Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Sarsańǵa salǵan bilim nysandary
«Etigiń tar bolsa, dúnıeniń keńdiginen ne paıda?». Sáýleti kóz súısindirer turǵyn úıde turǵanymen, oǵan jaqyn mańnan bilim oshaǵyn taba almaı júrgen ata-analar osylaı dep muńyn shaǵady. Esesine qarajat qýǵan qaltaly kásipkerler áleýmettik nysandardan buryn paıdasy shash etek nysandardy turǵyzýǵa múddeli. Sonda qarapaıym turǵyndardyń qarabaıyr tilegi qaıda qalady? Ákimdik áldeneshe úı turǵyzdyq dep bórkin aspanǵa atqan kezde mańynan áleýmettik nysandar tabylmaı qalyp, «taz kepeshi» kórinip jatqan joq pa?
Máselen, kúni keshe bir top ata-ana osy másele boıynsha arnaıy bas qosyp, únin atqarýshy bılikke aıtqylary keldi. Alaıda bilim salasynyń qyzmetkerlerinen kezdesýge kelgen laýazym ıesi bolmady. Al elordanyń sol jaǵalaýyndaǵy «Qamal», «Adal», «Arnaý», «Alan», «Sultan», Novo city, Nur Otan, «Álem», «Sozvezdıe» turǵyn alaptarynyń turǵyndary osy mańǵa jaqyn Binom Uly Dala, Binom Tanym syndy bilim oshaqtarynda oryn sany jetispeıtinin aıtyp otyr. Ásirese birinshi synypqa baratyn balalar úshin oryn tapshylyǵyna qatysty ótkir másele paıda boldy.
Bıyl 1 sáýirde 2022-2023 oqý jyly birinshi synypqa baratyn balalardyń qujatyn qabyldaý bastalǵany belgili. Sáýirde bastalǵan qabyldaý jumysy tamyzda aıaqtalady. Alaıda mektep.snation.kz portalynda qujatty onlaın qabyldaý jumysy bastalǵannan keıin sanaýly mınýtta barlyq oryn úlestirilip úlgerdi. Osylaısha aýdan turǵyndarynyń balalaryn birinshi synypqa bekitý múmkindigi bolmaı qaldy.
Aıta ketý qajet, Uly dala dańǵyly, 38-kóshe boıyndaǵy aýdan qarqyndy salynyp jatyr. Solaı bola turǵanymen, osyndaǵy balalardy mekteppen, balabaqshamen qamtý máselesi áli de kún tártibinen túsken joq. Binom Uly Dala, Binom Tanym mektepteri jańa, zamanaýı materıaldyq bazamen jabdyqtalǵan, qazaqstandyq jalpy bilim berý úrdisine ozyq ádistemelerdi engizgen biregeı brend sanalady. Osyǵan baılanysty qala turǵyndarynyń basym kópshiligi balasyn osy mektepterge ornalastyrýǵa tyrysady. Alaıda dál osy jaǵdaı aýdan turǵyndary úshin balalaryn birinshi synypqa berýge kedergi keltirip otyr. Basty sebep – oryn tapshylyǵy. Aýdanda bir emes, eki jańa Binom mektebi bola tura balalardy mekteppen qamtý máselesi tolyq sheshilmedi. Eń aldymen, balalarǵa arnalǵan bilim berý oryndary irgede salynyp jatqan jańa turǵyn úı keshenderiniń sanyna sáıkes kelýge tıis. Is júzinde bári basqasha. Turǵyn úı keshenderi kóp te, mektepter men balabaqshalar az.
Joǵaryda atalǵan mektepterge tirkelýge «Saranda» turǵyn úı kesheniniń (13 birlik) turǵyndary da úmitker sanalady. Alaıda 2022 jylǵy 1 qyrkúıekten bastap atalǵan turǵyn úı kesheni aýmaǵynda jańa mekteptiń ashylý saltanaty josparlanyp otyr. Sondyqtan atalǵan turǵyn úı kesheniniń turǵyndaryn olardyń óz aýmaǵyndaǵy mektepke qaıta bekitý oryndy bolar edi.
Baıbalam salmasa, birinshi synypqa qabyldamaıdy
Sheneýnikterdiń keıde shekesinen shertip, tumsyǵynan túrtip otyrmasa áleýmettik máselelerdiń túıini tarqamaıtyn úrdis qalyptasqany bar elimizde. Máselen, elordadaǵy №82 «Daryn» mamandandyrylǵan lıseıi Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2018 jylǵy 12 qazandaǵy №564 buıryǵyna sáıkes, 2022-2023 jyldardan bastap birinshi synyp oqýshylarynyń qujatyn qabyldaýdy toqtatqan edi. Alaıda ata-ananyń aıqaıy men qoǵamdyq qozǵaý salýdan keıin atalǵan lıseı qujat qabyldaýdy qaıta bastady. Iаǵnı Nur-Sultan qalasy Bilim basqarmasynyń 05.04.2022 jylǵy №223 buıryǵyna sáıkes, lıseı 1-synypqa osy bilim oshaǵyna jaqyn ornalasqan «Qamal», «Adal», «Alan», «Sozvezdıe», «Sultan», «Álem» turǵyn úı keshenderinde turatyn balaqaılardy qabyldaıdy. Alaıda ata-analar osy shaǵyn aýdannyń turǵyndary tyǵyz ornalasqanyn eskere otyryp, ýákiletti organnyń bul sheshimi aldaǵy oqý jylyna ǵana emes, budan keıingi jyldarda da kúshin joımasa eken deıdi. Bastaýysh synyptardyń 4-5 birlik bolǵany lıseıdiń mamandandyrylǵan býynynyń jumysyna kedergi keltirmeıdi dep úmittenedi.
Búgingi tańda atalǵan aýdanda bastaýysh synyptarǵa degen qajettilik óte joǵary. Bul suranys eń aldymen turǵyn úı nysandary sanynyń artýymen baılanysty bolyp otyr. Al qurylys qarqyny báseńdemeıtinin eskersek, bastaýysh synyptyń tapshylyǵy jyl sanap arta beretini anyq. Al ózge aýdan turǵyndarynyń balalaryn osyndaǵy Binom mektepterine qabyldaý úrdisi onsyz da asqynyp turǵan oryn tapshylyǵy máselesin tipten ýshyqtyryp barady. Soǵan baılanysty atalǵan aýdan aýmaǵynda ósip kele jatqan balalardy qoljetimdi bilimmen qamtamasyz etý úshin ata-analar birqatar usynys aıtyp otyr. Eń aldymen, Binom Uly Dala, Binom Tanym mektepterinde birinshi synypqa qosymsha qabyldaý oryndaryn ashyp, birinshi kezekte osy aýdannyń balalaryn qamtamasyz etý qajet. Bıylǵa 1 sáýirden bastap osy mektepterge qabyldanǵan oqýshylardyń mekenjaıyn muqııat teksergen jón. Úı-úıdi aralap, bolashaq oqýshynyń naq osy mekenjaıda turyp jatqanyn tekserý kerek. Balalardy naqty turǵylyqty jeri boıynsha mektepke bekitý bul birinshi kezekte balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, mektepke barar jáne keri qaıtar jolǵa ýaqytty únemdeý, elordada avtokólik keptelisi máselesin azaıtý úshin qajet. Sonymen qatar ata-analar Binom Tanym-da 0-synyptar jumys isteıtininen de habardar. Mektep basshylyǵy habarlaǵandaı, atalǵan synyp oqýshylary avtomatty túrde 1-synypqa aýystyrylady. Bul rette ata-analar 0-synyp qujattaryn da tekserýdi talap etip otyr.
– «Arnaý» turǵyn úı alabynan páter satyp alarda bizge kvartaldyń ishinde eki qabatty shaǵyn eki balabaqsha salynady dep sendirgen edi. Bul sheshimdi qoshtadym. Sebebi eshqandaı bıik ǵımarat terezemdi kólegeılemeıtin edi. Alaıda byltyr biz – osy turǵyn úı alabynyń turǵyndary kvartal qurylysynyń egjeı-tegjeıli jospary ózgergenin estip-bildik. Jańa josparǵa sáıkes, balabaqshanyń ornyna 1 200 oryndyq 5 qabatty jeke mektep salynatyn boldy. Mundaı shaǵyn jer ýchaskesinde osyndaı úlken mektepti qalaı salýǵa bolady? Bizge kórshiles «Qamal» kvartalyndaǵy «Daryn» mektebiniń jer ýchaskesi anaǵurlym úlken. Al bizdiń kvartaldaǵy jeke mektep bolashaqta turǵyn úı ǵımaratyna etene, betpe-bet salynbaq. Kúni erteń ata-analar osy mektepke qalanyń túkpir-túkpirinen oqýshy jetelep keledi. Árkim balasyn mekteptiń kireberisine barynsha jaqyn qaldyryp ketýge tyrysatyny anyq. Onsyz da biz turatyn turǵyn úı alabynda avtokólik kóp. Bos orny bar kólik turaǵyn taba almaısyz. Sebebi aýdan turǵyndarynyń sany kóp. Keptelistiń kókesi bastalaıyn dep tur. О́zge jer quryp qalǵandaı, bul mektepti nege bizdiń kvartalǵa turǵyzyp jatyr? Nura-Esil sý arnasyna jaqyn jerde salsa bolmaı ma? Ol aýmaqta jer jetedi. Aýdannyń egjeı-tegjeıli josparyn ózgertetinder osy ózgerister turǵyndarǵa yńǵaıly bola ma, bolmaı ma dep bir oılanbaıdy? – dep kúıinedi «Arnaý» turǵyn-úı alabynyń turǵyny Svetlana Zınoveva.
Halyq únine qulaq asa ma?
Elorda aýmaǵynda balalar sany kóshi-qonǵa baılanysty jyl sanap artyp keledi. Byltyrdyń ózinde 15 mektep paıdalanýǵa berildi. Bıyl taǵy 11 mektep balaqaılardy qabyldaıdy dep josparlanyp otyr. Sonyń ishinde memlekettik 4 mektep bar. Ár mektep bir aýysymda 1 200 orynǵa deıin syıdyra alady.
– Bizdegi mektepter bir emes, eki aýysym boıynsha jumys isteıdi. Sondyqtan ár mektep 2 400 oqýshyǵa negizdelgen dese de bolady. Máselen, bıyl Esil aýdanyna qarasty «Saranda» turǵyn úı kesheni, Uly dala dańǵyly boıynda eki aýysymǵa arnalǵan jańa memlekettik mektep ashylady. Búginde qujat qabyldaý jumysy júrip jatyr. №82 «Daryn» mamandandyrylǵan lıseıiniń basshylyǵyna ótinish jasap, 2 qabyldaý komıssııasyn sonda otyrǵyzdyq. Osylaısha №95 mektepke qabyldaý júrip jatyr. Jalpy, atalǵan aýmaqta mektepke qatysty alańdatarlyq ahýal joq. Al Binom mektepteri bolsa, 1 aýysymda – 2 myń, 2 aýysymda 4 myń bala qabyldaı alady. Bul mektepte kelisim boıynsha 1-synypta bala sany 25-ten aspaýy tıis. Alaıda Binom jekemenshik mektep bolǵanymen, oqý baǵdarlamasy – standartty. Árıne, materıaldyq-tehnıkalyq turǵyda jabdyqtalýy jaqsy. Al bilim berý baǵdarlamasy ózge mekteptermen birdeı. Aıta ketý qajet, shahardaǵy ár mekteptiń bekitilgen shaǵyn aýdany bar. Binom mektebinde de jaǵdaı dál solaı. Tek bala sany 25-ten aspaýy tıis bolǵandyqtan, oryn sany az. «Arnaý» turǵyn úı kesheniniń ózinde 12 ǵımarat bar. Onda turatyn balalardyń barlyǵyn qamtý múmkin emes. Sondyqtan ol ýchaskeler jańadan ashylatyn mektepterge beriledi. Oryn tapshylyǵy máselesin sheshýdiń joly osy, – dedi Nur-Sultan qalasy Bilim basqarmasynyń jalpy orta bilim berýdiń mazmuny men ádisteme bóliminiń basshysy Asyl Amangeldiqyzy.
Bıyl 6 naýryzda Memleket basshysynyń burynǵy baspasóz hatshysy Berik Ýálı Facebook-tegi paraqshasynda «Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Nur-Sultan men Almatynyń ákimderine qala turǵyndarynyń ótinishine qulaq asyp, turǵyn úı keshenderiniń janynan bıik úılerdi tyǵyz salýdy toqtatýǵa tapsyrma berdi. Memleket basshysy áleýmettik ınfraqurylym, saıabaqtar men balalarǵa arnalǵan sport alańdaryn salýǵa basa mán berý qajet dep sanaıdy», dep jazǵan bolatyn.
Bas qalanyń basshysy Prezıdent sózine qulaq asqan tárizdi. Elorda ákimdigi áleýmettik nysandary tapshy turǵyn úı keshenderiniń qurylysy jónindegi usynystardy qabyldamady. Osylaısha, qala ákimdigi «Nur-Sultan – jaıly qala» master-jospary aıasynda áleýmettik nysandar qurylysyna jáne qoǵamdyq keńistikterdi abattandyrýǵa erekshe nazar aýdaryp otyr.
A.Baıtursynov kóshesi, 7 («Haıvıl» turǵyn úı kesheni) mekenjaıyndaǵy ýchaskede kóppáterli turǵyn úı kesheniniń ornyna mektep salynady. Budan basqa bilim oshaqtarynda oryn tapshylyǵyn azaıtý maqsatynda R.Qoshqarbaev dańǵyly men Aqyrtas kóshesi mańynda «Haıvıl» turǵyn úı keshenine qarama-qarsy taǵy bir jalpy bilim beretin mektep salynady. Sonymen qatar Aqbulaq shaǵyn aýdanynda Q.Jalaıyrı kóshesinde Iconic turǵyn úı kesheniniń qurylysy toqtatyldy. Master-jospar boıynsha bul oryn abattandyrylyp, gúlzar ornatylady. Al Esil aýdanyndaǵy Máńgilik El dańǵyly boıyndaǵy №9 emhana men №77 mektep-gımnazııasy arasyndaǵy ýchaskede jospar boıynsha serýendeýge jáne demalýǵa arnalǵan qoǵamdyq keńistik (gúlzar) salynady. K.Kúmisbekov kóshesi, 9 mekenjaıynda 21 qabatty turǵyn úı kesheni men parkıngtiń ornyna qoǵamdyq keńistik pen gúlzar salynady.
M.Gorkıı-Kosygın-Chelıýskınsev-Ishımskaıa kósheleriniń oramynda turǵyn úı kesheniniń ornyna qoǵamdyq keńistik salynady. Sonymen qatar Bas prokýratýra men Jysan Bank arasynda – Máńgilik El dańǵyly men Syǵanaq kóshesiniń qıylysyndaǵy ýchaskede kóppáterli turǵyn úı kesheniniń ornyna taǵy bir mektep salynady.
