Qoǵam • 12 Sáýir, 2022

Turǵyn úı kóp, bilim oshaǵy tapshy

330 ret
kórsetildi
13 mın
oqý úshin

Esildiń boıynda eńse tiktegen elordaǵa tańyrqap, o sheti men bu shetin aralasańyz, tóbedegi kúnniń ózin kólegeıleıtin bıik-bıik turǵyn úı keshenderi men bıznes, saýda, oıyn-saýyq ortalyqtarynan kóz súrinedi. Ras, keıingi jyldary el astanasy adam tanymastaı ózgerip, qurylys jumystary qarqyndy júrip jatyr. Áttegen-aıy sol, bas shahardyń bas jospary sát saıyn buzylyp, bilim berý uıymdarynyń tapshylyǵy sezile bastady. Sonyń saldarynan kóptegen bala úıden tym qashyq jerdegi mektepke qatynaýǵa májbúr.

Turǵyn úı kóp, bilim  oshaǵy tapshy

Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»

Sarsańǵa salǵan bilim nysandary

«Etigiń tar bolsa, dúnıeniń keń­diginen ne paıda?». Sáýleti kóz súı­sin­direr turǵyn úıde turǵanymen, oǵan jaqyn mańnan bilim oshaǵyn taba almaı júrgen ata-analar osylaı dep muńyn shaǵady. Esesine qarajat qýǵan qaltaly kásipkerler áleýmettik nysandardan buryn paıdasy shash etek nysandardy turǵyzýǵa múddeli. Sonda qarapaıym turǵyndardyń qarabaıyr tilegi qaıda qalady? Ákimdik áldeneshe úı turǵyzdyq dep bórkin aspanǵa atqan kezde mańynan áleýmettik nysandar tabylmaı qalyp, «taz kepeshi» kórinip jatqan joq pa?

Máselen, kúni keshe bir top ata-ana osy másele boıynsha arnaıy bas qosyp, únin atqarýshy bılikke aıtqylary keldi. Alaıda bilim salasynyń qyz­met­kerlerinen kezdesýge kelgen laýa­zym ıesi bolmady. Al elordanyń sol jaǵalaýyndaǵy «Qamal», «Adal», «Ar­naý», «Alan», «Sultan», Novo city, Nur Otan, «Álem», «Sozvezdıe» turǵyn alap­tarynyń turǵyndary osy mańǵa jaqyn Binom Uly Dala, Binom Tanym syndy bilim oshaqtarynda oryn sany jetis­peıtinin aıtyp otyr. Ásirese birinshi synypqa baratyn balalar úshin oryn tap­shylyǵyna qatysty ótkir másele paı­da boldy.

Bıyl 1 sáýirde 2022-2023 oqý jyly birinshi synypqa ba­ra­­tyn balalardyń qujatyn qa­­byl­­daý bastalǵany belgili. Sáýir­­de bastalǵan qabyldaý ju­­my­sy tamyzda aıaqtalady. Alaı­da mektep.snation.kz portalynda qujatty onlaın qabyldaý ju­my­sy bastalǵannan keıin sanaýly mınýtta barlyq oryn úles­­tirilip úlgerdi. Osylaısha aýdan­ turǵyndarynyń balala­ryn birinshi synypqa bekitý múm­kin­­di­gi bolmaı qaldy.

Aıta ketý qajet, Uly dala dańǵyly, 38-kóshe boıyndaǵy aýdan qarqyndy salynyp jatyr. Solaı bola turǵanymen, osyndaǵy balalardy mekteppen, balabaqshamen qamtý máselesi áli de kún tártibinen túsken joq. Binom Uly Dala, Binom Tanym mektepteri jańa, zamanaýı materıaldyq bazamen jab­dyq­talǵan, qazaqstandyq jalpy bilim berý úrdisine ozyq ádistemelerdi engizgen biregeı brend sanalady. Osyǵan baılanysty qala turǵyndarynyń basym kópshiligi balasyn osy mektepterge ornalastyrýǵa tyrysady. Alaıda dál osy jaǵdaı aýdan turǵyndary úshin balalaryn birinshi synypqa berýge kedergi keltirip otyr. Basty sebep – oryn tapshylyǵy. Aýdanda bir emes, eki jańa Binom mektebi bola tura balalardy mekteppen qamtý máselesi tolyq sheshilmedi. Eń aldymen, balalarǵa arnalǵan bilim berý oryndary irgede salynyp jatqan jańa turǵyn úı keshenderiniń sanyna sáıkes kelýge tıis. Is júzinde bári basqasha. Turǵyn úı keshenderi kóp te, mektepter men balabaqshalar az.

Joǵaryda atalǵan mektepterge tirkelýge «Saranda» turǵyn úı kesheniniń (13 birlik) turǵyndary da úmitker sanalady. Alaıda 2022 jylǵy 1 qyrkúıekten bastap atalǵan turǵyn úı kesheni aýmaǵynda jańa mekteptiń ashylý saltanaty josparlanyp otyr. Sondyqtan atalǵan turǵyn úı kesheniniń turǵyndaryn olardyń óz aýmaǵyndaǵy mektepke qaıta bekitý oryndy bolar edi.

Baıbalam salmasa, birinshi synypqa qabyldamaıdy

Sheneýnikterdiń keıde sheke­si­­nen shertip, tumsyǵynan túrtip otyrmasa áleýmettik máse­le­lerdiń túıini tarqamaıtyn úrdis qalyp­tasqany bar elimizde. Máse­len, elordadaǵy №82 «Daryn» maman­dandyrylǵan lıseıi Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2018 jylǵy 12 qazandaǵy №564 buıryǵyna sáıkes, 2022-2023 jyldardan bastap birinshi synyp oqýshylarynyń qujatyn qabyl­daý­dy toqtatqan edi. Alaı­da ata-ananyń aıqaıy men qoǵamdyq qozǵaý salýdan keıin atalǵan lıseı qujat qabyldaýdy qaıta bastady. Iаǵnı Nur-Sultan qalasy Bilim basqarmasynyń 05.04.2022 jylǵy №223 buıryǵyna sáıkes, lıseı 1-synypqa osy bilim oshaǵyna jaqyn ornalasqan «Qamal», «Adal», «Alan», «Soz­vezdıe», «Sultan», «Álem» tur­ǵyn úı keshenderinde turatyn bala­qaılardy qabyldaıdy. Alaı­da ata-analar osy shaǵyn aýdan­nyń turǵyndary tyǵyz orna­lasqanyn eskere otyryp, ýákiletti organnyń bul sheshimi aldaǵy oqý jylyna ǵana emes, budan keıingi jyldarda da kúshin joımasa eken deıdi. Bastaýysh synyptardyń 4-5 birlik bolǵany lıseıdiń mamandandyrylǵan býynynyń jumysyna kedergi keltirmeıdi dep úmittenedi.

Búgingi tańda atalǵan aýdanda bastaýysh synyptarǵa degen qajettilik óte joǵary. Bul su­­ra­nys eń aldymen turǵyn úı nysandary sanynyń ar­týy­men baılanysty bolyp otyr. Al qurylys qarqyny báseń­de­meıtinin eskersek, bastaýysh synyptyń tapshylyǵy jyl sanap arta beretini anyq. Al ózge aýdan­ turǵyndarynyń bala­laryn osyndaǵy Binom mektep­terine qabyldaý úrdisi onsyz da asqynyp turǵan oryn tapshylyǵy máselesin tipten ýshyq­tyryp barady. Soǵan baı­la­nysty atalǵan aýdan aýma­ǵynda ósip kele jatqan balalardy qoljetimdi bilimmen qam­ta­masyz etý úshin ata-analar bir­qa­tar usynys aıtyp otyr. Eń aldymen, Binom Uly Dala, Binom Tanym mektepterinde birinshi synypqa qosymsha qabyldaý oryndaryn ashyp, birinshi kezekte osy aýdannyń balalaryn qamtamasyz etý qajet. Bıylǵa 1 sáýirden bastap osy mektepterge qabyldanǵan oqýshylardyń mekenjaıyn muqııat teksergen jón. Úı-úıdi aralap, bolashaq oqýshynyń naq osy mekenjaıda turyp jatqanyn tekserý kerek. Balalardy naqty turǵylyqty jeri boıynsha mektepke bekitý bul birinshi kezekte balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, mektepke barar jáne keri qaıtar jolǵa ýaqytty únemdeý, elordada avtokólik keptelisi máselesin azaıtý úshin qajet. Sonymen qatar ata-analar Binom Tanym-da 0-synyptar jumys isteıtininen de habardar. Mektep basshylyǵy habarlaǵandaı, atalǵan synyp oqýshylary avtomatty túrde 1-synypqa aýystyrylady. Bul rette ata-analar 0-synyp qujat­ta­ryn da tekserýdi talap etip otyr.

– «Arnaý» turǵyn úı alabynan páter satyp alarda bizge kvartaldyń ishinde eki qabat­ty shaǵyn eki balabaqsha salynady dep sendirgen edi. Bul she­shimdi qoshtadym. Sebebi eshqandaı bıik ǵımarat terezemdi kóle­geılemeıtin edi. Alaıda byltyr biz – ­­­osy turǵyn úı ala­by­nyń turǵyndary kvartal qury­ly­sy­nyń egjeı-tegjeıli jos­pary ózgergenin estip-bildik. Jańa jos­parǵa sáıkes, balabaqshanyń orny­na 1 200 oryndyq 5 qabatty jeke mektep salynatyn boldy. Mundaı shaǵyn jer ýchaskesinde osyndaı úlken mektepti qalaı salýǵa bolady? Bizge kórshiles «Qamal» kvartalyndaǵy «Da­ryn» mektebiniń jer ýchas­ke­si anaǵurlym úlken. Al biz­diń kvartaldaǵy jeke mektep bolashaqta turǵyn úı ǵımaratyna etene, betpe-bet salynbaq. Kúni erteń ata-analar osy mektepke qalanyń túkpir-túkpirinen oqýshy jetelep keledi. Árkim bala­syn mekteptiń kireberisine barynsha jaqyn qaldyryp ketýge tyrysatyny anyq. Onsyz da biz turatyn turǵyn úı alabynda avtokólik kóp. Bos orny bar kólik turaǵyn taba almaısyz. Sebebi aýdan turǵyndarynyń sany kóp. Keptelistiń kókesi bas­talaıyn dep tur. О́zge jer qu­ryp qalǵandaı, bul mektepti nege bizdiń kvartalǵa turǵyzyp jatyr? Nura-Esil sý arnasyna jaqyn jerde salsa bolmaı ma? Ol aýmaqta jer jetedi. Aýdan­nyń egjeı-tegjeıli josparyn óz­ger­tetinder osy ózgerister tur­­ǵyndarǵa yńǵaıly bola ma, bol­maı ma dep bir oılanbaıdy? – dep kúıinedi «Arnaý» turǵyn-úı alabynyń turǵyny Svetlana Zınoveva.

Halyq únine qulaq asa ma?

Elorda aýmaǵynda balalar sany kóshi-qonǵa baılanysty jyl sanap artyp keledi. Byl­tyrdyń ózinde 15 mektep paı­dalanýǵa berildi. Bıyl taǵy 11 mektep balaqaılardy qabyl­daı­dy dep josparlanyp otyr. Sonyń ishinde memlekettik 4 mektep bar. Ár mektep bir aýysymda 1 200 orynǵa deıin syıdyra alady.

– Bizdegi mektepter bir emes, eki aýysym boıynsha jumys isteıdi. Sondyqtan ár mektep 2 400 oqýshyǵa negizdelgen dese de bolady. Máselen, bıyl Esil aýdanyna qarasty «Saranda» turǵyn úı kesheni, Uly dala dańǵyly boıynda eki aýysymǵa arnalǵan jańa memlekettik mektep ashylady. Búginde qujat qabyldaý jumysy júrip jatyr. №82 «Daryn» mamandandyrylǵan lıseıiniń basshylyǵyna ótinish jasap, 2 qabyldaý komıssııasyn sonda otyrǵyzdyq. Osylaısha №95 mektepke qabyldaý júrip jatyr. Jalpy, atalǵan aýmaqta mektepke qatysty alańdatarlyq ahýal joq. Al Binom mektepteri bolsa, 1 aýysymda – 2 myń, 2 aýysymda 4 myń bala qabyldaı alady. Bul mektepte kelisim boıynsha 1-synypta bala sany 25-ten aspaýy tıis. Alaıda Binom jekemenshik mektep bol­ǵa­nymen, oqý baǵdarlamasy – standartty. Árıne, materıaldyq-tehnıkalyq turǵyda jabdyqtalýy jaqsy. Al bilim berý baǵ­dar­lamasy ózge mekteptermen birdeı. Aıta ketý qajet, shahardaǵy ár mek­tep­tiń bekitilgen shaǵyn aýdany bar. Binom mektebinde de jaǵdaı dál solaı. Tek bala sany 25-ten aspaýy tıis bolǵandyqtan, oryn sany az. «Arnaý» turǵyn úı kesheniniń ózinde 12 ǵımarat bar. Onda turatyn ba­la­lardyń barlyǵyn qamtý múmkin emes. Sondyqtan ol ýchaskeler jańadan ashylatyn mektepterge beriledi. Oryn tap­shy­­lyǵy máselesin sheshýdiń joly osy, – dedi Nur-Sultan qalasy Bilim basqarmasynyń jalpy orta bilim berýdiń maz­mu­ny men ádisteme bóliminiń basshysy Asyl Amangeldiqyzy.

Bıyl 6 naýryzda Memleket basshysynyń burynǵy baspasóz hatshysy Berik Ýálı Facebook-tegi paraqshasynda «Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Nur-Sultan men Almatynyń ákim­de­rine qala turǵyndarynyń ótinishine qulaq asyp, turǵyn úı keshenderiniń janynan bıik úılerdi tyǵyz salýdy toq­ta­tý­ǵa tapsyrma berdi. Mem­leket basshy­sy áleýmettik ınfra­qury­lym, saıabaqtar men bala­lar­ǵa arnalǵan sport alańdaryn salýǵa basa mán berý qajet dep sanaıdy», dep jazǵan bolatyn.

Bas qalanyń basshysy Pre­zıdent só­zi­ne qulaq asqan tárizdi. Elorda ákimdigi áleý­met­tik ny­san­­dary tapshy turǵyn úı ke­shen­deriniń qurylysy jónin­de­gi usy­nys­tardy qabyldamady. Osylaısha, qala ákimdigi «Nur-Sultan – jaıly qala» mas­ter-jospary aıasynda áleýmettik nysandar qurylysyna jáne qoǵamdyq keńistikterdi abattandyrýǵa erek­she nazar aýdaryp otyr.

A.Baıtursynov kóshesi, 7 («Haıvıl» turǵyn úı kesheni) meken­jaıyndaǵy ýchas­­­­kede kóp­páterli turǵyn úı kesheniniń ornyna mektep salynady. Budan basqa bilim oshaqtarynda oryn tapshylyǵyn azaıtý maq­sa­tynda R.Qoshqarbaev dań­ǵyly men Aqyrtas kóshesi ma­ńyn­da «Haıvıl» turǵyn úı keshenine qarama-qarsy taǵy bir jalpy bilim beretin mektep salynady. Sonymen qatar Aqbulaq shaǵyn aýdanynda Q.Jalaıyrı kóshesinde Iconic turǵyn úı kesheniniń qurylysy toq­ta­tyl­dy. Master-jospar bo­ıynsha bul oryn abattandyrylyp, gúlzar ornatylady. Al Esil aýdanyndaǵy Máńgilik El dańǵyly boıyndaǵy №9 emhana men №77 mektep-gımnazııasy arasyndaǵy ýchaskede jospar boıynsha serýendeýge jáne demalýǵa arnalǵan qoǵamdyq keńistik (gúlzar) salynady. K.Kúmisbekov kóshesi, 9 mekenjaıynda 21 qabatty turǵyn úı kesheni men parkıngtiń ornyna qoǵamdyq keńistik pen gúlzar salynady.

M.Gorkıı-Kosygın-Chelıýs­kın­sev-Ishımskaıa kósheleriniń oramynda turǵyn úı kesheniniń ornyna qoǵamdyq keńistik salynady. Sonymen qatar Bas prokýratýra men Jysan Bank arasynda – Máńgilik El dańǵyly men Syǵanaq kóshesiniń qıy­ly­syn­da­ǵy ýchas­ke­de kóppáterli turǵyn úı kesheniniń ornyna taǵy bir mektep salynady.

Sońǵy jańalyqtar