Jasandy ıntellekt: Jahandyq damýdyń jańa kezeńi

Robottyń tilin tapqan el álemniń tilin tabady

Jasyratyny joq, búginde jasandy ıntellekt, robottehnıka, elektrondy ınjenerııa, sıfrly tehnologııalar zamanaýı álemniń baltalasa buzylmaıtyn bólshegine aınaldy. Osynaý tyń tehno­logııalardyń, robottardyń tilin taba bil­gender kóp jaǵdaıda kósh bastap keledi. Qazba baılyǵy, shıkizaty bolmasa da damyǵan elderdiń basym kópshiligi ómir súrý, naryqty damytý, ǵylymdy jetildirý daǵdysyn múlde jańa deńgeıge kóterdi. Aıbardyń emes – aqyldyń, bilektiń emes – bilimniń jemisi hám jeńisi bul. Qazaqstandyq ǵalymdardyń, mań­daıy jarqyraǵan jastardyń osy úrdisten keıin qalýǵa qaqy joq. Ol úshin eń aldymen jas býyndy yntalandyryp, durys baǵyt kórsetip, mol múmkindik syılaı alýymyz kerek.

Ynta demekshi, bıylǵy 3-naýryzdan beri elorda tórindegi Astana Mall saýda oıyn-saýyq ortalyǵynda eresekterdi, kishken­taı balaqaılardy jasandy ıntel­lektimen, elektrondy ınjenerııamen jaqyndastyra túsetin robottar festıvali ótip jatyr. Baıqasaq, aǵylǵan jurttyń qatary qalyń. Sáti túsken kúni kórikti is-sharany kórip qaıtaıyq dep biz de bardyq. Robottar toptastyrylǵan alańǵa aıaq attap basqanda aýzymyzdyń sýy quryp, ań-tań boldyq ta qaldyq.

Máselen, akvarıýmda júzip júrgen sazanǵa uqsas «balyqqa» kózimiz tústi. Balyqtyń jańa tehnologııaǵa qandaı qatysy bar dersiz. Alaıda bul qarapaıym balyq emes – robot balyq. Ataýy – Mıra. Ony Ońtústik Koreıadaǵy Airo kompanııasy ázirledi. Bul robot jasandy ıntel­lektige ıe ári tiri balyqtyń qozǵa­lysyn dálme-dál qaıtalaıdy. Sensorlar arqyly aınalasyn baǵdarlap, óz erkimen júzedi. Kamera, sensor arqyly aldynda turǵan túrli kedergini de aınalyp ótedi. Mıra iri akvarıýmdarda sándik robot retinde qoldanylady. Sonymen qatar taıaz kólderdi zertteýge kómektesedi.

Al Fransııanyń Robopek kompanııasy ázirlegen Rıta esimdi robotty mamandar úıde qolǵabys jasaıtyn naǵyz kómekshi retinde tanystyrdy. Ol daýystyq koman­dalardyń kómegimen álemdegi sońǵy jańalyqtardy, kún raıyn aıtyp bere alady. Bet pishinindegi erekshelik arqyly asa emosıonaldy sóılesedi. Budan bólek Úndistannyń Square off kompanııasy ázirlegen «Sıqyrly shahmat» ta beıjaı qaldyrmaıtyny anyq. Bul shahmat taqtasy men tastary kúrdeli elektronıka arqyly jumys isteıdi. Taqtanyń astynda ornalasqan magnıtter men me­hanıkalandyrylǵan qoldar arnaıy algorıtmniń jáne telefonnyń kómegimen shahmat tastaryn jyljytady. Qosymsha arqyly oıynshy kez kelgen elden qar­sylas tańdaı alady. Nemese jasandy ıntellektimen oınaı alady. Festıvalde budan ózge de balalardy qyzyqtyratyn, oınaýǵa, buıryq berýge, áńgimelesýge bolatyn alýan túrli robottar usynylǵan. Tereze jýatyn, is tigetin, sýsyn quıyp bere­tin, daıashy bolýǵa jaraıtyn robottar da bar.

Eresekke – ermek, balaǵa – baqyt

– Bul robottar festıvali Reseıdiń kóptegen qalasynda bolyp, kórermenin tánti etti. Onymen shektelmeı, Belarýs, Polsha memleketterin, Eýropanyń bir­neshe qalasyn (Vılnıýs, Praga, Mılan) aralap, keıin TMD elderi aýmaǵyna sapar shegý týraly sheshim qabyldandy. Alǵashqy bolyp Qazaqstandy tańdadyq. Sonaý 2019 jyly Almatyda kórermenniń qoshemetine bólenemiz be dep oıladyq. Alaıda pandemııanyń saldarynan josparymyz júzege asqan joq. Reseıge qaıtyp kelip, birneshe sátti kórme uıym­dastyrdyq. Keıin qazaq jerinde ekinshi ret baǵymyzdy synap kórmek bolyp Almatyǵa, sosyn mine Nur-Sultanǵa taban tiredik. Aldaǵy ýaqytta osy memlekettiń taǵy birneshe qalasyn aralap kórmekpiz. Buǵan qosa dál osyndaı kór­meni Ystanbulda jáne Neapolda uıym­dastyryp jatyrmyz, – dedi robot festı­valin uıymdastyrýshy Aleksandr Chýj­marov.

Onyń aıtýynsha, robottar dúnıe júzindegi birneshe memleketten (Italııa, Ońtústik Koreıa, Japonııa, Reseı) satyp alynypty. Olardyń arasynda jalǵa alynǵandary joq. Kompanııa aı saıyn álemdik jańalyqtarǵa zer salyp, jańa robot satyp alady. Al osy festıvalge kelýshilerdi bas-aıaǵy 85 robottandyrylǵan alań tańǵaldyrýǵa tyrysady. Sonyń ishinde san-alýan robottar, túrli shoý, sheberlik synyptary, vırtýaldy shyndyq, aýqymdy sýretke túsý alańy, kóńil kóterý keshenderi bar. Árıne, festıvaldi tegin tamashalaı almaısyz. Soǵan qaramastan kelýshiler sany jetip artylady. Eresekter úshin de, balalarǵa da tańdanyp, tańdaı qaǵatyn dúnıe tabylady.

– Búginde ártúrli salada adamdy almastyra alatyn robottar qyzmet etedi. Ondaı robottar ózin-ózi siz ben biz sekildi ustaıdy. Sóılesedi. Qarym-qatynas ornatady. Promoýter, ekskýrsııa júrgizýshi, kassır bolyp jumys isteı alady. Bizde de mundaı robot alańdary bar. Máselen, jasandy ıntellekt salǵan sýretke qarap tańǵalmaý múmkin emes. Sonyń bárin kórgen keıbir kelýshiler robottarymyzdy satyp alǵysy kelip jatady. Alaıda biz satýmen aınalys­paımyz. Bul – tek ınteraktıvti fes­tıval. Kórermen osy is-sharaǵa kelip, robotpen árekettese alady. Ne bolmasa robottehnıkanyń qyr-syryn meńgeredi. Iаǵnı bizdiń maqsatymyz – robot satý emes, balanyń boıynda robottehnıkaǵa degen qyzyǵýshylyǵyn, yntasyn oıatý. Ondaı balalar óse kele osy baǵytta eńbek etetin bolsa, álemdi áldeqaıda jaqsy jaqqa qaraı túrlendiredi dep senemin, – dedi festıval uıymdastyrýshy.

A.Chýjmarovtyń aıtýynsha, robottar­dyń negizgi maqsaty – adam ómirin jeńil­detip, qolaıly orta qalyptastyrý. Zama­naýı tehnologııalar, jasandy ıntellekt, robottar jahandy jaýlap alýǵa emes, kerisinshe ony kórkem, qaýipsiz, barynsha beıbit, berekeli etý úshin qajet. Búgingi robot jasaýshylar eń aldymen osy qaǵıdany ustanǵany jón.

Álemniń segizinshi keremeti

– Festıval uıymdastyrýshylary qyzmetker izdep jatqanyn hh.kz portaly­nan bildim. Túıindememdi usy­nyp, áńgime­lesýden ótken soń, jumysqa qabyldandym. Mundaı uıymdastyrýshylar eń aldymen osy robottar, tehnologııalar týraly málimet berip, qalaı jumys isteı­tinimizdi túsindirdi. Máselen, qandaı da bir jaǵdaı oryn alǵan kezde qalaı áreket etýdi úıretti. Alaıda robottar­dy jóndeý, dánekerleý isine aralaspaımyn. Bul óte kúrdeli jumys ári robottardyń quny da tym qymbat. О́zim búginde aqpa­rattyq-tehnologııa salasynda bilim alyp júrmin. Mamandyǵym osy festıval baǵytymen uqsas bolǵan soń, robottar týraly málimet alý, onymen etene jumys isteý eń aldymen ózim úshin qyzyqty boldy. Buryn-sońdy kórmegen tehnologııalarmen tanysyp jatyrmyn. Bul jumys bir jaǵynan qarjylaı kómek bolsa, ekinshi jaǵynan tyń tehnologııa salasyndaǵy tanymymnyń kókjıegi keńeıip, jahandyq jańalyqtardy kózben kórý múmkindigine ıe boldym. Mektepte robottehnıka sabaǵy ótken kezde osy zamanaýı qurylǵylarǵa qyzyǵatyn edik. О́z basym robotty álemniń segizinshi keremeti sanaımyn. Osy festıvalden soń bolashaqta robot jasaý isine aralasýǵa degen qyzyǵýshylyǵym oıandy, – dedi festıval konsýltanty Farıza Kóshkinbaeva.

Alyp ǵımarattyń aýyz toltyryp aıtarlyq aýqymdy bóliginde qanat jaıǵan festıvaldi kórýge eń aldymen balalar qaýymy asyǵatyny anyq. Al olardy alyp baratyn – ata-ana. Balaǵa tyń dúnıeni tanystyramyn dep júrip, eresekter qaýymy de eriksiz tańǵalysyp júr. Sebebi mundaı robottar men tyń tehnologııalardy kúndelikti ómirde kóre bermeıtini belgili.

– Álemniń qalaı, qaı baǵytta damyp jatqanyn jaqsy bilemiz. Sebebi zamanaýı tehnologııalar ómirimizdiń ajyramas bóligine aınalyp úlgerdi. Qalamyzda osyndaı festıval ótip jatqanyn estip, balamdy ádeıi ertip alyp keldim. Bolashaqta onyń da robot jasaýshy, tehnolog bolǵanyn qalar edim. Olaı etpese de ókinbeıtinim anyq. Meniń paryzym jol silteý ǵana ǵoı. Sondyqtan balamdy ǵajaıyp tehnologııalardy, qyzyqty robottardy kórsin, yntasy oıansyn degen maqsatpen jetelep keldim. Shynyn aıtý kerek, balam ǵana emes, ózim de tańǵalyp shyqtym. Rasymen de, biz bile bermeıtin keremetter barshylyq. Áıel adam retinde maǵan tereze jýǵysh robot pen keste tiger mashına qatty unady, – dedi festıvaldi tamashalap shyqqan Anar Qabdiýálıeva.

– Buryn robottar týraly mýltfılm­nen, ártúrli kompıýterlik oıyndardan, robottehnıka sabaǵynan estip-bilip júrdim. Endi búgin keıipkerlerimmen betpe-bet kezdesip, qýanyp turmyn. Barlyq robotqa qyzyǵa qaradym. Ásirese bıleıtin, áńgimelesetin, buıryǵyńdy oryndaıtyn robottar qatty unady. Úıimde de bolǵanyn qalar edim. Amal joq, anama satyp alyp bershi dep edim, olaı isteýge bolmaıdy eken. Esesine bolashaqta robot jasaýshy bolamyn degen sheshim qabyldadym. Satyp alǵansha, ózim qalaǵan robotty jasap almaımyn ba? Anama da osylaı dedim. Qatty qýandy. Úıge bara salysymen eń aldymen robottardyń sýretin salýdy bastaımyn, – dedi Abylaı esimdi kishkentaı kórermen.

Qazaqstan jańa tehnologııalardy jat kórip, robottehnıkadan qol úzip qaldy deý­den aýlaqpyz. Keıingi jyldary balalardy mektep qabyrǵasynan-aq robot jasaýǵa baýlý úrdisi qalyptasty. Jas robot jasaýshylar arasynda túrli jarystar, konkýrstar uıymdastyrylady. Soǵan qaramastan jańa tehnologııalardy jalpy qoǵam bolyp ıgerýge, gadjet, smartfon, kompıýter, robot ónimderin óndirýge jappaı bel býǵan joqpyz. Eń bas­tysy, daryndy, qabiletti, armanshyl jastar bar. Ondaı jastardy yntalandyrýǵa, jigerlendirýge kúsh salýymyz kerek. Al mundaı robot festıvaldary armanǵa qanat bitiretini aıdan anyq.