Qoǵamdyq keńes – kóp máseleniń sheshimi
Qala tirshiligin júıeleý úshin qurylǵan Qoǵamdyq keńestiń jobasy túzilgende-aq shahar 14 aýmaqqa bólinipti. Árıne, ár aýmaqqa el ishinde bedeli bar azamattardy jetekshi etý oılastyrylǵan. Bul shahar turǵyndary úshin mańyzdy máseleni aıqyndap, talqyǵa salyp, durys sheshim qabyldaýǵa qajet. El ishinde qordalanyp jatqan másele kóp, ony ekiniń biriniń qala basshylyǵyna jetkize bermeıtindigi jáne anyq. Osyndaıda kóptiń kókeıindegini aıtatyn, aqyl qosatyn Qoǵamdyq keńes kerek.
– Bul tájirıbeni Syrdarııa aýdanyn basqaryp otyrǵan tusta qolǵa alǵanbyz. Jasyratyny joq, áýelgide ony túsinbegender kóp boldy. Bes jarym jyl ishinde keńes barlyq salaǵa aralasyp, talaı ózekti problemalardy talqylady. Basqasyn bylaı qoıǵanda áskerge barýdan jaltaryp júrgender jaıyn da keńes talqysyna saldyq, – deıdi qala ákimi Ǵanıbek Qazantaev.
Syrdarııada synalǵan bastama Qyzylordada da oń nátıjesin berýi kerek. Mysaly, qazir oblys ortalyǵyndaǵy basty másele – qoǵamdyq kólik jaıy. Áleýmettik jelini ashyp qalsań, osy problema jaıly jazbadan aıaq alyp júre almaı qalǵan kezder de bolǵan. Qazir shamaly saıabyrsydy. Mysaly, qala ishinde jolaýshylarǵa qyzmet kórsetetin «Qyzylorda avtobýs parki» atty mekeme bar. Ondaǵy avtobýstar 5-aq baǵytta júredi. Shynyn aıtý kerek, aıaldamaǵa keshigip keletin, sırek qatynap, jurttyń júıkesine tıetin de osylar. Keıde «Nege kelmeı jatyr?» dep tyz ete qalǵanymyzben baıybyna barsaq, olardyń da erigip júrmegenine kóz jetkizý qıyn emes. Mysaly, marshrýt uzaq. Keıbir baǵyttardaǵy kólikter kúnine 300-400 shaqyrym jol júredi. Kúndelikti mundaı júriske shydas bermeı, buzylyp jatqan avtobýs kóp. Qalǵan 21 marshrýt jeke tasymaldaýshylar ıeliginde. «О́zim degende ógiz qara kúshim bar» degendeı, jekeler qalaıda tutynýshynyń kóńilin tabýǵa tyrysady. Park menshigindegi avtobýstar men jeke tasymaldaýshylar baǵasy birdeı – 90 teńge. Negizi, bul 126 teńge bolýy kerek. Qala ákimdigi qoıǵan baǵa ústindegi aıyrmashylyq tasymaldaýshyǵa sýbsıdııa túrinde beriledi. Bul másele de aldymen Qoǵamdyq keńeste talqylanyp, artynsha jaýapty mekemeler qarady. Odan keıin táýelsiz saraptama jasaldy, tıisti mınıstrlik talqysynan ótti. Tabany kúrekteı tórt aı zerttelgen jobany máslıhat depýtattary biraýyzdan qoldady.
Endigi qalǵan sharýa jeke tasymaldaýshyǵa tikeleı baılanysty. 1 mlrd teńgelik sýbsıdııanyń talaby boıynsha, tasymaldaýshylar elektrondy bılet engizýi kerek. Kólik ıesiniń qansha adam tasymaldaǵany osy arqyly anyqtalady. Odan bólek, jolaýshylar da avtobýstyń qozǵalys baǵytyn, aıaldamaǵa keletin ýaqytyn bilip otyrǵysy keledi. Ol úshin qajettisi – GPS. Qala ákimdigi osyny kólik qyzmetindegi tasymaldaýshylarmen kezdesip, túsindirdi. Osy talaptardy oryndaǵandar sýbsıdııa ala alady. Al bul talapty aınalyp ótip, túrli aıla-sharǵymen aqshaly bolǵysy keletinderdiń degeni bolmaıdy. О́ıtkeni sýbsıdııanyń talaby ashyqtyq.
– Bul sýbsıdııanyń aýyl sharýashylyǵyndaǵy tyńaıtqyshqa, janarmaıǵa, sýǵa tólenip jatqan sýbsıdııadan aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Agrosaladaǵylar jańaǵy qarjyny alǵanymen de kúrishin belgilengen baǵamen satpaıdy ǵoı. Naryqtaǵy qunmen qymbatqa saýdalaıdy. Al kólik qyzmetine jumsalyp otyrǵany naǵyz sýbsıdııa. Bul jolaýshy tasymaly qunynyń qaltaǵa qonymdy, sapasy el kóńilinen shyǵýy úshin jasalyp jatqan qadam, – deıdi qala basshysy.
Jalpy, keńeste talqylanǵan másele kóp. Mysaly, darııa jaǵalaýyna oryn tepse de aıaq sý jetpeı qaqsyp otyrǵan qalany sýlandyrý úshin uńǵymalar qazýda, kommýnaldyq qyzmetti jolǵa qoıyp, shahar irgesindegi kúni-túni janyp jatqan qoqys máselesin sheshýde kóp bolyp keńesýdiń paıdasy tıdi.
«Meıirimdi Qyzylorda» qandaı qor?
Ádette qazaqtyń demografııalyq ósimine dem berip otyrǵan osy ońtústik óńir. Ásirese, Túrkistan, Qyzylorda oblystary. Bul máseleniń taǵy bir qyry – áleýmettik qoldaýdyń ústinen kómek suraıtyndardyń kóptigi. Olardyń ishinde shyn muqtaj da, jorta joqshylyq jolyna túskender de bar ekeni taǵy ras. Osynyń arajigin ajyratý úshin qala basshylyǵy kásipkerler, bilim, densaýlyq saqtaý, áleýmettik qorǵaý salalary ókilderiniń basyn qosty. Bas-aıaǵy 20 kúnge jetpeıtin ýaqyt ishinde joǵaryda aıtylǵan qor dúnıege keldi. «Meıirimdi Qyzylorda» qory jóninde turǵyndarmen kezdesýde túsindirme jasaldy. О́tinish bergen adamnyń áleýmettik jaǵdaıyn komıssııa tekseredi. Eń bastysy, qala basshylyǵynyń usynys bergennen basqa qor jumysyna qatysy bolmaıdy. Komıssııa durys dep tapqannyń ózinde aryz berýshiniń qolyna qolma-qol aqsha berilmeıdi. Suraǵan dári-dármegin, basqa da kómegin alady. Bul ákimdikke aıǵaıdy salyp ketse, aqshasyz qaıtpaıtynyna úırengender úshin qıyn boldy. «Kórgen jerde aýyl bardyń» izimen sóıtip kelgenderdiń birazyn beınejazbaǵa túsirip, keıbirine ákimshilik is qozǵap, aıyppul salyndy. Osylaısha naqty kómekti qajet etetinder irikteldi. Biraq áli de «bere berse, ala bersem» deıtinder tabylyp qalyp jatyr.
– Mysaly, keshegi qańtar oqıǵasynan keıin qamalǵan eki kópbalaly ana esińizde shyǵar? Solardyń máselesimen kelgen mamandarǵa qordan qanshalyqty kómek alyp otyrǵanyn kórsettik. Alǵan kıim-keshegi, azyq-túlik, dári-dármegi, tipti emdelýge baılanysty basqa qalalarǵa berilgen kvotalar esebin usyndyq. Olardyń ataýly áleýmettik kómek alyp otyrǵanyn da umytpańyz. Másele birden sheshildi. Bizge «Qazaqstan halqyna» qorynyń mamandary habarlasyp, tájirıbe almasyp otyr, – deıdi Ǵanıbek Qonysbekuly.
El esepke sene me?
Bıyl qala ákimdigi halyqpen kezdesýlerdi jańa formatta uıymdastyrmaq oıda. Jurt bilip otyrǵan jumysqa saǵattap baıandama arnaý artyq, tipti bos ýaqyt óltirý. Sondyqtan da ákimdik atqarylǵan jumysty qysqasha beınebaıan arqyly kórsetip, kezdesýdi suraq-jaýap, talqylaýǵa arnaýdy jón kóripti. Jurtqa sóz emes, naqty istiń nátıjesi qyzyqtyraq. Sonda ǵana el esepke senedi.
Naqty is demekshi, byltyr qala basshysy Jastar ortalyǵynda keıingi tolqyn ókilderimen kezdesý ótkizgen. Jastardyń jumyspen qamtylýy talqylanǵan osy júzdesýden keıin qalalyq ákimdiktiń múmkindikterin paıdalanyp, túrli mamandyq alǵandardy mekemelerde is-tájirıbeden bastap jumysqa ornalastyrý joldary qarastyrylypty. Osy jyly qaladaǵy kolledjderdi bitiretin bala sany belgili, endigi mindet solardyń jumysqa qabyldanýyna jaǵdaı jasaý. Bul úshin qala ákimdigindegi mamandar mekemelerden bastap meıramhanalarǵa deıin usynyspen shyqty. Qýanarlyǵy, jumys berýshilerdiń kópshiligi jas mamandardy qabyldaýǵa ázir.
Qyzylordaǵa arnaıy kelgen túrkııalyq DEMS constraction jáne Tremesheli Holding kompanııalarynyń basshylaryna da osyndaı usynys aıtyldy. Jıyrma jylǵa jýyq shetelderge ınvestısııa salyp kele jatqan kompanııalar kásiptik oqýdy támamdaǵan qyzylordalyq jas mamandardy qaıta daıarlap, jumysqa qabyldaýǵa qarsylyq tanytyp otyrǵan joq. Oblys ortalyǵynan 9 jáne 14 qabatty turǵyn úı keshenin salýǵa nıet bildirip otyrǵan kompanııa sapynda jergilikti jastardyń jumys istep, tabys tapqany ózderine, al tájirıbe jınaqtaǵany bizge jaqsy.
«Jaýyrdy jaba toqymdaǵannan» endi esh paıda joq. Jalǵan uran men jadaǵaı madaqtyń kúni ótti. Etek basty eskilikten arylýdyń birden bir joly – kóppen keńesip, el aıtqan usynysty utymdy iske aınaldyra bilý. Búgingi kúnniń talaby osy.
QYZYLORDA
