Medısına • 18 Sáýir, 2022

Qaterli isiktiń qarqyny báseńdemeı tur

73 ret kórsetildi

Jahandyq medısına sát saıyn damyp, jaǵymdy jańalyqtar jarııalanyp jatqanymen, adamzat balasy aýyzdyqtaı almaı otyrǵan kesel men dert áli de az emes. Ásirese otandastarymyzdy onkologııalyq aýrýlar alańdatady. Máselen, byltyr elimizde qaterli isiktiń qarqyny 9,8%-ǵa artyp, obyrdyń 1 932 jaǵdaıy anyqtaldy. Osylaı jalǵasa berse, obyrdyń kesirinen opyq jep qalatyn túrimiz bar. Jaman aýrý jaılap alǵan memleket atanbas úshin qandaı qadamǵa barǵan jón?

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

«Jasyl dáliz» ýaqyt únemdeıdi

Qaterli isikten qulantaza aıyǵý­dy armandaǵan adamnyń kúdigi kúsheı­genimen, úmiti úzilmeıtini belgili. Alaıda aýrý bar bolǵan soń, onyń aldyn alý isi de bar ekenin qaperden shyǵarmaǵan jón. «Aýyryp em izdegenshe, aýyrmaýdyń jolyn izdegen» durys-aq. Byltyr qarashada Qazaqstan halqyna onkologııalyq kómek kórsetýdi uıymdastyrý standarty jańar­tylyp, sonyń sheńberinde 2022 jyl­dan bastap «Jasyl dáliz» engizildi. Bul qadam adamdardyń qaterli isikke de­gen kúdigi kezinde pasıentterdi tekse­rý ýaqytyn qysqartýǵa múmkindik bere­di. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń shtattan tys bas onkology, medısına ǵylymdarynyń doktory Dılıara Qaı­darovanyń aıtýynsha, birinshi deńgeıde onkologııalyq kómekti medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek (MSAK) uıymdary kórsetedi. Ondaı uıymdarda búginde bas-aıaǵy 2 002 qaraý jáne 465 onkologııalyq kabınet jumys isteıdi.

Al ekinshi deńgeıde onkologııalyq naýqastarǵa 15 onkologııalyq dıspanser/ortalyqtar jáne oblystyq kóp­beıindi aýrýhanalardyń 5 onkologııalyq bólimsheleri medısınalyq kómek beredi. Úshinshi deńgeıde onkologııalyq kómek radıasııalyq onkologııanyń joǵary tehnologııalyq ortalyqtarymen jáne respýblıkalyq onkologııalyq uıym­darmen usynylyp otyr.

«Qaterli isik dıagnozyn qoıý kezin­de pasıentterdiń dıagnostıkalyq qyz­metterge qoljetimdiligin arttyrýǵa, pasıenttiń baǵyty boıynsha merzim­derdi saqtaýǵa kóp kóńil bólinedi. Má­se­­len, mamandardan keńes alý jáne ambý­latorııalyq jaǵdaıda qaterli isikke kúdikti pasıentterdi tekserý «jasyl dáliz» boıynsha – jalpy kezektilik pen shekteýlerden tys, on segiz jumys kúni ishinde júrgiziledi», dedi D.Qaıdarova.

Kómek kórsetýdiń ıntegrasııalanǵan modeli bar

D.Qaıdarova onkologııalyq aýrýǵa qatysty kúdik paıda bolǵan jaǵdaıda MRT men KT tegin júrgiziletinin atap ótti. Osy jáne basqa da tekserýlerge joldamany pasıent tirkelgen emhanadan alý qajet. «Dıagnoz qoıý maqsatynda qaterli isikterge kúdikti pasıentterdi tereńdetilgen tekserý onkologııalyq ortalyqqa júgingen sátten bastap 15 jumys kúni ishinde, emdeý tásilin naq­tylaý jáne terapııany derbestendirý  30 jumys kúni ishinde júrgiziledi», dedi ǵylym doktory.

Aıta keter jaıt, onkologııalyq naý­qas­tardy dári-dármekpen qamtamasyz etý, dıagnostıkalaý jáne emdeý tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde memleket tarapynan tólenedi. D.Qaıdarovanyń aıtýynsha, 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha qaterli isikke shaldyǵý kórsetkishi 9,8%-ǵa ósip otyr. Byltyr obyrdyń 1 932 jaǵdaıy tirkelse, sonyń 49%-y I satyda anyqtaldy. Osylaısha, onkologııalyq aýrýlardyń qurylymynda birinshi orynda – sút bezi obyry, ekinshi orynda – ókpe obyry, úshinshi orynda – kolorektaldy qaterli isik, tórtinshi orynda – asqazan obyry, besinshi orynda jatyr moıny obyry ornalasqan. Dertke shaldyqqandardyń 59,8%-y – eńbekke qabiletti jastaǵy adamdar.

Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Me­dısınalyq kómekti uıymdastyrý departamenti dırektorynyń orynbasary Gúlnar Janǵarasheva qaterli isikti der kezinde dıagnostıkalaý jáne emdeý Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy áleýmettik saıasattyń basym mindetteri ekenin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, 2018 jyldan bastap elimizde onkologııalyq aýrýlarmen kúres jónindegi 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar iske asyp keledi. Bul jospar profılaktıkany, erte dıagnostıkany, kadrlyq áleýetti, ǵylymdy damytýdy jáne onkologııalyq kómek kórsetýdiń ıntegrasııalanǵan modelin engizýdi kózdeıdi.

Elimizde qaterli isikti erte anyqtaý maqsatynda skrınıngtiń 3 túri júrgizi­ledi. Iаǵnı jatyr moıny obyry (áıelder arasynda 30-70 jas), sút bezi obyry (áıelder arasynda 40-70 jas) jáne toqishek obyry (erler men áıelder arasynda 50-70 jas). Jyl saıyn 2,5 mln-nan astam azamat skrınıngtik zertteýden ótedi. Onkologııalyq aýrýlardyń byltyrǵy 1 930 jaǵdaıy osy skrınıng arqyly anyqtaldy. Aıta ketý qajet, 2019 jyldan bastap KT jáne MRT onkologııalyq aýrýlarǵa kúdikti pasıent­terge zertteý tegin jasalady. Byltyr dál osyndaı 62 660 zertteý jumysy júrgizildi.

Elimizde radıonýklıdtik dıagnos­tıkanyń bir túri sanalatyn pozıtrondy-emıssııalyq tomografııa (PET zertteý) salasy da belsendi damyp keledi. Máselen, 2021 jyly PET zertteýlermen 10,5 myń pasıent qamtyldy. Aldaǵy jyldary memleket-jekeshelik áriptestik (MJÁ) jobalary aıasynda Shymkent, Nur-Sultan, Qaraǵandy jáne Aqtóbe qalalarynda taǵy 4 PET-ortalyǵyn ashý josparlandy. «Búginde elimizde zamanaýı molekýlıarlyq-genetıkalyq, ımmýnogıstohımııalyq zertteýler, targettik terapııa, mınımaldy ınvazıvti, laporoskopııalyq, aǵzany saqtaıtyn operasııalar qoldanylady. 2021 jylǵy derekter boıynsha, barlyǵy 143 014 pasıent emdeldi. Sondaı-aq dál osy jyly 28 928 naýqas hırýrgııalyq em aldy», dedi G.Janǵarasheva.

Shetelde emdelýdiń qajeti bolmaıdy

Radıasııalyq terapııa da damyp jatyr. Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda tomo­terapııanyń 2 biregeı ortalyǵy jumys isteıdi. Onda eresekter men balalarǵa joǵary tehnologııalyq sáýlelik terapııa kórsetiledi. Sondaı-aq 7 óńirde joǵary tehnologııalyq jelilik údetkishter ornatyldy. Taǵy 3 údetkish bıyl Qaraǵandy, Jambyl oblystary men Shymkentte iske qosylady. Buǵan qosa, byltyr Semeı qalasynyń ıadrolyq medısına jáne onkologııa ortalyǵy iske qosyldy. Onda Qazaqstanda alǵash ret qalqansha bez obyryn jáne tıreotoksıkozdy emdeý úshin radııodterapııa engizildi.

Al Medısınalyq kómekti uıym­­­dastyrý departamenti qyzmetker­le­r­iniń habarlaýynsha, bıyl onkolo­gııa­lyq aýrý­larmen kúres jónindegi qoldanystaǵy Keshendi jospardy iske asyrý merziminiń aıaqtalýyn eskere oty­ryp, kelesi bes jylǵa arnalǵan jańa keshendi jospar ázirleý isi qol­ǵa alynyp jatyr. Jańa keshendi jos­parǵa dıagnostıkanyń aldyn alý, maman­dandyrylǵan emdeý, pallıatıvtik kómek jáne ońaltý syn­dy barlyq baǵyttar boıynsha onko­logııalyq aýrýlarǵa shaldyqqan naý­qas­tarǵa kórsetiletin kómektiń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalar engiziledi.

Sonymen kolorektaldy qaterli isik skrınınginde ınvazıvti emes zertteý ádisi retinde ókpe qaterli isigi men vırtýaldy kolonoskopııa skrınıngi boıynsha pýnktter engizý josparlanyp otyr. Onkologııalyq aýrýlar­dy dıagnostıkalaý men emdeýde qolda­nylatyn radıofarmpreparattar jelisi keńeıtiledi. G.Janǵarashevanyń aıtýynsha, 2023 jyly pasıentter shetelge shyqpaı-aq erte dıagnostıkadan joǵary tehnologııalyq emdeý men ońaltýǵa deıingi medısınalyq kómektiń barlyq keshenin ala alady. Osy maqsatta halyqaralyq deńgeıdegi ortalyqqa aınalatyn Ulttyq ǵylymı onko­lo­gııalyq ortalyqtyń jańa korpýsynyń qurylysyn aıaqtaý jos­parlanyp otyr.

Al Ulttyq ǵylymı onkologııalyq ortalyq basqarmasynyń tóraıymy Gúl­nar Qulqaeva jańa korpýs qury­ly­synyń birinshi kezeńin osy jyl­dyń jeltoqsan aıynda aıaqtaý jos­par­lanǵanyn jetkizdi. «Bul radıa­sııa­lyq jáne ıadrolyq medısına orta­lyqtary bar stasıonarlyq korpýs bolady. 2-kezeńde, 2024 jylǵy shil­dede, qurylystyń aıaqtalýyn, jab­dyq­tyń montajdalýyn jáne proton ortalyǵynyń paıdalanýǵa berilýin kútemiz. 3-kezeńde onkologııalyq orta­lyq­tyń qoldanystaǵy ǵımaratyn qaıta jańartý jospary bar. Bul jumys 2023 jyly bastalyp, boljam boıynsha 2024 jyly jeltoqsanda aıaqtalady. Stasıonardyń qýaty 210 orynǵa eseptelgen», dedi Gúlnar Qulqaeva.

Ortalyqta radıonýklıdti, pro­ton­­­dy, sáýleli, lazerlik terapııa, son­daı-aq jasýshalyq ımmýnotera­pııa sııaqty dıagnostıka jáne emdeý ádisteri usynylady. Sondaı-aq onkologııalyq ortalyqty radıofarmpreparattar óndirisi úshin sıklotronmen tolyqtyrý josparlanyp jatyr. Bul qadam klınıkalyq qyzmetten basqa onkologııalyq aýrýlardy dıagnostıkalaý men emdeý ádistemelerin ázirleý jáne jetildirý boıynsha ǵylymı zertteýler júrgizýge qatysýǵa múmkindik beredi. Buǵan qosa, sáýlelik terapııa­ny júrgizý úshin 2 jelilik údetkish ornatylady, Qazaqstanda alǵash ret qashyqtan sáýlelik terapııanyń bir túri – protondy terapııa engiziledi. «En­giziletin jáne paıdalanylatyn bar­lyq jańa tehnologııalar UǴOO dári­gerlerine pasıentterdiń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa jáne qaterli isikter kezinde ómir súrý deńgeıin arttyrýǵa, keleshekte medısınalyq týrızmdi ortalyqtyń basym baǵyttarynyń birine aınaldyrýǵa múmkindik beredi», dedi UǴOO basshysy.

Sońǵy jańalyqtar

Indet qaıta órshidi

Álem • Keshe

О́ńirde damý úrdisi bar

Aımaqtar • Keshe

Tańdaıdyń tarlany

Tarıh • Keshe

Joǵalǵan soldat

Tarıh • Keshe

Dombyrany dáriptedi

Rýhanııat • Keshe

Almatyda 36 gradýs ystyq bolady

Aýa raıy • Keshe

Búgin - Ulttyq dombyra kúni

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar