Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Bala kúnimdegi bir oqıǵa esimnen ketpeıdi. Án sabaǵynan beretin aǵaıymyz: «Úıden bir án jattap kelińder?» dep tapsyrma berdi. Úıge kelgesin qandaı án jattarymdy bilmeı áýrege tústim. Osy oıymdy joǵary synypta oqıtyn táteme aıtyp edim, ol birden «Atameken» ánin aıt, sózi men áni qandaı tógilip tur, tez jattalady» dedi de ózi shyrqaı jóneldi. Men buryn bul ándi estimegen edim, estisem de mán bermegen sekildimin. Maǵan onyń unaǵany sonshalyq, birden jattap aldym. Ertesine aǵaıymnyń aldynda shyrqap, án sabaǵynan «bes» aldym. Mine, sodan beri de biraz jyl ótti, talaı ánderdi tyńdap, keıbireýin unatyp, aıtyp ta júrdim, biraq olardyń kóbi ýaqyt óte umytylyp qaldy. Al bala kúnimde jattaǵan «Atamekendi» jadymnan esh shyǵarǵan emespin. Munyń sıqyry nede desek, birinshiden, ánniń sózi men sazy úılesip, quıylyp túsken tabıǵılyǵynda bolsa, ekinshiden, adamnyń Otanǵa, týǵan jerge degen sheksiz súıispenshiligin tap basa bilýinde.
Ult rýhanııatynda esimderi altyn árippen jazylǵan Qadyr Myrza Áli men Eskendir Hasanǵalıev sekildi eki ardaqty tulǵanyń shyǵarmashylyq baılanysynan týǵan týyndynyń tarıhy ótken ǵasyrdyń belesinen syr tartady. 1970 jyly Qazaq KSR-niń qurylǵanyna 50 jyl tolýyna oraı respýblıka kóleminde osy mańyzdy merekeni joǵary deńgeıde atap ótýge daıyndyq bastalady. Qazaqstan Úkimet basshylarynyń qatysýymen saltanatty konsertke ázirlik júrgizilip, onda týǵan el, týǵan jerge baılanysty, qysqasy, joǵarydan otansúıgishtik taqyrypta ánder oryndalsyn degen tapsyrma túsedi. Osy kezde jıyrma bir jasynda jazǵan «Anaǵa sálem» degen ánimen analardy tebirentip, kózine jas alǵyzǵan talantty kompozıtor Eskendir Hasanǵalıevke el men jerdiń rýhyn asqaqtatar án jazýǵa usynys aıtylyp, ol kisi oǵan tez kirisip ketedi. Kóp uzamaı shynaıy tolǵanystan mýzyka da týyp, kompozıtor onyń sózin jazýǵa, oıly, parasatty óleńderin jurtshylyq izdep oqıtyn Qadyr Myrza Álige qolqa salady. Aldymen shyǵarmanyń áýenin tyńdaǵan aqyn ánniń býynyna laıyq sózin jazady. Osylaı eki aıtýly óner ıesi ómirge ákelgen ǵajaıyp týyndy – áp degennen tyńdarman júreginen jol tapty. Ol jaıynda marqum Eskendir aǵamyz bir esteliginde: «Almatydaǵy respýblıka saraıynda Úkimet basshylary qatysqan Qazaq KSR-niń qurylǵanyna 50 jyl tolýyna oraı úlken merekelik konsert ótip jatty. «Atameken» ánin aıtýdyń da kezegi keledi. Bul ánimdi alǵash ret Nurǵalı Núsipjanovpen birge sımfonııalyq orkestrdiń súıemeldeýimen oryndadym. Ándi oryndap turyp tyńdaýshynyń júregin terbep, kózderine jas úıirilgenin sezgendeı boldyq. Ásirese:
Qaıda júrseń, Atameken
Kókeıińde jatady eken.
Kúnniń ózi uıasyna
Qımaı ony batady eken, − dep ánniń sońǵy qaıyrmasy aıtylǵanda halyq dý kóterilip, oryndarynan turyp ketti. Uzaq ýaqyt eldiń qol shapalaǵy toqtamaı turyp aldy», − dep aıtypty. Shynynda da, «Kúnniń ózi uıasyna, Qımaı ony batady eken» deıtin eki shýmaqqa zer salsańyz, sodan týǵan elge degen asqaq uǵymdy sezinesiz.
Osydan keıin «Atameken» áni búkil qazaq dalasyn sharlap ketti. Tipti shet memleketterge de tanyldy. Sol jyly Eskendir Hasanǵalıev Qazaqstannyń óner delegasııasymen birge Shvesııa eline baryp, Stokgolm shaharynda ótken konsertte «Atamekendi» shyrqaǵanda ánshige jergilikti halyq úlken qoshemet bildiredi. Kesh aıaqtalǵasyn án ıesine sonda turatyn qandas baýyrlar kelip, ándi tyńdap, atajurtty saǵynyp, kózderine jas alǵan eken.
1986 jyly Almatyda Keńes ókimetiniń otarshyldyq, ámirshil-ákimshil júıesine qarsy shyqqan qazaq jastary alańǵa jınalǵanda Shámshi Qaldaıaqovtyń «Meniń Qazaqstanymymen» birge «Atamekendi» de shyrqap, eldiń rýhyn oıatty. Sol kezde respýblıkalyq teledıdar men radıodan «ultshyldyqty nasıhattaıtyn týyndy, joıyńdar kózin» dep «Atameken» ánine baılanysty Máskeýden buıryq túsken. Osy jaıynda kórnekti synshy, ǵalym Sherıazdan Eleýkenov «Bar qazaqty baýraǵan án» degen maqalasynda: «Biraz únsiz otyrdyq. Aqyldasa kele, qareketsizdik tiri janǵa qol emes dep uıǵardyq. Buǵa berseń, suǵa beredi. Máskeý komıssııasyn raıdan qaıtarýdyń amalyn oılastyrdyq. ...Eskendirdiń «Atameken» ánine Máskeý komıssııasynyń kózin alartqany túsinikti. О́leń bir ulttyń, qazaqtyń mártebesin kóteredi. Endi baqsam, óleńniń men baıqamaǵan qyrlary bar eken. Qazaq jáne Atameken uǵymdary – juptas. Atameken degenimiz – týǵan elińniń jeri. Jerden aıyryldyń – bárinen aıyryldyń degen sóz. Kóńilindegi kókeıkesti kúıin shertken áýendi ısi qazaq qalaısha shyrqamasyn. «Atamekenniń» alańǵa jınalǵan jastardyń «Elim-aı» atty qazaq halqynyń XVIII ǵasyr basyndaǵy Uly Otan soǵysynyń basty ánimen bir qatarda aıtylýy tegin emes» dep jazady.
«Asyl arman», «О́mirimniń jazy», «Saǵyndym seni», «Boztorǵaıym» sekildi 200-ge jýyq án, sonymen qosa romans, horǵa arnalǵan shyǵarmalar, fılm men mýzykalyq qoıylymdarǵa jazǵan týyndylarymen týǵan halqynyń súıispenshiligine bólengen, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Eskendir aǵamyz bir suhbatynda kompozıtor retinde «Anaǵa sálem», «Ádemi-aý» jáne «Atameken» atty úsh ánimdi erekshe jaqyn kóremin depti.
Qazir «Atameken» áni halqymyzdyń tumaryna aınalyp ketti, ony barsha qazaq súıip tyńdaıdy. Osyndaı óshpes óner týdyrǵan eki alyptyń rýhyna bas ıesiz!
