Ekonomıka • 04 Sáýir, 2022

Syrttaǵy sanksııanyń saldary

726 ret kórsetildi

Soǵys órti tutanǵaly álem elderi Reseımen saıası-ekonomıkalyq kelisimder men qatynastardy úze bastady. Castellum dereginshe, búginge deıin Reseıge salynǵan sanksııa sany 7 116-ǵa jetse, sonyń 4 362-si – 2022 jyldyń 22 aqpanynan keıin engizilgen shekteýler.

Jahandyq uıymdardyń ahýalǵa qatysty boljamdary tipti de oń emes. Halyqaralyq valıýta qory bıyl Ýkraınanyń IJО́-si 25-35 paıyzǵa qysqarady, al Reseı ekonomıkasy «tereń resessııaǵa ushyraıdy» dese, Moody’s Reseı ekonomıkasynyń 7 paıyzǵa quldyraıtynyn, JP Morgan ekinshi toqsanda kórshi el ekonomıkasynyń 20 paıyzǵa kúrt qysqaratynyn eskertken. Qazaqstandaǵy Ekonomıkany qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń (AERC) málimdeýinshe, eýropalyq taýarlardyń kóbi Reseı arqyly tranzıtpen Qazaqstanǵa keletindikten, ǵalamat shekteýlerdiń teris áseri Qazaqstanǵa da tıedi.

«Eýroodaqqa Qazaqstan ımporty men eksportynyń 40 jáne 29 paıyzy tıesili. «Qazaqstan-Eýropa» jetkizý tizbegi qaıta qalpyna kelý úshin jańa tranzıt jolyn tabý qajet. Alaıda Reseı arqyly ótpeıtin tranzıt biz úshin birshama qymbatqa túsýi yqtımal. Qysqamerzimdi perspektıvada bizdegi jekelegen naryqtarda paıda bolatyn ýaqytsha tapshylyq eýropalyq taýarlar baǵasynyń ósýine alyp keledi.

Al uzaq merzimdi perspektıvada elge tasymaldaý quny qymbattaıdy. EO elderinen keletin ımporttyń 48 paıyzyn mashına jáne qurylǵylar qurasa, 26 paıyzyn hımııalyq zattar quraıdy. Sondaı-aq Qazaqstan EO-ǵa taýarlaryn Reseı arqyly eksporttaıdy. Naýryzdyń basynda-aq bizdiń eksporttaýshylar Reseıge salynǵan sanksııalar salqynyn sezinip úlgerdi: Antverpen, Gambýrg, Pıreneı, Rotterdam porttary qazaqstandyq júkterdi qabyldaýdan bas tartty. О́ıtkeni bizdiń taýarlar Reseı porttary arqyly jetkizilgen. EO-nyń Reseıge jarııalaǵan sanksııalary EO men Qazaqstannyń ózara saýda qatynasyn qıyndatyp jatyr», dep málimdedi AERC sarapshylary.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń habarlaýynsha, Qazaq­stan taýaryn eksporttaıtyn balama joldar izdeýde jáne bul rette Latvııany yńǵaıly nusqa retinde qarastyryp otyr. Qazirdiń ózinde Ventspıls, Lıepaıa jáne Rıga porttarymen aldyn ala kelisim bar kórinedi. Bylaısha aıtqanda, Latvııa ruqsatyn berip otyr, biraq dál qazir Reseı porttarynda turǵan bizdiń júkterdi Baltyq jaǵalaýyna baǵyttaý biraz ýaqyt alady.

Sonymen qatar sarapshylar teńge-dol­lar kýrsyna qańtarda bolǵan el ishin­degi dúrbeleń emes, Reseı men Ýkraına arasyn­daǵy soǵys qattyraq áser etkenin aıtady.

«Beıtaraptyq ustanymyna baılanysty jáne Qazaqstannyń halyqaralyq arena­da­ǵy qaqtyǵystardy dıplomatııalyq jol­men ret­teý­di ustanatyn el retindegi bedeli arqyly teń­ge­niń dollarǵa shaqqan­daǵy baǵamy belarýs rýbline qaraǵanda azy­raq áser etti. USD/KZT ba­ǵamy­nyń ózgerýi Qazaq­stan ekonomıkasy úshin saýda táýekel­derin kórsetedi, al Bela­rýs rýbliniń baǵa­my qysym men saıası táýe­kel­derge ushy­rap otyr. Álem lokdaýndardan áli esin jıyp úlgergen joq. Reseı men Ýkraına qaq­ty­ǵysy saýda qatynastarynyń tepe-teń­digin taǵy da buzyp jiberdi. Jetkizý tiz­beginiń buzylýy keı naryqtarda tap­shy­lyq týyndatyp jatyr. Mysaly, Túrkııa kún­ba­ǵys maıy tapshylyǵymen betpe-bet kel­di. Bul ónimdi olarǵa negizinen Ýkraına eks­port­­taı­­tyn. Sanksııalarǵa jaýap retin­de Re­seı­diń azyq-túlik taýarlaryn satýǵa shy­ǵar­maı qoıýy EAEO elderinde qant tap­shy­­lyǵyn kúsheıtip ji­ber­di. Ýkraına men Reseıdiń álemdegi jetekshi bı­daı tasy­mal­daýshy elder ekenin eskersek, bul ónim­­niń de kúrt qymbattaýy zańdy. Aqpanmen salys­tyr­ǵanda naýryzda bıdaı baǵasy 20,7 paıyzǵa ósip ketken. Mundaı tapshylyqtar óz kezeginde ınflıasııany tek kúsheıte túsedi», deıdi AERC.

Aqpanda Qazaqstandaǵy ınflıasııa 8,5-ten 8,7 paıyzǵa deıin jyldamdady. 24 aqpanda Ulttyq banktiń bazalyq stavkany 10,25-ten 13,5 paıyzǵa kótergenine qaramastan qymbatshylyq óz degenin jasady.

«Qazaqstandaǵy enshiles uıymdary ar­qyly dollardy reseılik kompanııa­lar alyp ketpes úshin Ulttyq bank dollar satylymyn shektedi. Biz qazir eki soǵysty kórip otyrmyz, biri – Ýkraınada, biri – álemdik ekonomıkada. Qazir naqty naryq faktory óte az, bári kútilimderge qurylǵan», degen paıym aıtady qarjyger Rasýl Rysmambetov.

Jýyrda Reseı men Ýkraına tarapy Túrkııada jolyǵyp, kelissóz júrgizdi. Onyń qorytyndysy boıynsha, Reseı Kıev pen Chernıgov túbindegi áskerı belsendiligin azaıtatyn boldy. Al osydan keıin salynǵan sanksııalar kúshin joıýy múmkin be? Ulybrıtanııa premer-mınıstri Borıs Djonson atysty toqtatý týraly kelisim sanksııalardy alyp tastaý úshin jetkiliksiz dep málimdedi. «Pýtınge qysymdy odan ári ekonomıkalyq sharalar arqyly da, áskerı kómek kórsetý arqyly da kúsheıtý kerek», deıdi ol. Sanksııaǵa qatysty AQSh pozısııasy da osyǵan jaqyn. Iаǵnı jekelegen óńirlerde atysty toqtatý – sanksııany alyp tastaýǵa sebep emes. Bálkim, soǵys tolyq toqtaǵanda ǵana Batys shekteýlerdi qysqartý nemese áserin azaıtý týraly oılana jatar.

Degenmen sanksııany alyp tastaý degenniń ózi asa ońaı nárse emes. Qysqa jáne uzaq merzimdi perspektıvada shekteýlerdiń Reseıge jeńil tımesi anyq bolyp otyr. Otandyq sarapshylar sońǵy kúnderdegi rýbldiń kúsheıýin ýaqytsha qubylys dep baǵalap, 1-2 aıdan soń 1 rýbl 2-3 teńge, tipti 1 rýbl 1 teńgege teńesýi múmkin dep boljam aıtady. EO Reseıdiń energetıkalyq resýrsynan tolyqtaı bas tartar bolsa, onda sanksııalardyń alyný yqımaldylyǵy joıy­lady, bolmasa tym azaıady.

Reseımen tyǵyz saýda qatynasyn qurǵan Qazaqstan úshin de qazirgi sát synaq kezeńi. Sanksııanyń saldary aýyr bolatynyn Iran mysalynan anyq baıqaýǵa bolady. Olar sońǵy 50 jyl boıy aýyr sanksııalardyń astynda ómir súrip kele jatyr. Ásirese sońǵy úsh jylda munaıy syrtqa eksporttalmaı, qatań ızolıasııaǵa ushyrady. AERC sarapshylarynyń aıtýynsha, el ekonomıkasy 2 ese qysqaryp, turǵyndary mardymsyz jalaqymen kúneltýde, 2018-2021 jyldary ortasha jyldyq ınflıasııa 35 paıyzdy quraǵan. Embargonyń engizilýine baılanys­ty munaı óndirisi 2 ese azaıdy. Sáıkesinshe, munaıdan túser tabys ta eselep qysqardy. Dollarǵa qatysty real kýrsy sońǵy 10 jylda 214 ese qunsyzdanyp ketken.

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar