Álemdegi eń úzdik kórmeniń biri – «Uly dala altyny»

Kósh basynda biregeı jádiger­lerden jınaqtalǵan kórmeniń kórinýi zańdy da edi. Nege deseńiz, Shyǵys Qa­zaq­stannyń kıeli óńirlerinen ta­byl­ǵan qundy dúnıeler óner­di jan-tánimen túsinetin eýropalyq­tar­d­y tańdandyrmaı qoı­ma­dy. Kem­­­­brıdj ýnıversıtetiniń Fı­sýı­l­ıam mýzeıine qoıylǵan arheo­logııa­­­lyq altyn buıymdar osydan úsh myń jyl buryn ómir súrgen saqtarǵa tıesili. Kórmedegi kóne zattar eýro­palyqtarǵa ejelgi kóshpendilerdiń erjúrek jaýynger ǵana emes, temirdi terideı ılegen, asyl tastardan zer­gerlik buıymdar soqqan has sheberler bolǵanyn dáleldedi. Aıta keterligi, kóshpendiler órkenıetin álemge ta­nytqan mundaı tanymdyq shara Eýro­pada alǵash ret uıymdastyryldy. Kórmege qoıylǵan zattardyń ishin­de altyn áshekeıler, teri men kıiz­den jasalǵan er-turman, poshymy búlinbeı saqtalǵan kıim-ke­shek ele­mentteri qoıyl­ǵan. Bir sóz­ben aıt­­qanda, Shyǵys Qa­zaqstan qorǵan­darynan tabylǵan 15 myńnan astam bire­geı jádiger kórme sórelerinen oryn aldy.

Brıtanııadaǵy «Uly dalanyń altyny» atty kórmeniń jabylý rásimi qańtardyń sońynda ótti. Kórme kópshi­liktiń kóńilinen shyqty. Shyǵys Qazaqstannan tabylǵan zattardyń ar­qa­synda álem ejelgi kóshpendilerdiń mádenıetine, qolónerine, zergerlik isine jańasha kózqaraspen qarady. Qazaq halqyna degen kózqarastary ózgerdi. Tamyrymyzdyń tereńde ekenine kóz jetkizdi. Iá, sheteldik mamandar tańdanysyn jasyrmady.

– Kórmeden kórinis tapqan jádiger­lerdiń arqasynda álem tarıhyn qaıta jazýdyń erekshe múmkindigi týyp otyr. Biz úshin eń bastysy – jádigerlerdiń ózin ǵana emes, sonymen birge Qazaqstanda qoldanylǵan búkil arheologııalyq úderis pen sarapshylyq bilimdi jan-jaqty kórsetý, – dedi kórmeniń ashylý rásiminde Fısýılıam mýzeıiniń dırektory Lıýk Saıson.

Lıýk Saıson myrzanyń aıtýynsha, bul kórme arqyly Ulybrıtanııa men búkil álemniń erekshe nazary kósh­pen­diler mádenıetine aýyp, onymen jaqyn tanysýǵa múmkindik týdy. Sonymen qatar sheteldik baspasóz «Bul kórme kóshpendiler týraly oıdy ózgertip, jahan jurtshylyǵyna saqtar­dyń tarıhyna qatysty múlde tyń derekterdi kórsetti» dep jazdy.

Ekspozısııada babalar qolynan shyqqan shynaıy jaýharlar usynyldy jáne bul týyndylar ejelgi saqtardyń kóshpeli mal sharýashylyǵy, taý-ken ónerkásibi já­ne metallýrgııa salalarynda biregeı mádenıeti men tereń bilimi bar ekeninen habar beredi.

Aıtqandaı, jádigerlerdi otandyq arheologter óńirimizdegi bizdiń dáýiri­mizge deıingi VI-VII ǵasyrlarǵa tıesili saq qor­ǵan­darynan tapqan. Bul kezeń ejel­gi qazaq tarıhynda «Altyn ǵasyr» dep te atalady.

2016 jyldan bastap oblysta arheolo­gııa salasyndaǵy ǵylymı-zertteý jumystaryn damytý baǵ­darlamasy júzege asýda, nátı­jesinde tarıhı-mádenı murany zertteýde aýqymdy jumys atqaryldy. Oblystyq mýzeı qory 26 myń biregeı jádiger­-
men tolyqty, olardyń bir bóligi «Uly dala altyny» ekspozısııa­syna qoıylǵan.

Bıyl da Shyǵys Qazaqstanda arheo­logııalyq jumystar jalǵasyn taba­dy. Mysaly, Ulan aýdanyndaǵy Aq­baýyr kesheni, Tarbaǵataı aýdanyn­da­ǵy Eleke sazy, Katonqaraǵaı aýda­nyn­­d­aǵy Aqqaınar qorymdary, saq dáýirine tıesili Shý qorymdary zert­telip, Tarbaǵataı, Shyńǵystaý, Qal­ba taýlarynyń eteginde de qazba jumys­tary júrgizilmek.

Shyǵys Qazaqstan oblysy