde álgindeı bójekeı uǵymdarmen nege qorqytty eken úlkender dep qazir oılaımyn. Túsine bermeımin. Kórse, zábirin ózderi kórdi. Ákeleri tartty azabyn. Sodan qorqyp-úrkip qalǵan shyǵar. Biraq 1990 jyldary týǵan balalar – biz kórgen joqpyz ǵoı. Olaı bolsa, jas balaǵa qaıdan keldi ol úreı? Úlkender sóılegende daýsyn qorqynyshty qylyp, qubyjyq retinde túsindirýge tyrysty ma eken, belgisiz? Áıteýir bir belgisizdik bar. Biraq Talasbek Ásemqul «Ashtyq jáne soǵys» eńbeginde adam boıyndaǵy úreı men qorqynyshtyń da tuqym qýalap, qannan qanǵa beriletinin jazady. Olaı bolsa, sondaı sezimderge qarsy rýh, tótep beretin kúsh te tuqym qýalaý kerek emes pe?
Ákem áńgime arasynda atamnyń tyıyp tastap otyratyn tustaryn aıtyp qalatyny esimde. Úıde, dastarqan basynda bóten adam joqta sol zamanda aıtýǵa bola bermeıtin keıbir qarapaıym shyndyqtardyń shetin shyǵaryp bastasa, tyıyp tastaıdy eken. «Tamaǵyńdy ish te, tynysh otyr, úndemes bar» dep. «Ákeı bertinge deıin solaı tyıyp otyratyn» deıdi. «Úndemes» degeni jetkizip baratyn partııanyń jansyzy kórinedi ǵoı. Jáne olardyń kim ekenin aýyldaǵylar biledi eken. Biz «Álippeden» oqyǵanda, «úndemes», «dymbilmes» dep sabaq oqymaıtyndardy aıtatyn. Kúlkili emeı ne? Zaman bir-aq kúnde teris aınalady. Osy úndemes sııaqty «ústirlók» degen sóz esimde. Úshtiktiń qarý asynǵan atqyshtary deıtin. Orystyń «strelok» degen sózi eken.
Endigi urpaqty oryspen qorqyta almaısyń. Ony «qudaı», nemisti fashıst dep ólse tanymaıdy qazirgi urpaq. «Elý jylda – el jańa». Nemisti jaqsylyqty umytpaıtyn, ǵylymy damyǵan, oılap tapqany kóp, jasaǵan tehnıkasy óte sapaly halyq retinde tanıdy. Ásirese shyǵarǵan kólikterin álem jurtshylyǵy tebedi. Ekinshi jahan soǵysyn bastaǵany úshin tańylǵan jamanattan qashamyn dep júrip kóptegen halyqtardyń aldyna túsip ketken sııaqty. Ondaı atqa bir iliktiń eken, jýyp-shaıý eki halyqtyń biriniń qolynan kelmeıtin sııaqty.
