Erkin ómir kepili

Qazaqstan halqy Assambleıasy ǵylymı saraptaý tobynyń tóraǵasy, I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, zań ǵylymdarynyń doktory, professor Ábdimanap Bekturǵanovpen áńgime – Ábdimanap Elikbaıuly, siz eli­mizdegi tatýlyqty, ulttar dostyǵyn qalaı baǵalaısyz? – Birligi jarasqan eldiń yrysy artady. Buǵan biz Táýelsizdik alǵan 22 jyldan astam ýaqytta kóz jetkizip kelemiz. Elbasymyz Nursultan Nazarbaev «Ǵasyrlar kútip, ázer qol jetken azattyqtan aıyrylyp qalmaý úshin ishki tatýlyqty da, syrtqy tatýlyqty da kózdiń qarashyǵyndaı saqtaı bilý kerek», degen edi bir sózinde. Memleket basshysy ony jaı ǵana aıtyp otyrǵan joq, «tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi, altaý ala bolsa aýyzdaǵy ketedi» degendi meńzegeni. Zańger retinde aıtar bolsam, bizdiń Konstıtýsııamyz elimizdegi barlyq azamattarǵa shyqqan tegine, dinine, saıası kózqarasyna qaramastan, birdeı quqyqtyq kepildik beredi. Oǵan Ata Zańda kórsetilgen «Árkimniń ana tili men tól mádenıetin paıdalanýǵa, qarym-qatynas, tárbıe, oqý jáne shyǵarmashylyq tilin erkin tańdap alýǵa quqyǵy bar» degen joldar kepil bolady. Ata Zańymyzdyń ózi etnostyq jáne dinı álemdi, kópultty ári kópkonfessııaly qoǵamymyzdaǵy tatýlyqty saqtap qana qoımaı, onyń ar-ujdanyn, quqyqtaryn qorǵaý múmkindigin arttyryp otyr. Qa­zaqstannyń ekonomıkalyq-áleý­mettik, qoǵamdyq-saıası, mádenı ómi­rine belsene aralasyp, óz Otany­nyń ósip-órkendeýine úles qosyp júrgen etnostardyń ana tilin saqtaýyna, mádenıetin, saltyn, ádet-ǵurpyn damytýyna, bir sózben aıtqanda, erkin ómir súrýlerine bizdiń elimizde bar jaǵdaı týdyrylǵan. Bul – ózge ult ókilderine Elbasy tarapynan jasalǵan qamqorlyq. Qyzmet babynda, kúndelikti tirlikte bolsyn, birqatar ózge ult ókilderimen aralasyp júrmin. Osy ýaqytqa deıin túrli tarıhı oqıǵalarǵa baılanys­ty qonys aýdarǵan etnostardyń qazaq halqyna degen ókpe-renishin baıqamappyn. Olardyń ulty, ádet-ǵurpy basqa bolǵanymen, nıet-tilekteri – ultaralyq tatýlyqty saqtap, táýelsiz elimizdi órkendetý. Árıne, munyń bári Elbasymyzdyń júrgizip otyrǵan sarabdal ishki-syrtqy saıasatynyń, eldi birlikke-yntymaqqa bastaı alýynyń, jastardy tatýlyqqa, aýyzbirlikke tárbıeleı alýynyń jemisi dep uǵamyn. – О́zińiz basqaryp otyrǵan I.Jan­­­súgirov atyndaǵy Jetisý memle­­kettik ýnıversıtetinde de ózge ult ókil­­deri bar shyǵar? Olardyń ult­­tyq dás­túrlerin saqtaýǵa, dá­rip­­­teý­­lerine qan­daı jaǵdaılar jasalǵan? – Qazaqstan Respýblıkasy álem­de kópultty tatý memleket retinde erek­shelenedi. Jetisý – 103-ten astam ultqa qutty meken bola bilgen jer ján­naty. Olar osy jerde turaq­tap, ósip-órkendep, tamyr jaıdy. Olar­dyń balalary da bilim alyp, ulttyq qundylyqtaryn saqtaýǵa, óz tilderinde sóıleýge, dástúrlerin pash etip, merekelerin atap ótýge quqyly. Jetisý memlekettik ýnıversıteti óńirimizdegi eń úlken joǵary oqý orny bolǵandyqtan, munda tegine, ıaǵnı ultyna qaramastan talaptanǵan jastardyń barlyǵyna birdeı bilim men tárbıe beriledi. Búgingi tańda oqý ornymyzda qazaq, orys, koreı, ázer­­baı­jan, tatar, qaraqalpaq, uı­ǵyr, tájik, taǵy basqa 15-ke tarta etnos­tardyń balalary bilim alýda. Olar­dyń basym bóligi oblystyq Qazaqstan halqy As­sambleıasynyń músheleri. Oblys qala boıynsha ótetin shara­­lardyń barlyǵyna qatysady. Ýnı­ver­­sıtetimizde de Stýdentter assam­bleıasy qurylǵan. Tárbıe josparyn ja­saǵanda, biz olardyń múddelerin qorǵaıtyn is-sharalardy ótkizýdi mindetti túrde jos­par­laımyz. Fa­kýltet aralarynda ár ulttyń dástúrine arnalǵan tárbıe­lik keshter uıymdastyrylady. Sol kúni olar ulttyq kıimderin kıip, án-jyrlaryn aıtyp, taǵamdaryn jasap, baıqaý ótkizedi. Júıeli tárbıeniń jemisi bolar, qazaq tilin úırengisi keletin ózge ult ókilderiniń qatary kóp. Olardy yntalandyrý, memlekettik tildi úırenýge degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrý maqsatynda «Memlekettik til – meniń tilim» atty baıqaý ótkizip, jeńimpazdardy oblystyq baıqaýǵa jiberemiz. Olar óz etnostarynyń qadir-qasıetin arttyra otyryp, qazaq halqyna degen qurmetin eseleı túsedi. Naýryz merekesin atap ótkende de ár etnos óz aldaryna «aýyldaryn» tigip, kópshilik nazaryna ulttyq bolmys­taryn tanytady. Osylaısha, jastar arasyndaǵy tatýlyqty, dostyqty nyǵaıtýǵa kóńil bólip otyramyz. – Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń HHI sessııasyna Almaty obly­synan baratyn delegasııanyń qura­myn­dasyz. Sessııa jumysynan ne kúte­siz? – Osymen birneshe jyl qatarynan sessııa jumysyna qatysyp kelemin. Ár jylǵy sessııanyń aldyna qoıǵan óz maqsaty bar. Máselen, byltyrǵy jylǵy Assambleıa jumysynyń túpki maqsaty el birligin saqtaý boldy. Elbasynyń da aıtary, Assambleıa múshelerine tapsyrary – qoǵamdaǵy tynyshtyqty saqtaý. Sóz reti kelgende aıta keteıin, jýyrda ǵana Nıderlandta bolǵan jahandyq qaýipsizdik sammıtinde Elbasymyz ıadrolyq qarýdan bas tartýǵa qatysty málimdeme jasady. Saıyp kelgende, álemde tynyshtyq bolmasa, neshe túrli qarýlardyń dúmpýinen álem ýlanyp jatsa, adamdardyń densaýlyǵy buzylyp, kemtar bala týylsa, memleketter bir-birimen alakózdenip, qyrǵı-qabaq bolsa, tirliktiń mán-maǵynasy qala ma?! Sondyqtan «Tatýlyq – tabylmas baqyt» degen. Biz Qazaqstan halqynyń dos­ty­ǵyn elimizdiń baǵa jetpes baıly­ǵy dep túsinýimiz kerek. О́ıtke­ni, túrli ult ókilderiniń ózara ynty­maǵy, zań aldyn­daǵy teńdigi saqtalmasa, memleket te ór­kendeı almaıdy. Memleketimizdiń búgingi shyq­qan bıigine, álem elderi aldyn­daǵy bede­liniń ósýine kúlli qazaqstan­dyq­tardyń qosqan úlesi sheksiz. Men soǵan táýbe deımin. Yntymaǵy jaras­qan halyq bir maqsatqa umtylyp, bir uranǵa baǵynyp, Assambleıa atalǵan úlken uıymnyń qanatynyń astynda aırandaı uıyp otyr. Assambleıa jumysynan kóp nárse kútemin. Byl­tyrǵy mereıtoılyq sessııa «Bir halyq – bir el – bir – taǵdyr» dep ata­lyp, Assambleıa Tóraǵasy aımaq­ta­ǵy Dostyq úılerin kóbeıtip, onyń quqyq­tyq mártebesin belgileý, Assam­bleıany damytýdyń óńirlik qujatyn túzý jóninde tapsyrmalar berdi. «Qazaqstandaǵy qoǵamdyq kelisim, eń aldymen, qazaqtyń kelisimi ekenin myqtap este ustaǵan abzal. Tatýlyq pen turaqtylyq el ıesi retine eń aldymen qazaqqa kerek», degen edi Qazaqstan basshysy. Uly Abaıdyń «birińdi qazaq, biriń dos, kórmeseń istiń bári bos» degen sózi áli de ómirsheńdigin kórsetip turǵandaı seziledi maǵan. Elbasymyz bul joly da Assambleıa jumysyn saralap, el mejesin anyqtaıdy dep oılaımyn. Al biz óz tarapymyzdan elimizdiń bolashaǵy úshin, erteńgi kúnimizdiń berekeli, yrysty bolýy úshin Prezıdent aıqyndap bergen maqsat-mindetterdi oryndaýda qajyr-qaırat tanytýymyz kerek. О́zara túsinistikte tirshilik keship jatqanymyzdy syrt kóz úlgi retinde qabyldaıtyny da anyq. Sondyqtan osy aýyzbirlikten ajyramaı, tatýlyqty tý etip, bola­shaǵymyzdy baıandy etýde barlyǵymyz kúsh jumsasaq, Qazaqstan halqynyń dostyǵy nyǵaıa túsetini sózsiz. Áńgimelesken Nurbol ÁLDIBAEV, «Egemen Qazaqstan». Almaty oblysy.