Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Sút bezi obyry alańdatady
Búginde mammografııa sút bezi obyryn dıagnostıkalaýdyń eń tıimdi ádisi sanalady. Al «Úmit» halyqaralyq onkologııalyq tomoterapııa ortalyǵy osy onkologııalyq aýrýlardy dıagnostıkalaý men emdeýdiń zamanaýı, ınnovasııalyq ári joǵary tıimdi tehnologııalaryn qoldanatyn Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy medısınalyq ortalyq retinde tanymal. Sıfrly tomosıntez fýnksııasy bar sıfrly mammografııalyq apparatpen jabdyqtalǵan osy ortalyqta naýqastardy onkolog-mammolog ári mammoradıolog dáriger Danara Súleımenova qabyldaıdy.
– Mammografııa degenińiz – sút bezin rentgendik zertteý. Mammografııa sút bezi obyrynyń erte belgilerin anyqtaı alady. Bul – sút bezi qaterli isiginen oryn alatyn ólim yqtımaldylyǵyn azaıtatyny dáleldengen jalǵyz radıasııalyq zertteý ádisi. О́tken ǵasyrdyń alpysynshy jyldary AQSh-ta alǵash ret randomızasııalanǵan klınıkalyq synaqta turaqty skrınıngtik mammografııanyń kómegimen sút bezi qaterli isiginen týyndaıtyn ólim saldaryn 40%-ǵa tómendetýge bolatyny dáleldendi. Sodan beri ártúrli elde ózge de kóptegen zertteý júrgizildi. Sol zertteýlerdiń barlyǵynda derlik ólimniń 20-40%-ǵa tómendeıtini týraly uqsas nátıjeler alyndy, – dedi D.Súleımenova.
Onyń aıtýynsha, emdeý prosedýrasyna arnaıy daıyndyqtyń qajeti joq. Mammografııa arnaıy apparat – mammograftyń kómegimen iske asyrylady. Analogty jáne sıfrly mammograftar bar. Qazirgi zamanǵy qurylǵylardyń kópshiligi sıfrly tehnologııalar sanalady. Sıfrly mammografııanyń joǵary keskin sapasy jáne joǵary dáldik sııaqty birneshe artyqshylyǵy bar. Sondaı-aq sıfrly mammograftar sáýlelenýdiń tómen dozasyn paıdalanady.
– Naýqas mammografııa bólmesinde beline deıin sheshinip, apparatqa jaqyndaıdy. Sút bezi eki jaǵynan arnaıy kompressııalyq plastınalarmen basylyp, sýretke túsiriledi. Keıin plastınalar bir-birinen tartylyp, keýde qýysy bosap, ekinshi sút bezine arnalǵan prosedýra qaıtalanady. Bas-aıaǵy ár keýdege eki sýretten – jıyny 4 sýret alynady. Sút bezi eki baǵytta qysylady: joǵarydan tómenge jáne ishinen syrtqa qaraı. Bul isiktiń kózge kórinbeı qalýyna jol bermeý úshin tinderdi múmkindiginshe keńinen qamtý maqsatynda jasalady. Zamanaýı sıfrly qurylǵylarda pasıent sáýlelenýdiń mınımaldy dozasyn qabyldaıdy. Bul doza jolaýshy ushaqta uzaq ushý kezinde alatyn dozamen salystyrylady. Mundaı salystyrý ǵylymı-kópshilik maqalalarda berilgen. Iаǵnı bul óte tómen doza, – dedi mammoradıolog dáriger.
Júkti áıelder úshin qaýipsiz
D.Súleımenovanyń aıtýynsha, standartty sıfrly mammografııanyń ortasha dozasy 0,4 – 0,5 mıllızıvertti quraıdy. Bul dıagnostıkalyq zertteý úshin ruqsat etilgen eń joǵary dozadan áldeqaıda tómen. Al basqa músheler men tinderdiń alatyn dozalary óte az. Eń bastysy, júkti áıelder úshin mammografııanyń qaýipsizdigi áldeqashan dáleldendi.
– Mammografııanyń medısınadaǵy kez kelgen basqa manıpýlıasııalar sekildi, yqtımal zııany men paıdasy bar. Rentgen sáýleleriniń áserinen bolatyn sút bezi qaterli isigi kezdesedi. Basqa sózben aıtqanda, bul – jıi mammogrammalardan týyndaǵan sút bezi qaterli isigi. Muny mammografııaǵa qarsy adamdar jıi aıtady. Alaıda kóptegen zertteýler áıel zaty turaqty mammografııadan ótpeıtin bolsa, onyń dıagnozy der kezinde qoıylmaǵan sút bezi qaterli isiginen qaıtys bolý qaýpi rentgen sáýleleriniń áserinen bolatyn qaterli isiktiń óte tómen yqtımal qaýpinen áldeqaıda joǵary ekenin kórsetti. Zııannyń paıdaǵa ara qatynasy keıbir derekter boıynsha 1-den 24-ke deıingi, al ózge derekterge sáıkes 1-den 78-ge deıingi aralyqty quraıdy. Iаǵnı paıdasy qaýipten áldeqaıda basym, – dedi D.Súleımenova.
Dárigerdiń aıtýynsha, mammografııadan ótkennen keıin BI-RADS shkalasy boıynsha qorytyndy shyǵarylady. Bul – ÝDZ, mammografııa jáne MRT kiretin sút bezin rentgenologııalyq zertteý nátıjelerin baǵalaýǵa arnalǵan standarttalǵan shkala. Ony ótken ǵasyrdyń 90-jyldary Amerıkalyq radıologter alqasy ázirledi. Sodan beri atalǵan shkala qorytyndysy óziniń tıimdiligi men paıdasyn dáleldep keledi. BI-RADS – búkil álemdegi mammograftardyń ámbebap tili. Ony kez kelgen eldiń rentgenologi túsinedi.
– Shyn máninde, mammografııaǵa qatysty absolıýtti qarsy kórsetilimder joq. Júktilik te, emshek súti de zertteýge kedergi keltirmeıdi. Degenmen usynystarǵa sáıkes skrınıng profılaktıkalyq tekserý retinde júktilik kezinde jasalmaıdy. Alaıda júkti áıeldiń keýdesinde isik bolsa, onda mundaı naýqas aldymen ýltradybystyq zertteý qurylǵysynda tekseriledi. Kúdikti túzilis anyqtalǵan jaǵdaıda mammografııaǵa jiberiledi. Tipti bala emizetin áıelge de, balaǵa da zııany bolmaıdy. Mammografııadan keıingi sáýleniń dozasy sútte qalmaıdy. Zertteý kezinde bala emizýdi toqtatý múldem talap etilmeıdi, – dedi dáriger.
Erte anyqtalǵan dertke em qonady
Mamannyń aıtýynsha, mammografııanyń artyqshylyǵy aıqyn. Osy arqyly qaterli isiktiń erte dıagnostıkasy jolǵa qoıylady. Sáıkesinshe, az agressıvti em qoldanylyp, jaqsy boljam jasalady. Bul áıelderge de, qoǵamǵa da tıimdi.
– Biz múgedektikke jol bermeımiz, áıelder áleýmettik belsendiligin, al memleket – bıýdjet qarajatyn saqtap qala alady. Al kemshiligi radıasııany, sondaı-aq jalǵan teris jáne jalǵan oń nátıjelerdi ataýǵa bolady. Jalǵan pozıtıvter degenimiz ne? Mysaly, áıeldi skrınıngten ótkizip, bizdiń oıymyzsha kúdikti kórinetin óskindi baıqadyq delik. Keıin naýqasty qosymsha tekserýge shaqyryp (ÝDZ jáne nysanaly mammografııa), sonda ǵana bul kısta nemese jaı ǵana kóleńke qabaty ekenine senimdi boldyq. Bul jalǵan-oń nátıje ózdiginen qaýipti emes. Alaıda ol bári jaqsy degen túpkilikti qorytyndy shyǵarylǵanǵa deıin áıeldi alańdaýshylyq pen kúızeliske túsiredi, – dedi D.Súleımenova.
Dárigerdiń aıtýynsha, mammografııa jasalǵannan keıin mamandar sýretke qarap, eń aldymen eki sút bezin sımmetrııaǵa baǵalaıdy. Sebebi qaterli isiktiń keıbir túrleri tek tinderdiń asımmetrııasy túrinde kórinýi múmkin. Sonymen qatar dárigerler túıindi óskinderdi izdeıdi. Ol túıinder kóleńke túrinde kórinedi.
– Kóleńke – aınaladaǵy kúńgirt jasýsha fonynda túsi ashyqtaý aımaq. Kóleńkeniń anyq kontýry qatersiz túzilimderge, fıbroadenomalarǵa tán, anyq emes kontýr qaterli isikke kóbirek kúdiktendiredi. Túıinderden basqa, biz kalsınattardy da izdeımiz. Áıelderdiń kópshiligi mammogrammadaǵy kalsınattar obyrǵa baılanysty qaýipti nárse dep sanaıdy. Kalsınattardyń kópshiligi qatersiz ekenin túsiný kerek. Olar tamyr qabyrǵalarynyń izbestenýimen, sút bezindegi dıstrofııalyq prosestermen, fıbrozdy-kıstozdy mastopatııamen baılanysty jáne qaterli isik aýrýynyń belgisi emes. Tek bilikti rentgenolog qana áıelde qandaı kalsınat bar ekenin baıqaıdy. Qaterli isik kalsınattaryn qaterli isiktiń ómir súrý qaldyqtary dep aıtýǵa bolady. Qaterli isik jasýshasy ómir súrý prosesinde óledi jáne metabolıkalyq prosesterge baılanysty onyń aınalasynda kalsıı jınala bastaıdy, – dedi mammoradıolog dáriger.
Onyń aıtýynsha, barlyq obyr kalsınattardy bermeıdi. Qaterli isik arhıtektýranyń, tinderdiń qurylymynyń buzylýy retinde de kórinýi múmkin. Mammografııa kezinde qandaı da bir túzilim anyqtalǵan bolsa, eń aldymen kúdikti jerlerge ýltradybystyq zertteý júrgiziledi. ÝDZ kúdikti óskin shynymen bıopsııany qajet etetinin nemese qaýipti eshteńe joq ekenin rastaıdy.
– Bıopsııanyń eki túri bar. Jińishke ıne – aspırasııalyq bıopsııa jáne qalyń ıne nemese trepanobıopsııa. Pýnksııa týraly aıtatyn bolsaq, bul juqa ıneli bıopsııasy. Buryn mundaı pýnksııa onkologııalyq aýrýlardy dıagnostıkalaý úshin qoldanyldy. Sebebi budan ózge balamasy bolmady. Qazir ony trepanobıopsııa almastyrdy. Al qaterli isik dıag-
nostıkasynyń altyn standarty – trepanobıopsııa. Eger áıel adamnyń keýdesinde túzilis bolsa jáne dáriger pýnksııa jasaýdy usynsa, odan bas tartýǵa bolady. Trepanobıopsııa kezinde biz tin bólikterin alyp, onyń qandaı tin ekenin 99,9% dáldikpen aıta alamyz. Al pýnksııa kezinde biz tek jasýshalardy alamyz. Mundaı derekterge súıene otyryp, dıagnoz qoıý óte qıyn, – dedi maman.
Tájirıbelik tekserý kezinde tomosıntezdi tańdaǵan durys
Dárigerdiń aıtýynsha, elimizde 2017 jyldan beri tomosıntez qoldanysqa engizildi. Tomosıntez – tekserý ádisi emes, skrınıngtik ádis. Ol kádimgi mammografııaǵa qaraǵanda áldeqaıda mazmundy, mammografııaǵa qaraǵanda qaterli isikti bir jarym-eki ese kóp anyqtaıdy. Buǵan qosa ol azyraq jalǵan oń nátıje beredi. Tomosıntez bastapqy dıagnostıkalyq ádis retinde jaqsy. Tájirıbelik tekserý úshin mindetti túrde tomosıntezdi tańdaǵan durys.
– Kádimgi mammografııada keýdeni joǵarydan jáne tómennen qysyp, bir proeksııada túsiremiz. Al tomosıntez kezinde apparat doǵa boıymen qozǵalady jáne óndirýshige baılanysty 9-dan 15-ke deıin birqatar keskin túsiredi. Osydan keıin arnaıy algorıtm bul keskinderdi sút bezi tininiń psevdo-3D keskinine aınaldyrady. Tomosıntezde kompressııa neǵurlym jumsaq. Jalpy, mammografııadaǵy kompressııanyń eki maqsaty bar. Birinshisi – naqty keskin alý: neǵurlym kóp janshylsa, keskin soǵurlym anyq bolady. Qysýdyń ekinshi maqsaty – sút bezi sińiretin sáýlelený dozasyn azaıtý. Qysym neǵurlym joǵary bolsa, doza soǵurlym az bolady. Tomosıntez kezinde anyq sýretti alý úshin qatty kompressııany qoldanýdyń qajeti joq. Is júzinde kompressııa tek bekitý úshin qoldanylady. Qaterli isikterdiń jıirek anyqtalýy bizde qalyńdyǵy 1 mm ǵana keskinderdi alýymyzǵa baılanysty – aq sút beziniń tusynda aq qaterli isikti baıqamaı qalý yqtımaldyǵy áldeqaıda az, – dedi D.Súleımenova.
