Strestik aktıvter ekonomıkalyq aınalymǵa qaıtarylady

«Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine strestik aktıvter naryǵyn damytý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy jóninde Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Mádına Ábilqasymova baıandama jasady.

«2016 jyldan bastap bank sektoryn qalypqa keltirý bo­ıynsha qabyldanǵan sharalar nátıjesinde 6,7 trln teńge somasyndaǵy strestik aktıvter esepten shyǵaryldy. 2022 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha strestik aktıvter mólsheri 2,3 trln teńgeni nemese bank júıesi aktıvteriniń 6 paıyzyn quraıdy. Strestik aktıvterge tóleý merzimi 90 kúnnen asqan kredıttermen qatar qaıta qurylymdalǵan kre­dıt­ter, óndirip alynǵan múlik jáne bankterdiń strestik aktıv­terdi basqarý jónindegi enshiles uıymdarynyń aktıvteri jatady.

2019 jyly júrgizilgen aktıv­terdiń sapasyn táýelsiz baǵalaý qorytyndysy boıynsha strestik aktıvterdiń úlesi bankterdiń nesıe portfeliniń 21 paıyzy bolyp baǵalandy. Anyqtalǵan shyǵyndardy óteý úshin bankter 554 mlrd teńgege qosymsha provızııalar qalyptastyrdy, 128 mlrd teńgege kapıtaldy qo­symsha ulǵaıtty. 2020 jyldan bastap bankter Agenttiktiń keli­simi bo­ıynsha strestik aktıv­terdi azaıtý jónindegi jeke jos­parlardy ázirlep iske asyryp keledi. Eki jyl ishinde 648  mlrd teńgege problemalyq qaryzdar esep­ten shyǵaryldy», dedi M.Ábil­qasymova.

Agenttik tóraǵasynyń sózine súıensek, strestik aktıvterdi naryqtyq negizde odan ári azaıtý áli de ózekti bolyp otyr. Osy­ǵan baılanysty zań jobasy arqy­ly 4 zańǵa ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý kózdelgen. Qujat birqatar negizgi baǵytty qamtıdy.

«Birinshiden, zań jobasyn­da strestik aktıvterdi avto­rıza­sııa­lanǵan satyp alýshylardyń qol­danystaǵy tizimin jeke ınves­torlardy qosý arqyly keńeıtý kózdeledi. Qazirgi ýaqytta Bankter týraly zańnyń 36-1-babyna sáıkes avtorızasııalanǵan satyp alýshylar tizimine ekinshi deńgeıdegi bankter, bankterdiń strestik aktıvterdi basqarý jónindegi enshiles uıymdary, Problemalyq kredıtter qory, kollektorlyq agenttikter jáne basqa da qarjy uıymdary kiredi.

Bul rette tizim keńeıtilip, bankterdiń jáne mıkroqarjy uıymdarynyń strestik aktıvterin jeke ınvestorlarǵa satý quqyǵy beriledi. Jeke ınvestorlarǵa zańdy tulǵalardyń jáne dara kásipkerlerdiń qaryzdaryn satyp alýǵa ruqsat etiledi. Qaryz alýshy – jeke tulǵalardyń quqyqtaryn qorǵaý úshin zań jobasynda jeke tulǵalardyń kredıtterin ınvestorlarǵa satý kózdelmegen», dedi M.Ábil­qa­sy­mova.

Ekinshiden, zań jobasynda servıstik kompanııalar ıns­tıtýtyn qurý kózdeledi. Olar ınvestorlarǵa jumys istemeıtin kredıtterge qyzmet kórsetý jáne basqarý qyzmetterin kórsetedi. Servıstik kompanııalar ınstıtýtyn damytý strestik aktıvterdiń ótimdi naryǵyn qurý úshin qajet. Servıstik kompanııalar aktıv­terdi senimgerlik túrde basqa­rady, óndirip alýdyń jeke strategııasyn ázirlep iske asyrady jáne strestik aktıvterdiń ıele­ri­ne basqa da qyzmetter kórsetedi.

«Servıstik kompanııalardyń fýnksııalaryn tıisti tájirıbesi men quzyreti bar bankterdiń strestik aktıvterdi basqarý jónindegi enshiles uıymdaryna jáne kollektorlyq agenttikterge berý usynylady. Zań aıasyndaǵy deńgeıde servıstik kompanııalar úshin kapıtaldyń mólsheri, naryqtaǵy jumys tájirıbesi, minsiz iskerlik bedeliniń bolýy jáne qadaǵalaý sharalary men sanksııalardyń bolmaýy jóninde joǵary talaptar belgilenedi.

Agenttik belgilengen talap­tarǵa sáıkes keletin servıstik kom­panııalardyń tizilimin júrgi­zip, olar týraly aqparatty óziniń ınternet-resýrsynda ornalastyrady. Bul qaryz alýshylardyń qu­qyqtaryn qorǵaýdyń qosym­sha tetigin qamtamasyz etýge múm­kindik beredi. Sebebi atal­ǵan uıymdar agenttiktiń ret­teý aıasyna jatady», dedi M.Ábil­qasymova.

Sonymen qatar zań jobasynda jeke ınvestorlardyń satyp alynatyn qaryzdardy ser­vıstik kompanııalarǵa senim­gerlik basqarýǵa berý mindeti qarastyrylǵan. Bul talap dara kásip­kerlerdiń qaryzdaryna prob­lemalyq kredıtterge qolda­nylady. Budan bólek, zańdy tulǵalardyń bereshegi 16,5 myń aılyq eseptik kórsetkishten nemese 50 mln teńgeden aspaıtyn qaryzdarǵa, sondaı-aq ınvestor beırezıdentterge de baǵyttalǵan.

«Qaryz alýshylardyń quqyq­tary men múddelerin qorǵaý maqsatynda Qazaqstan Respýblı­kasynyń zańnamasynda banktik qaryz jáne mıkrokredıt sharttary sheńberinde kredıtordyń qaryz alýshymen ózara qarym-qatynastaryna qoıylatyn bar­lyq talaptar men shekteýler jeke ınvestorǵa qoldanylady. Osy­laısha, qaryz alýshylardyń quqyqtary jeke ınvestorlar men servıstik kompanııalar aldynda qorǵalady.

Tórtinshiden, zań jobasy óndirip alynǵan múliktiń bank­terdiń jáne mıkroqarjy uıym­darynyń balanstarynda bolýy úshin shekti merzimdi 3 jyl dep belgileýdi kózdeıdi. Bul bank­terdi jáne mıkroqarjy uıym­daryn strestik aktıvterdi ekono­mıkalyq aınalymǵa jedel túrde tartýǵa yntalandyrady», dedi M.Ábilqasymova.

Palata Tóraǵasy bul másele Memleket basshysy tarapynan eki márte, byltyrǵy Prezıdent Joldaýynda jáne qańtar aıyn­daǵy iri bıznes ókilderimen kez­desýi kezinde kóterilgenin aıtty.

«Zań jobasyn Májilis qabyr­­ǵasynda talqylaý kezinde depýtattar tarapynan ekonomı­ka­myzǵa oń áser beretin birqatar óz­gerister men túzetýler jasaldy. Birinshisi, depýtattar kepildegi múliktiń bank balansynda bolýyna 3 jyldyq shekteý engizildi. Ol – qazirgi kezde el ekonomıkasyna jumys istemeıtin, kóptegen jyldar bankterde paıdasyz jatqan óndiristik nysandar, bazalar, jer telimderi jáne taǵy basqalar», dedi Erlan Qoshanov.

Májilis Tóraǵasynyń aı­týynsha, quny 50 mln teńgeden asatyn aktıvterdi satyp alǵan ın­vestorǵa ony derbes basqarýǵa ruqsat berý týraly depýtat­tar tarapynan engizilgen túzetý­ler bıýd­jetke salyq túsimderin art­tyrýǵa múmkindik beredi. Atap aıtqanda, jumys istemeı­tin strestik aktıvterdi ekono­mıkalyq aınalymǵa engizý, jańa ınvestorlar tartý, qosymsha jumys oryndaryn ashý.

«Búgin osy strestik aktıvter salasyndaǵy ahýaldy jaqsartý úshin birqatar ońtaıly qadam jasaldy dep oılaımyn. Depýtattar Úkimetpen jáne Agenttikpen birlese otyryp, bul baǵyttaǵy jumysty ári qaraı jalǵastyrýy kerek», dedi Májilis Spıkeri.

Jalpy otyrysta depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qyrǵyz Respýb­lı­kasynyń Mınıstrler Kabıneti arasyndaǵy Ortalyq Azııa óńi­riniń qaýipsizdigin qamtamasyz etýde áskerı-tehnıkalyq járdem kórsetý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn maquldady.

Qujat jóninde baıandama jasaǵan Qorǵanys mınıs­triniń orynbasary Sultan Qama­let­dınovtiń aıtýynsha, kelisim byltyr 7 jeltoqsanda jasalǵan. Soǵan sáıkes, áskerı múlik bir ret beriledi. Onyń ataýy men kólemi dıplomatııalyq arna arqyly kelisildi.

«Qazaqstan tarapy múlikti Qyrǵyzstannyń Qoıtash eldi­ me­kenine deıin avtokólikpen jet­kizedi. Shyǵyndy ózi kóteredi. Qyrǵyzstan tarapy alǵan múlikti tek qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin paıdalana alady. Úshin­shi tarapqa bermeıdi. TMD qaty­sý­shy memleketterge qarsy qoldan­baıdy.

Ortalyq Azııaǵa irgeles aýmaq­­ta shıelenis bolǵanda, óńir­lik qaýipsizdikke syn-qater tóngen jaǵdaıda áskerı-tehnı­kalyq kómek kórsetý Qyrǵyzstan qarý­ly kúshteriniń oǵan toıtarys be­rýine, Ortalyq Azııa óńiri­niń qaýipsizdigin nyǵaıtýǵa múm­kindik beredi», dedi S.Qama­let­dınov.

Jıyn kezinde «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine múgedektigi bar adamdardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy ekinshi oqylymda maquldandy.

«Zań jobasy múgedektigi bar adamdardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń zańna­masyna kemsitýshilik termın­derdi joıý jáne «múgedek» degen uǵymdy «múgedektigi bar adamǵa», «múgedek bala» degen uǵymdy «múgedektigi bar balaǵa» aýystyrýdy kózdeıdi. Sonymen birge, múgedektigi bar adamdardyń densaýlyq saqtaý uıymdarynda birinshi kezekte qyzmet kórsetilý, tehnıkalyq jáne quqyqtyq sıpattaǵy áreketterdi jasaý ke­zinde jeke notarıýstardyń tegin qyz­metterin alý, aqpa­rat­qa qol jet­kizý jáne keder­gisiz orta qa­lyptastyrý quqyq­taryn qamta­masyz etý bóli­ginde bir­qatar ózge­rister men tolyq­ty­­rýlar qaras­ty­rylǵan», dedi qujat jóninde baıandama jasaǵan Májilis­tiń Áleýmettik-mádenı damý komı­tetiniń múshesi Larısa Pavloves.

Zań jobasynda múgedektigi bar balany sanatorıılik-kýrort­­tyq emdeýge alyp júretin zańdy ókilderdiń birine sanato­rıılik-kýrorttyq uıymda bolý quny halyqty áleýmettik qor­ǵaý sala­syndaǵy ýákiletti organ aıqyn­daıtyn somanyń 70 pa­ıyzy mólsherinde óteledi. Zań joba­syn talqylaý barysyn­da de­pýtattar múgedektikti, eń­bekke qabilettilikten aıyrylý dárejesin belgileý jónindegi medı­­sınalyq-áleýmettik sa­rapta­­madan syrttaı ótý múm­kindigin berý, dárihanalary joq aýyl­dyq eldi mekenderdiń tur­ǵyn­dary úshin dárilik zattar men me­dı­sınalyq buıymdardy den­saý­lyq saqtaý uıymdary arqyly ótkizý syndy túzetýler engizgen.

Jıynda Májilis Úkimettiń jáne Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń 2021 jylǵy res­pýb­­lıkalyq bıýdjettiń atqa­­ry­lýy týraly esepterin jumys­qa aldy.

Sonymen qatar Palata komı­tetteri birqatar zań jobalaryn jumysqa aldy. Olar: Salyq kodeksine engiziletin túzetý­ler, azamattardyń tólem qabilet­tiligin qalpyna keltirý jáne ban­krottyǵy týraly zań jobalary. Otyrys sońynda Erlan Qoshanov depýtattardyń óńirlerge sapary bastalatynyna toqtaldy.

«Aldymyzda referendým kele jatyr. Bul saıası naýqannyń jáne konstıtýsııalyq reformalardyń mán-mańyzyn jurtshylyqqa jan-jaqty túsindirý mańyzdy. Osy oraıda halyqpen mazmundy kezdesýler ótkizý kerek. О́ńir­lerdegi, shalǵaı aýyldardaǵy turǵyndardy, barlyq áleýmettik toptardy qamtýymyz qajet. О́ıtkeni konstıtýsııalyq reformalar eń áýeli halyq úshin júrgizilip jatyr. Sondyqtan bul ózgerister ne beredi, sony jurtshylyqqa qarapaıym tilmen túsindirýge tıispiz. Prezıdent bastamalarynyń negizgi maqsaty – saıası básekelestikti qamtamasyz etý. Bul – eldiń saıası ómirine aza­mattardyń ózderi atsalysa alady degen sóz. Aldaǵy ýaqytta ár tur­ǵyn el taǵdyryna áser ete alady. Osyny jurtqa durys jetkizý qajet», dedi Májilis Tóraǵasy.

Jıyn sońynda birqatar depýtat tıisti memlekettik mekemeler basshylaryna depýtattyq saýal joldady.